Yapay zekâ iddiası Goncourt listesini değiştirdi: Orélien’in romanı neden çıkarıldı?

Académie Goncourt, Haiti-Kanada vatandaşı yazar Thélyson Orélien’in çok satan ilk romanı C’était ça ou mourir’i 25 Eylül’de 2026 Prix Goncourt uzun listesinden çıkardı. Akademi, kararını ödülün ve kurumun “bütünlüğünü koruma” gerekçesiyle açıkladı; romanın, “büyük olasılıkla” önemli ölçüde yapay zekâ ürünü olduğu yönündeki değerlendirmesini ve yazarın eski metinlerine ilişkin intihal iddialarını dayanak gösterdi. Bu, akademinin vardığı sonuç; Orélien’in yapay zekâ kullandığının bağımsız biçimde kanıtlandığı anlamına gelmiyor. Yazar iddiayı reddediyor. 11013

İddialar nasıl başladı?

Tartışma, X’teki anonim Balance ton Claude adlı hesabın romanın bazı bölümlerini yapay zekâ tespit aracıyla incelediğini ve metnin neredeyse tamamının yapay zekâyla yazıldığı sonucuna ulaştığını ileri sürmesiyle başladı. Daha sonra haber kuruluşları, Orélien’in yıllar önce yayımladığı bazı yazılarda başka metinlerle örtüşen bölümler bulunduğunu bildirdi. Bunlar arasında 2013’te yayımlanan bir köşe yazısının, daha önce başka bir gazetede çıkan bir yazının büyük ölçüde yeniden düzenlenmiş çevirisi olduğu iddiası da var. Bu eski yazılara ilişkin iddialar, romanın yapay zekâyla yazıldığını kanıtlamıyor; iki konu birbirinden ayrı. 17

Yazar ve yayınevleri ne dedi?

Orélien, romanı yazarken yapay zekâ kullanmadığını söyledi ve iddiayı çürütmek için yayınevleriyle birlikte kanıtları derlediğini belirtti. Ayrıca kendisine yöneltilen saldırıları ırkçı olarak nitelendirip susturulmaya çalışıldığını savundu. Bu açıklama, ırkçılık iddiasının kendisine ait olduğunu gösteriyor; romanın nasıl yazıldığına ilişkin tartışmayı tek başına sonuçlandırmıyor. 214

Fransız yayınevi Grasset, yazara desteğini açıkladı ve suçlamaları “sahte haber” olarak nitelendirdi. Romanı Quebec’te yayımlayan Boréal ise daha ihtiyatlı davrandı: Orélien’in iyiliğini gerekçe göstererek tanıtım faaliyetlerini geçici olarak durdurdu. Yayınevi, elindeki bilgilerle yapay zekâ kullanıldığı iddiasını doğrulamasının da yalanlamasının da mümkün olmadığını söyledi; kitap satışta kaldı. 246

Yapay zekâ dedektörleri ne kadar güvenilir?

Bir dedektörün “yapay zekâ yazdı” sonucu vermesi, yazarlık konusunda kesin kanıt sayılmaz. Romanın bölümleri farklı araçlarla incelendiğinde sonuçların değiştiği; bazı değerlendirmelerin metni insan yazımı olarak gördüğü bildirildi. Bu tür araçlar, metnin üslubuna ilişkin bir işaret sunabilir ama tek başına kimin yazdığını belirleyemez. 19

Eski yazılardaki benzerlik iddiaları ise metinleri karşılaştırarak ayrıca incelenebilir. Dolayısıyla tartışmada iki ayrı soru var: Birincisi, romanın yazımında yapay zekâ kullanılıp kullanılmadığı; ikincisi, Orélien’in daha önce yayımladığı metinlerde kaynak gösterilmeden alınmış bölümler bulunup bulunmadığı. Birine ilişkin bulgular, diğerini otomatik olarak yanıtlamaz.

Romanın başarısı ve hikâyesi tartışmanın gölgesinde kaldı

• C’était ça ou mourir* Fransa’da 35 binden fazla satmış ve Prix du Roman Fnac’ı kazanmıştı. Roman, Port-au-Prince’teki çete şiddetinden kaçan Haitili bir tarih öğretmeninin Kanada’ya uzanan yolculuğunu anlatıyor. Başarı kazanan göç hikâyesi, şimdi eserin kimin ya da neyin ürünü olduğu tartışmasının gölgesinde. 182015

Dosyanın ortaya koyduğu temel gerilim şu: Edebiyatta özgünlüğü korumak önemli; ancak tartışmalı tespit araçlarının sonuçlarını kesin hüküm gibi sunmak da bir yazarın itibarını hızla etkileyebilir. Orélien’in ırkçı saldırılara uğradığı yönündeki açıklaması ciddiye alınmalı; aynı zamanda yapay zekâ ve eski metinlerle ilgili iddialar da kanıtları üzerinden, birbirine karıştırılmadan incelenmeli.