Veri merkezlerinin önündeki asıl engel: Elektriğe kimin erişeceği

Dünya Bankası Grubu Başkanı Ajay Banga’nın itirazı, gelişmekte olan ülkelerde veri merkezi kurulmasının teknik olarak imkânsız olduğu değil. New York’taki iklim haftasında yaptığı değerlendirmeye göre bu merkezlerin büyük ölçekte yaygınlaşması için gereken koşullar pek çok pazarda bir arada bulunmuyor: bol ve güvenilir elektriğin yanı sıra yüksek işlem kapasitesi, veri erişimi, nitelikli çalışanlar ve yatırım sermayesi gerekiyor. Elektriğin kıt olduğu yerlerde bu kaynağın yapay zekâya ayrılmasına öncelik verilmesini de sorguluyor. 1

Talep büyürken merkezler nerede kurulacak?

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) projeksiyonlarına göre, yalnızca yapay zekâ tesisleri değil, bütün veri merkezleri 2025’te yaklaşık 485 teravatsaat (TWh) elektrik tüketirken bu miktar 2030’da yaklaşık 950 TWh’ye, yani küresel elektrik talebinin yaklaşık %3’üne ulaşabilir. Yapay zekâ bu artışın başlıca etkenlerinden biri. 1314

Bu büyüme dünyaya eşit dağılmış değil. IEA’ya göre ABD, Çin ve Avrupa, 2024’te veri merkezlerinin elektrik tüketiminin toplam %85’ini oluşturuyordu. Bu yoğunlaşma, yeni yatırımların da güçlü şebekelerin ve mevcut teknoloji ekosistemlerinin bulunduğu yerlere yönelme ihtimalini gösteriyor; ancak gelecekteki her tesisin bu bölgelerde kurulacağı anlamına gelmiyor. 16

Nitekim Afrika’da veri merkezi sektörü büyüyor, fakat güvenilir elektrik temini önemli bir güçlük olmaya devam ediyor. 7 Banga’nın uyarısı da tam bu ölçek farkına işaret ediyor. New York İklim Haftası’nın programında belirtildiği gibi, veri merkezleri büyüdükçe sanayi, ulaşım ve kentlerle temiz ve uygun fiyatlı elektrik için yarışıyor. Dolayısıyla soru yalnızca yapay zekânın nasıl çalıştırılacağı değil, sınırlı enerji kaynakları kullanılırken hangi ihtiyaçlara öncelik verileceği. 12