Akıllı gözlükler ve AI cihazları için asıl sınav: Çevredekilerin rızası

Yapay zekâlı giyilebilir cihazlar, akıllı telefonun ötesinde yeni bir kullanım alanı vadediyor. Gözlükle eller serbest fotoğraf çekmek ya da bir toplantıda not tutmak işe yarayabilir. Fakat bu cihazların çevreyi görüp dinleyebilmesi, onları kullanan kişi için kolaylık sağlarken yakındaki insanlarda kayıt altına alınma kaygısı yaratıyor.

Meta’nın Ray-Ban akıllı gözlükleri bu ikilemi açıkça gösteriyor: EssilorLuxottica, 2025’te 7 milyon yapay zekâlı gözlük sattığını açıkladı. Buna karşılık gizlilik itirazları, bazı mekânlardaki kısıtlamalar ve davalar, satış rakamlarının tek başına toplumsal kabul anlamına gelmediğini gösteriyor. 31

Rıza meselesi cihazı satın alan kişiyle sınırlı değil

Kullanıcı, gözlüğün kamerasını ya da mikrofonunu açmayı seçebilir. Yanındaki kişiler ise çoğu zaman neyin kaydedildiğini anlamayabilir ve kayda girmemek için gerçekçi bir seçeneğe sahip olmayabilir. Birleşik Krallık’taki bazı mekânlar, gizlice kayıt yapılabileceği endişesiyle akıllı gözlük kullanımını kısıtladı. ABD’de açılan bir davada da bazı kişiler rızaları olmadan kaydedildiklerini öne sürüyor. Bu iddialar henüz mahkeme kararıyla doğrulanmış değil. 19

Kayıt ışığı güven sorununu tek başına çözmüyor

Meta, gözlüklerinde kayıt sırasında yanan bir gösterge ışığı kullanıyor. Şirket ayrıca ışık kapatılır ya da engellenirse kameranın kaydı durduracak şekilde tasarlandığını ve göstergeye müdahale edilmesine karşı ek koruma getirdiğini söylüyor. 810

Ancak yeni modellerde, bir kullanıcı gözlükten bir yeri ya da bitkiyi tanımasını istediğinde kamera tabanlı yapay zekâ özelliği çalışırken kayıt ışığının yanmayabildiğine ilişkin eleştiriler var. Bu durum, yakındaki kişilerin kameranın ne zaman devrede olduğunu anlamasını zorlaştırabilir. 7

Ayrı bir tartışma da çekimden sonra başlıyor: Davacılar, hassas görüntülerin yurt dışındaki insan inceleyicilere ulaştığını iddia ediyor. Meta bu iddiaları reddediyor; dava sonuçlanmış değil. Yine de iddialar, yalnızca kaydın görünür olup olmadığına değil, çekilen verinin sonrasında nereye gittiğine de dikkat çekiyor. 13

Kamerasız tasarımlar ve kontrollü kayıt seçenekleri

Rakip cihazların bazıları, gözlüklerdeki görsel kayıt kaygısını azaltmak için kamera kullanmıyor; ses kayıt cihazlarının bir kısmıysa kaydı kullanıcının başlatmasını gerektiriyor. Plaud’un tanımladığı bir cihazda ses, kullanıcı aktarmayı seçene kadar cihazda kalıyor. Şirket ayrıca bulut depolama ve yapay zekâyla oluşturulan dökümler de sunuyor. Dolayısıyla kameranın olmaması ya da yüklemenin ertelenmesi, rıza ve verinin nasıl işlendiği konularını ortadan kaldırmıyor.

Cihaz içi yapay zekâ yararlı olabilir ama tek başına garanti değil

Bilgilerin daha fazlasını cihaz üzerinde işlemek, buluta aktarılan veriyi azaltabilir. Yine de şirketlerin hangi verilerin saklandığını, yüklendiğini veya insanlar tarafından incelenebildiğini açıkça anlatması gerekir. Kayıt yapıldığını, cihazı satın almamış kişilerin de fark edebileceği şekilde belirtmek de önemli.

İş yerlerinde toplantı kaydı pratik olabilir; ancak bunun şirket kuralları, gizli görüşmeler ve kayda alınan kişilere karşı sorumluluklarla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Cihazın teknik olarak kayıt yapabilmesi, çevredekilerin rızasını gereksiz kılmaz. 94

Yakın vadede bu cihazların akıllı telefonun yerini almış kanıtlanmış bir platform hâline gelmesinden çok, eller serbest gözlükler ve kullanıcının bilinçli biçimde başlattığı toplantı kayıtları gibi daha sınırlı yardımcılar olarak öne çıkması olası. Asıl sınav, şirketlerin bu ürünleri kullanışlı kılarken çevredekilerden ve müşterilerden gizlilik güvencelerine sorgusuz sualsiz güvenmelerini beklememesi. 128