Çin’in önünde iki ayrı takvim var: Yapay zekâ veri merkezlerinin elektrik ihtiyacı bu on yılda büyüyor; küçük modüler reaktörler ve füzyon projeleri ise daha ileri tarihler için geliştiriliyor. Bu nedenle kısa vadede şebekeye katkı sağlayabilecek nükleer seçenek, inşası süren geleneksel fisyon reaktörleri. Yatırımlar aynı zamanda Çin’in 2060’ta karbon nötr olma hedefiyle de bağlantılı. Aşağıdaki küçük modüler reaktör ve füzyon projeleri henüz ticari elektrik üretmiyor.
10
12
14
2030’daki talep ne kadar büyük olabilir?
Enerji danışmanlık şirketi Wood Mackenzie, Çin’de veri merkezlerinin elektrik tüketiminin yaklaşık dört katına çıkarak 2030’da yılda 774 teravatsaate ulaşacağını öngörüyor. Bu miktar, ülkenin toplam elektrik tüketiminin yaklaşık %6’sına karşılık geliyor. Çin’de hâlihazırda çalışabilir durumda 64 nükleer reaktör var; inşaatı süren 38 reaktör ise yaklaşık 40 gigavat ek kapasiteyi temsil ediyor. 2030’a yaklaşırken bu inşaat programı, henüz öneri veya deney aşamasındaki füzyon tesislerinden daha doğrudan önem taşıyor.
10
12
Junhe: Daha küçük bir fisyon reaktörü
Şanghay merkezli girişim Junhe Nuclear’ın 300 milyon yuan yatırım topladığı bildiriliyor. Şirket, yaklaşık 2031’de işletmeye almayı hedeflediği bir küçük modüler reaktör gösterim projesi tasarlıyor. Eski kömür santrali sahalarından ve bu tesislerde çalışanların deneyiminden yararlanmak olası seçenekler arasında. Ancak 2031 tarihi bir şirket hedefi; ortada henüz onaylanmış veya tamamlanmış bir santral yok.
7
11
NovaFusionX: Füzyonda deneysel eşikler
Junhe’nin tasarladığı reaktör fisyon teknolojisine dayanırken NovaFusionX füzyon üzerinde çalışıyor. Şirketin yatırım öncesi A serisi finansman turlarında sırasıyla 500 milyon, 700 milyon ve 1,2 milyar yuan sağladığı bildiriliyor; toplam yaklaşık 2,4 milyar yuan. NovaFusionX, 2026 sonuna kadar ilk plazmayı elde etmeyi ve 2029’da net enerji kazancına ulaşmayı hedef olarak açıkladı. Kurucusu, olası ticarileşme süresini beş ila on yıla indirmek istiyor. İlk plazma ya da deneysel net enerji kazancı, tek başına bir veri merkezine elektrik verildiği anlamına gelmiyor.
8
14
13
Çin ile ABD’nin yaklaşımı nasıl ayrışıyor?
Çin, reaktör inşaatını koordineli kamu yatırımları ve yerleşik bir yerli nükleer ekipman tedarik zinciriyle birleştirebiliyor. Bildirilen bir Çin reaktör projesinde ekipmanın %90’ından fazlası yerli tedarikçilerden sağlandı. CSIS analizine göre Çin, 2023–2025 döneminde füzyona en az 6,5 milyar dolar kamu kaynağı yönlendirdi.
16
15
5
6
ABD’de ise teknoloji şirketlerinin yatırımlarını da içeren, özel sektörün daha büyük rol oynadığı bir füzyon girişimi var; buna federal araştırma ve aşama hedeflerine bağlı finansman eşlik ediyor. ABD hükümetinin yol haritası, ilk füzyon santrallerinin 2030’ların ortasında devreye alınmasını hedefliyor. Yol haritası, bunun için malzeme ve tedarik zincirindeki eksiklerin giderilmesi gerektiğini de belirtiyor.
15
5
6
Sonuç: Çin’in 2030’a kadarki talebine yanıt verme potansiyeli en yüksek nükleer yatırımı, bugün inşa edilen fisyon reaktörleri. Junhe’nin 2031 hedefi daha sonraki bir seçenek; NovaFusionX’in takvimi ise henüz araştırma ve geliştirme aşamalarına ilişkin. Bu hedefleri, 2030 elektrik arzına kesin katkı olarak okumamak gerekiyor.
12
11
14