Netanyahu’nun Erdoğan için hazırlattığı bildirilen UCM dosyasının önündeki hukuki engeller

Benjamin Netanyahu’nun, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) taşınabilecek bir dosya hazırlanması talimatı verdiği bildirildi. Haberlere göre dosyada, Türkiye’nin Kürtlere yönelik muamelesi ve Hamas’a destek sağlandığı iddiaları yer alabilir. Bunlar haberlerde aktarılan iddialar; doğrulanmış bulgular değil. 27 Eylül 2026 itibarıyla UCM’ye bir başvuru yapıldığı da bildirilmedi. 2

Dosya hazırlığı, dava açıldığı anlamına gelmiyor

Bildirilen adımın yakın zamandaki arka planında, Türkiye’nin Netanyahu hakkında Interpol Kırmızı Bülteni talep edeceğini duyurması var. Talep, İsrail’in Gazze’ye giden bir yardım filosunu durdurmasıyla bağlantılı Türkiye’deki ayrı bir ceza dosyasına dayanıyor. Interpol’e başvurmak UCM sürecinden farklıdır; ayrıca bir ülkenin Kırmızı Bülten talep edeceğini açıklaması, Interpol’ün bülteni yayımladığı anlamına gelmez. 110

İsrail’de dosya hazırlandığına ilişkin haberler bu gelişmenin ardından çıktı. Ancak zamanlama tek başına Netanyahu’nun amacını kanıtlamıyor. İki ülke arasındaki gerilim de daha geniş bir tartışmanın parçası: Erdoğan Gazze konusunda İsrail’i eleştirdi; Netanyahu ise soykırım suçlamalarını reddederken Türkiye’yi Hamas liderlerine ev sahipliği yapmakla suçladı. Türk yetkililer Netanyahu’nun BM’deki suçlamalarını temelsiz olarak niteledi. 17

Bu çerçevede dosya hazırlığı, siyasi bir mesaj verme ya da uluslararası kamuoyunun dikkatini başka yöne çekme girişimi olarak yorumlanabilir. Ancak bu, zamanlamaya dayalı bir değerlendirmedir; Netanyahu tarafından doğrulanmış bir gerekçe ya da davanın açılabileceğinin kanıtı değildir. 2

UCM’nin yetkisi neden belirleyici?

Bir dosya derlemek, UCM’de kendiliğinden soruşturma başlatmaz. UCM savcısı, mahkemenin yetkisini ve sunulan bilgileri bağımsız biçimde değerlendirir. Kişiler, kuruluşlar ve devletler savcılığa bilgi iletebilir; fakat bu, resmî bir devlet başvurusuyla aynı şey değildir. Roma Statüsü’ndeki yollar arasında üye bir devletin veya BM Güvenlik Konseyi’nin durumu savcıya sevk etmesi ve savcının kendi inisiyatifiyle soruşturma başlatması bulunur. 6

Mahkemenin yargı yetkisi için hukuki bir bağlantı gerekir. Genel olarak UCM, ilgili suçların bir üye devletin topraklarında ya da yetkisini kabul etmiş bir devletin topraklarında işlenmesi veya suçlanan kişinin böyle bir devletin vatandaşı olması hâlinde yetki kullanabilir. BM Güvenlik Konseyi’nin sevki de ayrı bir yoldur.

Türkiye Roma Statüsü’ne taraf değil; haberlerde İsrail’in de taraf olmadığı belirtiliyor. Bu durum UCM’nin yetkisini her koşulda otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Ancak iddia edilen eylemlerin nerede gerçekleştiği ve mahkemenin yetkisini kurabilecek başka bir hukuki bağ bulunup bulunmadığı kritik hâle gelir. 414

İddiaların UCM’nin görev alanındaki suçlara karşılık gelmesi gerekir. Mahkeme her ciddi suçlamayı veya siyasi anlaşmazlığı ele almaz; yetkisi soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu ile sınırlıdır. Savcıların belirli bir suçun unsurlarına ve Erdoğan’ın bu suçtan bireysel sorumluluğuna ilişkin delilleri değerlendirmesi gerekir. Hamas’a mali destek sağlandığı iddiası, tek başına bu koşulları karşılamaz. 6

Şimdilik hukuki süreçten çok siyasi mesaj

Bildirilenler, yetkililerin iddiaları derlediğine ilişkin haberlerden ibaret; UCM soruşturması, suçlama ya da tutuklama kararı açıklandığı anlamına gelmiyor. Mahkemenin yetkisini sağlayacak açık bir hukuki dayanak ve gerekli deliller olmadan, dosyanın yakın vadede öne çıkan etkisi Ankara ile Kudüs arasındaki gerilime yeni bir siyasi boyut eklemek olabilir. Bunun ötesinde ilerleyip ilerleyemeyeceği belirsiz. 26