İran ve Umman’ın Hürmüz koridoru nasıl işleyecek?

İran’ın Washington’dan istediği, Umman’la üzerinde çalıştığı geçici Hürmüz geçiş düzenlemesini kabul etmesi. Tahran’a göre bu düzenleme, boğazın koşulsuz biçimde yeniden açılması demek değil. İranlı bir kaynak, Umman’la varılan mutabakatın açılma için bir zemin oluşturduğunu, ancak geçişleri hemen başlatmadığını söyledi. 184

Gemiler hangi yolu kullanacak?

Önerilen koridor yaklaşık yedi mil, yani 11 kilometre genişliğinde. Şekillenmekte olan plana göre Basra Körfezi’ne giren ticari gemiler İran’ın kontrolündeki güzergâhı, Körfez’den çıkanlar ise Umman’ın kontrolündeki güzergâhı kullanacak. İran ve Umman uygulamanın ayrıntıları üzerinde çalışmayı sürdürürken Tahran, planın hayata geçirilmesini ABD’den taleplerine bağlıyor. Bir güzergâhın belirlenmiş olması, normal gemi trafiğinin başladığı anlamına gelmiyor. 17419

İran’ın açılma koşulları neler?

Tahran, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sona erdirmesini ve yaptırımların kaldırılmasını istiyor. Ateşkes, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve ABD’nin askeri baskısının bitmesi de talepler arasında. Bunlar yalnızca gemilerin geçişine değil, daha geniş çaplı çatışmaya ilişkin koşullar. 189

Takvim de kesinleşmiş değil. Üst düzey bir İranlı yetkili, 22 Eylül’de Reuters’a, Washington askeri baskıyı hafifletip ablukayı kaldırırsa boğazın yedi gün içinde açılabileceğini söyledi. Bu açıklama, geçişlerin yeniden başladığına dair bir duyuru değil, koşullu bir teklifti. 24

Görüşmeler anlaşmayı yakınlaştırıyor mu?

ABD ve İranlı yetkililer New York’ta arabulucuların katılımıyla görüştü. Bölgesel kaynaklara göre İran, en fazla 60 günlük bölge çapında ateşkesi, Hürmüz’ün aşamalı açılmasını ve ABD ablukasının sona ermesini içeren bir yol haritası önerdi. Aynı habere göre Washington, İran yeterli iyi niyet göstermeden ablukayı kaldırmayacağını belirtiyor. Tarafların hangi adımı önce atacağı hâlâ çözümsüz. 11

Bölgesel uzlaşı da sağlanmış değil: Umman’da Körfez ülkeleriyle deniz yolu önerisini görüşmek üzere planlanan toplantı ertelendi. Aksamaların boyutu ise gemi trafiğinde görülüyor. Radio Free Europe/Radio Liberty’nin aktardığı öncü takip verilerine göre 14 Eylül civarında boğazdan geçen emtia taşıyan gemilerin sayısı günde tek haneli seviyelere düştü. Normal koşullarda dünya deniz yolu petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. Koridor, gemiler için olası bir yol sunuyor; o yolun kullanımında anlaşılması ve boğazın bütünüyle açılması ise ayrı adımlar. 1374