Hürmüz’de geçici koridor planı: Güzergâh belli, geçiş için anlaşma yok

İran ve Umman, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi için geçici bir güzergâh üzerinde uzlaştıklarını söylüyor. Bu, gemi trafiğinin hemen normale döneceği anlamına gelmiyor. Tahran’a göre geçişlerin yeniden başlaması, özellikle ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukası konusunda adım atmasına bağlı. 2514

Güzergâh nereden geçecek?

İranlı yetkililerin tarifine göre Basra Körfezi’ne girecek gemiler İran karasularını kullanacak; çıkış güzergâhının bir bölümü de İran sularından geçecek. İran ve Umman giriş ve çıkış rotaları üzerinde anlaştıklarını belirtse de düzenlemeyi kalıcı, sınırsız bir geçiş rejimi değil, geçici bir çözüm olarak sunuyor. 5714

Dolayısıyla iki kıyı ülkesinin bir rota belirlemesi, bütün gemilerin bu rotayı şimdiden kullanabileceği ya da her gemiye geçiş izni verileceği anlamına gelmiyor. 28

İran neden ABD’den adım bekliyor?

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, boğazın yeniden açılmasını ABD’nin deniz ablukasını sona erdirmesine bağladı. İranlı yetkililer askerî baskının azaltılmasını da istiyor. Bu nedenle Umman’la varılan güzergâh mutabakatı, Tahran’ın geçiş için öne sürdüğü koşulları tek başına karşılamıyor. 10182

İran devlet medyasına göre Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York’ta ABD temsilcisi Steve Witkoff’la temaslarında ablukanın kaldırılması, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve Tahran’ın “direniş” cepheleri olarak adlandırdığı alanlardaki savaşın sona erdirilmesi taleplerini iletti. Bunlar İran’ın talepleri; Washington’ın kabul ettiği koşullar değil. 20

Bölgesel kaynakların aktardığı ayrı bir yol haritasında ise 60 güne kadar bölge çapında ateşkes, Hürmüz’ün aşamalı açılması, ABD ablukasının sona ermesi ve daha kapsamlı barış görüşmeleri için bir takvim yer alıyor. Bu da üzerinde anlaşılmış bir ateşkes veya kesinleşmiş bir gemi geçiş takvimi değil, bildirilen bir öneri. 1219

Görüşmeler neden henüz sonuç vermedi?

New York temasları Washington ile Tahran arasında yeniden bir iletişim kanalı açtı. Witkoff, arabulucuların taraflar arasında gidip geldiğini söyledi; üst düzey bir İranlı yetkili ise önemli görüş ayrılıklarının sürdüğünü belirtti. Görüşmelerin yapılmış olması, abluka, savaşın sona ermesi veya geçiş kuralları üzerinde anlaşmaya varıldığı anlamına gelmiyor. 2012

Bölgesel görüşmeler de ilerleyemedi. Umman, İran ve Körfez ülkeleriyle deniz taşımacılığı düzenlemesini ele almak üzere planlanan toplantıyı “uzlaşı adına” erteledi. Ertelemeden önce üst düzey bir İranlı yetkili, toplantıdan imzalı bir Hürmüz anlaşması çıkmasını beklemediğini söylemişti. İran’ın gemilerden geçiş ücreti alma isteği de Umman’la anlaşmazlık konularından biri. 131

Zaman baskısı ise sürüyor: Ön gemi takip verilerine göre Hürmüz’den geçen ticari gemi sayısı 14 Eylül civarında günlük tek haneli rakamlara düştü. Uzun süreli arz kesintisi endişeleri petrol fiyatları üzerinde de baskı yarattı. Geçici ve aşamalı bir koridor olası bir anlaşmanın parçası olabilir; ancak uygulanması, rota planlamasının ötesindeki abluka ve çatışma konularında uzlaşmaya bağlı. 615214