Trump–Şi zirvesinde ne kararlaştırıldı, hangi konular çözümsüz kaldı?

23-25 Eylül’de Washington’da yapılan Trump–Şi zirvesi, ABD ile Çin arasındaki ticaret ve strateji anlaşmazlıklarını bütünüyle çözmedi. Görüşmelerin öne çıkan ekonomik sonucu, her iki yönde 30 milyar dolarlık malı kapsayan karşılıklı tarife kolaylığı çerçevesi oldu. Taraflar ayrıca geçici ticaret ateşkesini uzatırken ticaret ve yapay zekâ alanlarında yeni görüşme kanalları oluşturdu.123

30 milyar dolarlık düzenleme ne anlama geliyor?

Buradaki 30 milyar dolar, her iki yönde ayrı ayrı tarife kolaylığı kapsamına alınması planlanan malların değerini ifade ediyor; tarife gelirlerinde 30 milyar dolarlık bir düşüş anlamına gelmiyor. Düzenlemenin hassas olmayan ürünleri kapsaması bekleniyor. Görüşülen ABD ürünleri arasında tarım ürünleri, deniz ürünleri, kereste ve ahşap ürünleri, kozmetik ve tıbbi cihazlar; Çin’den gelen ürünler arasında ise küçük ev aletleri, oyuncaklar ve yılbaşı süsleri sayıldı.713

Ancak bunlar kesinleşmiş ürün listeleri değil. Kamuya yansıyan bilgilerde hangi ürünlerin kapsama gireceği, nihai tarife oranları ve uygulama takvimi bütünüyle açıklanmış değil. Bu nedenle açıklanan sonuç, ayrıntıları tamamlanmış bir ticaret paketi değil, tarife kolaylığı için üzerinde uzlaşılan bir çerçeve olarak görülmeli.7

Sekiz maddelik uzlaşı ve yeni diyalog kanalları

İki tarafın açıkladığı sekiz maddelik sonuçlar, ticaretin ötesinde geniş bir gündem içeriyor. Liderler; saygı, adalet ve karşılıklılık temelinde yapıcı bir ilişki kurma, birbirlerinin ev sahipliği yapacağı APEC ve G20 toplantılarını destekleme ve bu toplantılara katılmayı amaçlama konusunda uzlaştı. Açıklamalarda ticaret, yapay zekâ ve uyuşturucuyla mücadele alanlarında işbirliğinin yanı sıra İran’ın nükleer taahhüdü ve uluslararası su yolları da yer aldı. Taraflar ayrıca İkinci Dünya Savaşı sırasındaki işbirliğine atıfta bulundu ve Zoo Atlanta’ya kiralanan iki pandayı memnuniyetle karşıladı.

Yapay zekânın riskleri ve yararlarını ele almak üzere bir diyalog başlatılması, bir sonraki turun Kasım 2026’da yapılmasının planlanması kararlaştırıldı. Haberlere göre taraflar, yapay zekâ kaynaklı olaylar için ikili bir iletişim kanalı üzerinde de anlaştı.1 Askerî kanalların kriz iletişimi mutabakatı üzerinde çalışması ve Çin’de kayıp olan ABD askerlerini arama çalışmalarını sürdürmesi de gündemdeydi.

Ticaret başlığında liderler, görüşmeleri sürdürecek bir Ticaret Kurulu ve bağlantılı mekanizmaları destekledi.1 Bazı haberlerde Yatırım Kurulu da iki ülkenin ekonomik ilişkilerindeki mekanizmalar arasında anılıyor. Ancak bu kurulun daha önceki bir zirvenin ardından kurulduğu aktarılıyor; mevcut bilgiler Washington’da yeni bir yatırım kurumu oluşturulduğunu göstermiyor.

Kömür, soya fasulyesi ve tarım pazarı

Beyaz Saray’a göre Çin, 2027’de ve 2028’de ABD’den en az 10’ar milyon metrik ton kömür almayı kabul etti.11 Tarım ürünlerinin pazara erişimi de daha geniş müzakere gündeminin bir parçasıydı.

Soya fasulyesi konusunda önceki taahhütlerle bu zirvedeki sonuçları birbirinden ayırmak gerekiyor. Haberlerde önceki ticaret görüşmeleriyle bağlantılı soya fasulyesi alım taahhütleri yer alsa da, Washington zirvesinde yeni bir alım miktarı üzerinde uzlaşıldığını gösteren bilgi bulunmuyor.

Ateşkes uzadı, büyük anlaşma beklemede

10 Kasım’da sona ermesi beklenen geçici ticaret ateşkesi, daha kapsamlı bir anlaşma için müzakerelere zaman tanımak amacıyla iki ay uzatılarak 10 Ocak’a alındı.34 Trump ve Şi, İran ve uluslararası su yolları konusunda da görüşlerini açıkladı; ancak zirve, iki ülke arasındaki daha geniş stratejik görüş ayrılıklarını gidermedi.12

Anlaşmanın en belirgin eksiği uygulama ayrıntıları: Nihai tarife çizelgesi ve kapsama girecek ürünler açıklanmış değil. Tarım başlığındaki duyurular da tamamlanmış, kapsamlı bir pazara erişim anlaşması anlamına gelmiyor. Zirve yeni görüşme mekanizmaları kurdu ve müzakerelerin sürmesini sağladı; önemli ayrıntılar için tarafların yeniden adım atması gerekiyor.12