ABD, Avustralya’nın Algoritmadan Çıkış Planını Neden “Sansür” Sayıyor?

Avustralya’nın taslak Dijital Özen Yükümlülüğü düzenlemesi, çevrim içi akışları kimin şekillendireceği, platformların zararlı içerik karşısındaki sorumluluğu ve ulusal teknoloji kurallarının sınır ötesindeki ifade özgürlüğünü etkileyip etkileyemeyeceği konusunda ABD ile açık bir anlaşmazlık yarattı.

Trump yönetiminin itirazı yalnızca bir algoritma ayarıyla sınırlı değil. Washington, devletçe tanımlanan zararlarla mücadele yükümlülüğü, zorunlu akış seçenekleri ve yüksek para cezalarının bir araya gelmesinin, platformları hukuken korunmuş ifadeyi sınırlamaya teşvik edebileceğini savunuyor. Anthony Albanese hükümeti ise planın kullanıcılara akışları üzerinde kontrol vermeyi ve dijital hizmetleri öngörülebilir çevrim içi zararlardan sorumlu tutmayı hedeflediğini belirtiyor. ABD’nin müdahalesi sırasında metin henüz kamuoyunun görüşüne açılmış bir taslaktı. 3

ABD’nin itirazı: Güvenlik kuralları ifade denetimine dönüşebilir

ABD’nin Canberra Büyükelçiliği, teklifin Amerikalıların ifadeleri de dâhil olmak üzere korunmuş konuşmaların sansürlenmesini kolaylaştırabileceğine dair “ciddi endişeleri” olduğunu açıkladı. Washington’ın yaklaşımı iki temel noktaya dayanıyor.

İlki, platform tasarımına ilişkin katı ve herkese aynı şekilde uygulanacak zorunluluklar. Taslağa göre sosyal medya kullanıcılarına algoritmanın önerdiği içerikleri gösteren bir akış ile yalnızca takip ettikleri hesapların paylaşımlarını gösteren bir akış arasında seçim sunulacak. ABD’ye göre belirli bir akış tasarımını zorunlu tutmak, içerikler silinmese bile hangi kişi ve görüşlerin daha fazla görünürlük kazanacağını etkileyebilir. 311

İkinci itiraz, düzenleyicilerin geniş ya da muğlak “zarar” tanımlarını uygulayabilmesiyle ilgili. ABD, sorumluluk ve ceza riskinden kaçınmak isteyen şirketlerin tartışmalı fakat yasal içerikleri geri plana itebileceği veya erişimini sınırlayabileceği; böylece güvenlik yükümlülüğünün görüş temelli sansüre dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. 47

Washington, konuyu yalnızca Avustralya’yı ilgilendiren bir mesele olarak da görmüyor. Düzenlemeden etkilenmesi muhtemel büyük platformların çoğu ABD merkezli ve ürünlerini ülkeler arasında işletiyor. ABD’ye göre Avustralya’nın getireceği şartlar, ürün tasarımını, içeriğin dağıtımını ve Amerikalıların çevrim içi ifadelerini Avustralya sınırlarının ötesinde de etkileyebilir. Washington bunu “sınır ötesi sansür” olarak nitelendiriyor. 712

Taslak Dijital Özen Yükümlülüğü ne getirecek?

Teklif, kapsama giren çevrim içi hizmetlerin makul ölçüde uygulanabilir olduğu sürece güvenli bir çevrim içi ortam sağlamasına yönelik genel bir yükümlülük öngörüyor. Kapsam klasik sosyal medya ağlarıyla sınırlı değil; taslakla ilgili haberlerde sosyal medya, çevrim içi oyunlar ve yapay zekâ sohbet botları gibi hizmetlerin de düzenleme alanına gireceği belirtiliyor. 8

Sosyal medya bakımından en dikkat çekici unsur, akış tercihi. Kullanıcılara varsayılan olarak algoritmik öneri akışı sunulacak; ancak kullanıcılar bundan çıkıp yalnızca takip etmeyi seçtikleri hesapların içeriklerini görebilecek. 311

Daha geniş yükümlülüğün amacı, şirketlerin zarar ortaya çıktıktan sonra tepki vermesi yerine öngörülebilir riskleri önceden belirleyip azaltması. Çocukları ilgilendiren örnekler arasında zorbalık, pornografi, kadın düşmanlığı ve yeme bozukluklarıyla bağlantılı içerikler sayılıyor; çerçeve yetişkinleri etkileyen ciddi zararlı materyal ve davranışları da kapsıyor. 36

Kuralları ihlal eden şirketler bakımından yaptırım riski yüksek: Azami cezanın yaklaşık 109 milyon Avustralya doları olması öngörülüyor. 56

Canberra: “Bu sansür değil, tercih meselesi”

Başbakan Anthony Albanese, ABD’nin “sansür” nitelemesini reddetti. Hükümet, “My Feed, My Way” (Akışım, Tercihim) politikasını, devletin tek tek içerik kararlarını yönlendirmesi değil, Avustralyalıların algoritmik önerilerin ne ölçüde gördüklerini şekillendireceğine karar vermesi olarak sunuyor. 3

İşçi Partisi hükümetinin temel yaklaşımı, ürünleri kullanıcıları öngörülebilir zararlara maruz bırakabilen hizmetlerin bu riskleri azaltmak için proaktif sorumluluk üstlenmesi gerektiği yönünde. Bu yaklaşıma göre algoritmik akış yasaklanmıyor; kullanıcı isterse bu akışı kullanmaya devam edebiliyor. 3

Yeşiller Partisi, nihai tutumunu belirlemeden önce taslağın ayrıntılarını inceleyeceğini açıklamıştı. Mevcut haberlerde, partinin ABD müdahalesine özel daha sonraki kesin bir yanıt verdiği ortaya konmuyor. 3

ABD’li teknoloji şirketlerinin düzenlenmesi üzerindeki daha geniş gerilim

Bu çekişme, Trump yönetiminin ABD teknoloji şirketlerine haksız yük getirdiğini ya da Amerikalıların ifade özgürlüğünü sınırladığını düşündüğü yabancı dijital vergilere, para cezalarına ve düzenlemelere karşı daha geniş muhalefetiyle örtüşüyor. 37

Avustralya’nın 16 yaş altına yönelik sosyal medya yasağı da tartışmanın önemini artırıyor. Uluslararası ilgi gören bu politika, Avustralya’yı platformlara daha sıkı kurallar getirmek isteyen ülkeler için olası bir model hâline getirdi. Bu nedenle Dijital Özen Yükümlülüğü tartışması, salt iç politika meselesinin ötesinde sonuçlar taşıyor. 3

Süreçte sırada ne var?

Taslak metin için görüş alma dönemi 22 Eylül 2026 tarihinde sona erdi. Avustralya hükümeti, tasarıyı 2026’nın ilerleyen döneminde parlamentoya sunmayı beklediğini bildirdi. Dolayısıyla yasama süreci başlamadan önce nihai metinde değişiklik yapılması hâlâ mümkün. 3

Şimdilik anlaşmazlık temel bir politika ayrımını görünür kılıyor: Avustralya, kullanıcı denetimi ile proaktif güvenlik yükümlülüğünün çevrim içi zararları azaltıp azaltamayacağını sınarken; ABD, güvenlik adına hazırlanan kuralların içeriklerin görünürlüğünü ve denetimini değiştirerek, Avustralya sınırlarının çok ötesinde yasal ifadeyi caydırabileceği uyarısını yapıyor.