ABD’nin yapay zekâ altyapı hamlesi ne kadar büyük, riskleri nerede?

Yapay zekâ altyapısına yönelik ABD yatırımının 2025–2032 döneminde 10,3 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Brookings’te yayımlanan senaryoya göre bu, yılda ortalama ABD gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 3,63’ü kadar yatırım demek. Çalışma ayrıca 2032’ye kadar yaklaşık 183 gigavat (GW) ek veri merkezi kapasitesinin tamamlanacağını öngörüyor. Bunlar kesinleşmiş projelerin toplamı değil; planlanan yatırımların ne kadarının gerçekleşeceğine bağlı tahminler.

Dolayısıyla mesele yalnızca yapay zekâ için ne kadar altyapı kurulacağı değil. Bu yatırımların nasıl finanse edildiği ve gelecekteki talep ile gelirlerin maliyetleri karşılayıp karşılayamayacağı da önemli.

Öngörülen yatırım neleri kapsıyor?

Tahmin yalnızca veri merkezi binalarını kapsamıyor. Elektrik sistemleri, ağ altyapısı, özel amaçlı çipler ve başka ekipmanlar da hesaba katılıyor. Çalışmanın ana senaryosunda 2025–2032 dönemi için toplam yatırım 10,3 trilyon dolar; yıllık ortalama yatırım ise ABD GSYH’sinin yüzde 3,63’ü düzeyinde.

Kapasite tahmini, 2032’ye kadar tamamlanması beklenen 183 GW’lık ek veri merkezi kapasitesini ifade ediyor. Bu rakam, hâlihazırda tamamlanmış tesislerin sayısı değil ve duyurulan tüm projelerin mutlaka hayata geçeceğine dair bir güvence sunmuyor.

Geçmişteki altyapı hamleleriyle karşılaştırıldığında

Çalışmanın karşılaştırdığı büyük ABD kanal, demiryolu, elektrifikasyon, otoyol ve telekomünikasyon yatırımlarıyla kıyaslandığında, yapay zekâ altyapısı hamlesinin ekonomiye oranının daha büyük olacağı öngörülüyor. Bu karşılaştırma ekonomik ölçeğe ilişkin; söz konusu projelerin amaç, takvim veya finansman bakımından birbirinin aynısı olduğu anlamına gelmiyor.

Finansman neden değişiyor?

Yatırımın finansmanı, büyük teknoloji şirketlerinin kendi nakit kaynaklarının ötesine geçiyor. Çalışmanın haberleştirilmesinde kiralama anlaşmaları, ortak girişimler, borç, özel kredi, menkul kıymetleştirme ve özel amaçlı şirketler gibi yöntemlere dikkat çekiliyor. 245

Bu modeller projelere daha fazla sermaye sağlayabilir. Öte yandan borçların ve olası zararların nihayetinde hangi tarafın üzerinde kaldığını görmeyi zorlaştırabilir. Borç kullanımı, beklenen getiriler gerçekleşmediğinde kayıpları büyütebilir; karmaşık finansman yapıları da bu risklerin izlenmesini güçleştirebilir. 24

Risk hangi noktada ortaya çıkıyor?

Yatırımların kendini karşılaması için kurulan altyapının kullanılması ve yeterli gelir üretmesi gerekiyor. Talep ya da gelir beklentilerin altında kalırsa, yüksek finansman yükü bulunan projeler borç ödemelerinde veya borçlarını yenilemekte zorlanabilir. Çalışmanın haberleştirilmesi, finansman yapısının potansiyel sistemik riskler taşıdığına ve borç ödemelerini karşılamak için ciddi gelir artışına ihtiyaç duyulabileceğine işaret ediyor. 26

Büyük ölçekli inşaat planları elektrik ihtiyacı, tesislerin kurulacağı yerler ve yerel etkiler hakkında da soru işaretleri yaratıyor. Elektrik, su ve arazi kullanımı ile inşaat ve elektrik ekipmanlarının maliyetleri olası kaygılar arasında. Ancak mevcut tahminler, belirli bölgelerde bu kaynakların nasıl etkileneceğini ya da fiyatların nasıl değişeceğini tek başına göstermiyor; sonuçlar projelerin nerede ve nasıl hayata geçirileceğine bağlı.

Büyük risk, yakın bir kriz demek değil

Yüksek yatırım, borç kullanımı ve gelecekteki gelirlere ilişkin belirsizlik bir risk alanına işaret eder; finansal krizin başladığını ya da kaçınılmaz olduğunu kanıtlamaz. Kapasite rakamı bir projeksiyondur. Ayrıca burada yer alan kanıtlar, tüm yatırımı haklı çıkaracak güvenilir bir yıllık gelir artışı hedefi ortaya koymuyor. Temel belirsizlikler; planlanan altyapının ne kadarının tamamlanacağı, ne ölçüde kullanılacağı ve elde edilecek gelirin finansman maliyetlerini karşılayıp karşılamayacağı. 26