El Niño’nun Latin Amerika’da en çok zorlayabileceği ticaret hatları ve ihracat kalemleri

Çok güçlü bir El Niño, Latin Amerika’daki ticareti iki farklı yönden aksatabilir: Kuraklık tarım, elektrik üretimi ve deniz taşımacılığı için gereken suyu azaltabilir; şiddetli yağışlarsa ekili alanları su altında bırakıp yolları ve diğer altyapıyı bozabilir. Tahminler güçlü bir olaya işaret ediyor ancak belirli bir ülkenin ya da ihracat ürününün kesin olarak zarar göreceğini göstermiyor.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), Kuzey Yarımküre’de 2026 sonbaharı ve 2026–27 kışı boyunca çok güçlü El Niño görülme olasılığını yüzde 90’ın üzerinde hesaplıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ise olayın güçlenmesini, 2026’nın sonlarına doğru zirve yapmasını ve Şubat 2027’ye kadar sürmesini bekliyor.

Riskler her yerde aynı değil

El Niño her bölgede aynı hava koşullarını yaratmıyor. Orta Amerika’da ve Güney Amerika’nın kuzeyindeki bazı kesimlerde kuraklık riski belirginken Pasifik kıyılarının bazı bölümlerinde ve Brezilya’nın bazı bölgelerinde aşırı yağış ve sel endişesi öne çıkıyor. Bu ayrım önemli: Bir yerde ürün kaybı veya su sıkıntısı yaşanırken başka bir yerde tarım arazileri su altında kalabilir, yollar zarar görebilir ya da taşımacılık kesintiye uğrayabilir. 1312

2023–24 El Niño’su bu farklılığı gözler önüne serdi. Dünya Gıda Programı (WFP), Orta Amerika’nın Kurak Koridoru’nda, Bolivya’da ve Kolombiya’da uzun süreli kuraklık ve su sıkıntısı yaşandığını; Ekvador ve Peru kıyılarıyla Bolivya’nın iç kesimlerinde ise yoğun yağış ve seller görüldüğünü bildirdi. Bu koşullar ürünleri tehdit ederek gıda güvensizliğini ve ekonomik sıkıntıları artırdı. 16

Su azlığı ve seller ihracat yollarını tıkayabilir

Su seviyelerinin düşmesi, uluslararası deniz taşımacılığı için önemli bir güzergâh olan Panama Kanalı’ndaki gemi trafiğini kısıtlayabilir. 2023’teki kuraklık sırasında düşük su seviyeleri kanaldaki trafiği sınırlamış; Amazon’daki Negro Nehri’nin su seviyesini de keskin biçimde düşürerek Manaus yakınlarındaki taşımacılığı aksatmıştı. 11

Sel, taşımacılığı farklı biçimde sekteye uğratabilir. Şiddetli yağış ve heyelanlar, özellikle Peru ve Ekvador’un risk altındaki kesimlerinde çiftliklere, madenlere ve limanlara ulaşımı sağlayan altyapıya zarar verebilir. Üretim kaybı yaşanmasa bile bu tür aksaklıklar ihracat sevkiyatlarını geciktirebilir. 46

Tarım ürünleri ve balıkçılık farklı baskılarla karşı karşıya

Orta Amerika tarımı kuraklık ve su kıtlığına açık. Risk altında olduğu belirtilen ihraç ürünleri arasında kahve ve mısır bulunuyor. Kolombiya ve Bolivya’da da 2023’te kuraklığa bağlı tarımsal etkiler görüldü. 116

Peru ve Ekvador’da seller ekinlere ve altyapıya zarar verebilir; kıyı sularının ısınması da balıkçılığı etkileyebilir. Peru’nun hamsi ve bakır tedarik zincirleri risk altında görülen alanlar arasında. Bölgedeki diğer ihracat riskleri arasında Şili somonu ve Güney Amerika’nın güneyindeki ülkelerde üretilen soya da sayılıyor. Bunlar izlenmesi gereken riskler; kesinleşmiş üretim kayıpları değil. 1312

Tahıl görünümü ise bölgenin tamamında olumsuz değil. Brezilya ve Arjantin’de hava koşulları ekim alanlarına göre değişebilir: Bazı bölgelerde yağış üretime katkı sağlarken diğerlerinde kuraklık ya da aşırı yağış sorun yaratabilir. Bu nedenle soya veya mısır için tüm bölgeyi kapsayan tek bir sonuç varsaymak doğru olmaz. 257

Madencilik ve enerji de suya ve işleyen altyapıya bağlı

El Niño’dan madencilik, balıkçılık, enerji ve taşımacılık sektörleri etkilenebilir; ancak risk, konuma ve faaliyetin niteliğine göre değişir. 6 Madenlerde su kısıtları, elektrik kesintileri ya da hasar gören taşıma bağlantıları üretimi ve sevkiyatları etkileyebilir. Ancak mevcut bilgiler belirli madenlerin kapanacağını ortaya koymuyor. Peru ve Şili’den çıkan bakır, bölgedeki önemli ve risklere açık tedarik zincirlerinden biri. 3

Kuraklık, hidroelektrik üretimine bağımlı elektrik sistemlerini de zorlayabilir. 2023–24 El Niño’su sırasında kuraklık su kaynaklarını azaltınca Ekvador’da elektrik arzı sorunları yaşandı. Seller ise elektrik ve ulaşım altyapısına zarar verebilir. Bunlar hazırlıklı olunması gereken kırılganlıklar; belirli bir elektrik kesintisinin yaşanacağına dair tahminler değil. 146

Hazırlık ve yeniden inşa, zararın boyutunu belirleyebilir

Risk yalnızca hava koşullarına ne ölçüde maruz kalındığıyla sınırlı değil. Bölgesel bir tedarik zinciri risk değerlendirmesine göre yönetişim; güvenlik kurallarının uygulanmasını, dayanıklı altyapıya yatırım yapılmasını ve etkilenen topluluklara destek ulaştırılmasını etkiliyor. 17

2023–24’te yaşananlar hazırlığın neden önemli olduğunu gösteriyor: Kuraklık ve seller aynı dönemde ürünleri, su kaynaklarını, taşımacılığı ve geçim kaynaklarını tehdit edebiliyor. 16 Afet sonrası yeniden inşa yaklaşımı da gelecekteki riskleri azaltabilir. Dünya Bankası, hasar gören altyapıyı yalnızca eski hâline getirmek yerine, onarım sürecini iyileştirme ve dayanıklılığı artırma fırsatı olarak değerlendirmeyi öneriyor. 18

Şirketler ve kamu kurumları için pratik öncelikler arasında kritik deniz ve nehir güzergâhlarındaki su seviyelerini izlemek, alternatif taşıma ve tedarik seçeneklerini belirlemek, su ve enerji bağımlılıklarını değerlendirmek ve hem kuraklığa hem de sele karşı plan yapmak var. Hangi riskin daha ağır basacağı, yalnızca tahmin edilen olayın gücüne değil, bölgeye ve koşulların nasıl gelişeceğine de bağlı.