Çin füzyon enerjisine yaklaşırken iki farklı yolu deniyor

Çin’in füzyon enerjisi çalışmalarında son dönemde öne çıkan iki gelişme, aynı hedefe giden iki farklı basamağı gösteriyor: Hefei’de inşa edilen BEST tokamağı için büyük bir mıknatıs tamamlanıp test edildi; ENN Group ise EXL-50U adlı cihazında hidrojen-bor füzyon tepkimeleri elde ettiğini duyurdu. Bunlar deney ve mühendislik alanında kayda değer adımlar olsa da, Çin’in füzyondan elektrik ürettiğini veya çalışan bir füzyon santraline ulaştığını göstermiyor. 161746

BEST için 582 tonluk mıknatıs

Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Hefei Plazma Fiziği Enstitüsü (ASIPP), BEST tokamağı için geliştirilen 582 tonluk süperiletken mıknatısın yapımını tamamlayıp test etti. Yaklaşık 21 metre uzunluğunda ve 12 metre genişliğindeki bu bileşen, plazmayı manyetik alanla hapsetmek üzere tasarlandı. 161718

Tokamak, çok sıcak ve elektrik yüklü gazı—plazmayı—manyetik alanlarla bir halka içinde tutan deney düzeneğidir. Mıknatısın tamamlanıp test edilmesi, bu büyük ölçekli sistemin önemli parçalarından birinde ilerleme anlamına geliyor; tek başına çalışan bir füzyon düzeneği ya da enerji üretimi demek değil.

BEST’in, Çin’in EAST araştırma tokamağı ile planlanan füzyon mühendislik gösterim reaktörü arasında bir aşama olması hedefleniyor. BEST’in 2027 sonuna doğru tamamlanması, yaklaşık 2030’da füzyondan elektrik üretiminin gösterilmesi ise proje hedefleri arasında yer alıyor. 915

ENN’den farklı bir yakıt yaklaşımı

Çinli şirket ENN Group, EXL-50U adlı küresel tokamak cihazında hidrojen-bor füzyon tepkimeleri elde ettiğini bildirdi. Şirket, bunun ticari bir füzyon şirketinin kendi cihazında bu tür bir tepkimeyi gerçekleştirdiği ilk örnek olduğunu söylüyor. Bu açıklama bir şirket duyurusuna dayanıyor; mevcut bilgiler, sistemin net enerji kazancı sağladığını veya elektrik ürettiğini ortaya koymuyor. 46

Füzyon araştırmalarında en çok üzerinde çalışılan yakıt seçeneklerinden biri döteryum-trityum karışımı. Hidrojen-bor yaklaşımına gösterilen ilginin nedenlerinden biri, temel tepkimesinde enerji taşıyan alfa parçacıklarının ortaya çıkması ve daha az nötron üreten bir füzyon yolu olarak araştırılması. Ancak bu yakıt seçeneği, gerekli plazma koşullarını oluşturmayı son derece zorlaştırıyor; tepkime elde edildiğinin bildirilmesi, bu mühendislik sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmiyor. 114

ENN, Langfang’da Helong-2 adlı hidrojen-bor füzyon platformunu da geliştiriyor. Şirketin takvimine göre tesiste ekipman kurulumunun Haziran 2027’ye kadar başlaması, devreye alma ve deney aşamasına 2027 sonuna doğru geçilmesi, ilk elektriğin ise 2030’da üretilmesi hedefleniyor. Bu tarihler, EXL-50U’da bildirilen deneysel tepkimeden ayrı, geleceğe dönük proje hedefleri. 35

İki gelişme neyi gösteriyor?

BEST çalışması, tokamak teknolojisini mühendislik ölçeğine taşıma çabasının bir parçası. ENN’in hidrojen-bor denemesi ise daha farklı bir yakıt yolunu araştırıyor. Çin, bir yandan füzyon araştırmalarını beş yıllık bilim ve teknoloji öncelikleri arasına alırken diğer yandan farklı deneysel yaklaşımlara yatırım yapıyor. 12

Dolayısıyla son gelişmeleri “füzyon enerjisi artık hazır” diye okumak doğru olmaz. Büyük mıknatısın test edilmesi önemli bir donanım adımı; hidrojen-bor tepkimesi duyurusu da deneysel araştırmada bir ilerleme. Her iki program için asıl sınav, bu sonuçları güvenilir biçimde tekrarlamak ve sonunda enerji bilançosu ile elektrik üretimini göstermek olacak. 615