Yemen-Suudi Arabistan gerilimi: Çatışmalar Kızıldeniz’e nasıl yansıyor?

Yemen’de Kızıldeniz kıyısı boyunca yoğunlaşan çatışmalar artık yalnızca ülke içindeki cephelerle sınırlı değil. Husilerin Suudi Arabistan destekli Yemen hükümet güçleri karşısındaki kazanımlarını Suudi hava saldırıları izlerken, Husiler de Suudi topraklarına füze ve insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenledi. Bu karşılıklı tırmanışın en ağır sonuçlarından biri sivillerin yerinden edilmesi; bir diğer kaygı ise Kızıldeniz’de deniz ulaşımı ve Suudi enerji tesislerinin güvenliği. 39118

Kıyıdaki ilerleyiş sınır ötesi saldırılara nasıl dönüştü?

Yemen hükümetinin bildirdiği kayıplara ilişkin haberlere göre Husiler, Kızıldeniz kıyısındaki Moha Limanı’nı ve Babülmendep Boğazı yakınlarında bir adayı ele geçirdi. Suudi Arabistan’ın desteklediği hükümet güçleri ilerlemeyi durdurmak veya geri çevirmek için çatışırken Husi mevzilerine hava saldırıları düzenlendiği bildirildi. 93

Husiler, Suudi askeri tesislerine İHA ve füze göndermelerinin ardından Suudi Arabistan’ın 24 saatte 54 hava saldırısı düzenlediğini öne sürdü. Bu sayı çatışmanın taraflarından birinin beyanı; bağımsız olarak doğrulanmış bir toplam değil. Suudi-Yemen sınırında karşılıklı saldırıların sürdüğü de bildirildi. 51

Sivil kayıplar ve yerinden edilme

Suudi makamlarına göre eylül başında ülkedeki sivil ve ekonomik altyapıyı hedef alan saldırılarda 73 kişi yaralandı. Makamlar, 15 Eylül’de Hamis Muşayt, Abha ve Taif’e yönelik saldırılarda 13 kişinin daha yaralandığını; 17 Eylül’de Taif üzerinde önlenen bir Husi İHA’sının parçalarının Yemenli bir sakinin ölümüne yol açtığını açıkladı. Bu olaylara ilişkin rakamlar, Yemen içindeki çatışmaların toplam can kaybını göstermiyor. 1371

Uluslararası Göç Örgütü’nün tahminine göre son çatışmalar, 17 Eylül itibarıyla çoğu Yemen içinde olmak üzere 100 binden fazla Yemenliyi yerinden etti. Reuters, kıyı bölgelerinden teknelerle kaçan insanları da haberleştirdi. 1

Babülmendep ve petrol tesisleri neden önemli?

Babülmendep, Kızıldeniz’i güneyindeki sulara bağlayan geçit. Çatışmaların bu bölgeye yaklaşması ve Suudi Arabistan bağlantılı gemilere yönelik Husi tehditleri, güvenli geçişe ilişkin endişeleri artırıyor. Ancak mevcut haberler, boğazdan geçen tüm ticari gemi trafiğinin durduğunu ortaya koymuyor. 91420

Enerji tesisleri de baskı altında. Suudi makamları, eylül başındaki saldırılardan sonra petrol tesislerinde yangın çıktığını ve faaliyetlere geçici olarak ara verildiğini bildirdi. Daha sonra Husiler, Riyad’a ve Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu yakınlarında bulunan enerji tesislerine füze ve İHA saldırıları düzenlediklerini ileri sürdü. Suudi makamları Riyad’a yönelen bir füzenin önlendiğini doğruladı, ancak ileri sürülen saldırıların tamamını doğrulamadı. Dolayısıyla bu sonraki açıklamalardan hareketle yeni bir petrol ihracatı kesintisi yaşandığı söylenemez. 1310

Tırmanış, ABD-İran çatışmasının bölgesel güzergâhlar üzerindeki baskıyı artırdığı bir döneme denk geliyor. Yemen’deki gelişmeler Kızıldeniz ticareti ve Suudi enerji arzı için ek risk yaratıyor; yine de bildirilen her saldırıyı veya taşımacılık aksamasını tek bir harekâtın parçası saymak doğru olmaz. 118

Diplomatik tepki ve askeri desteğin sınırları

Fransa’nın da aralarında bulunduğu G7 ülkelerinin dışişleri bakanları, Husilere askeri faaliyetleri ve sivil gemilere yönelik tehditleri durdurma çağrısı yaptı; İran’dan da gruba desteğini kesmesini istedi. Avrupa Birliği’nin dış politika yüksek temsilcisi bu tutuma katıldı. Britanya ise Suudi Arabistan’a sağlayacağı desteği süreli ve savunma amaçlı olarak tanımladı; bir çatışma izleme kaynağı, desteğin Husi saldırılarına karşı savunma yapan Suudi uçaklarına yakıt ikmalini içereceğini bildirdi. 192015

ABD’nin Suudi Arabistan’a istihbarat ve hedef belirleme desteği teklif ettiği, ancak o tarihte Husilere karşı doğrudan askeri harekâta hazır olmadığı bildirilmişti. Kullanılan kaynaklar, Fransa’nın G7 açıklamasından ayrı bir muharip taahhüdünü ya da Türkiye ve Mısır’ın bu tırmanışa ilişkin belirli bir askeri yanıtını ortaya koymuyor. 1719

24 Eylül itibarıyla doğrulanabilen tablo; sınır ötesi saldırılar, bildirilen can kayıpları ve geniş çaplı yerinden edilme. Babülmendep’te kalıcı bir taşımacılık kesintisi veya Suudi petrol ihracatında uzun süreli aksama yaşanıp yaşanmayacağı ise henüz belli değil. 11020