Ukrayna tahılında Karadeniz neden hâlâ vazgeçilmez?

Ukrayna, savaş sırasında tarım ürünlerini ihraç etmek için alternatif yollar geliştirdi. Yine de temel soru değişmedi: Gemiler Karadeniz’den güvenle geçebilecek mi? Avrupa Komisyonu’nun Haziran 2026 verilerine göre Ukrayna’nın tahıl, yağlı tohum ve ilgili ürün ihracatının yaklaşık %90’ı Karadeniz üzerinden, yaklaşık %10’u ise AB destekli Dayanışma Hatları üzerinden yapıldı. Bu, gelecekte de aynı oranın geçerli olacağı anlamına gelmiyor; deniz yolunun o aydaki ağırlığını gösteriyor. 4

Limanların kapanmasından alternatif rotalara

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali limanlardan yapılan tarım ihracatını aksattı. Karadeniz Tahıl Girişimi sevkiyatların yeniden başlamasına imkân verdi, ancak Rusya anlaşmayı Temmuz 2023’te yenilemedi. Limanlara ve ihracat altyapısına yönelik saldırılar da ticaretin karşı karşıya olduğu riskleri artırdı. 1718

Ukrayna deniz güzergâhlarını kullanmayı sürdürürken komşu ülkeler üzerinden geçen rotalara da başvurdu. AB’nin Dayanışma Hatları, demiryolu, karayolu ve iç su yollarını kapsıyor. Avrupa Komisyonu’na göre bu hatlar, Mayıs 2022’den bu yana yaklaşık 94 milyon ton tahıl, yağlı tohum ve ilgili ürünün ihracatına olanak sağladı. 715

Gıda fiyatları açısından risk ne?

Savaşın başındaki sevkiyat aksaması, 2022’de küresel gıda fiyatlarındaki sert yükselişe katkıda bulundu. Fiyatlar daha sonra geriledi; dolayısıyla Karadeniz’deki her tehdidi, fiyatların savaş boyunca kesintisiz arttığının kanıtı olarak görmek doğru değil. 1718

Asıl kaygı, yeni bir aksamanın piyasaya ulaşan tahıl miktarını azaltması veya tedariki zorlaştırması. İhtiyaç duyduğu gıdayı dışarıdan alan ülkeler, olası fiyat artışlarından daha fazla etkilenebilir. Bunun ne ölçüde gerçekleşeceği ise sevkiyatın ne kadar süreyle ve hangi ölçekte aksadığına bağlı. 1718

Güvenli geçiş çağrısı ne anlama geliyor?

AB yetkilileri, tahıl rotalarına yönelik saldırıların etkisinin Ukrayna sınırlarını aştığını vurguluyor ve gemilerin güvenle geçebilmesi için acil bir düzenleme istiyor. Güvenli geçiş çağrısı, uygulanmaya başlanmış ve kalıcı hâle gelmiş bir ateşkes demek değil. 6

AB ayrıca ilave tahıl depolama kapasitesi, Ukraynalı çiftçiler için finansal çözümler, sınır ötesi taşımacılığın iyileştirilmesi ve alternatif hatların kapasitesine yatırım gibi önlemleri destekliyor. Bunlar limanlar tehdit altındayken ihracatçılara seçenek sunuyor. Ancak Haziran 2026 verilerinin gösterdiği üzere, tarım ürünlerini büyük ölçekte taşımak için Karadeniz’de güvenli seyir hâlâ belirleyici. 6154