Rusya’nın saldırıları Ukrayna’da 13 milyon kitabı yok etti

Ukrayna’da 2026 yazında düzenlenen Rus füze ve insansız hava aracı saldırıları, kitapların yazardan okura ulaşmasını sağlayan altyapıyı vurdu: matbaalar, depolar, yayınevi ofisleri ve kitap satış noktaları zarar gördü. Ukrayna Kültür Bakanlığı, iki ayda 13 milyondan fazla yeni basılmış kitabın yok edildiğini açıkladı. Bu miktar, ülkenin yıllık baskı üretiminin yaklaşık üçte birine; doğrudan kayıplar ise en az 1,75 milyar grivnaya, yani yaklaşık 39,3 milyon dolara ulaşıyor. 18

Yalnızca stok kaybı değil, tedarik zinciri darbesi

En büyük tekil kayıp 1 Ağustos’ta Harkiv’de yaşandı. Rus İHA saldırısı, Ranok yayınevinin lojistik merkezi ile depolarını vurdu; 620 bin ders kitabı da dahil olmak üzere yaklaşık 8 milyon kitap yok oldu. Tesiste başka yayınevlerinin kitapları ve KnyhoLand kitapçı zincirine ait stoklar da bulunuyordu. Bu durum, tek bir depoya yönelik saldırının kitap piyasasının çok daha geniş bir bölümünü felce uğratabildiğini gösteriyor. 18

Kyiv’deki yayıncılık altyapısı da saldırıların hedefindeydi. 18-19 Temmuz gecesi gerçekleşen füze ve İHA saldırısında #knygolove yayınevinin deposu ile Mison’un ofisi yıkıldı, Arc.ua’nın ofisi hasar gördü ve Konvi matbaası ağır zarar aldı. Bu saldırıda 850 binden fazla kitabın yok olduğu ya da hasar gördüğü bildirildi.

Konvi’deki kayıp basılmış nüshalarla sınırlı kalmadı. Üretim salonları, baskı makineleri ve ciltleme kapasitesi de zarar gördü. Özel matbaa ekipmanının yenilenmesi ve üretimin yeniden kurulması, bir kitabı tekrar basmaktan daha fazla zaman ve finansman gerektiriyor. Yayınevleri böylece aynı anda stok, üretim kapasitesi ve dağıtım sorunuyla karşı karşıya kalıyor. 18

Ders kitaplarına erişim neden risk altında?

Saldırıların zamanlaması eğitim açısından aciliyet yarattı. BBC’nin haberine göre Konvi tesisi, Ukrayna’nın ihtiyaç duyduğu okul ders kitabı sayısının yaklaşık %10’una karşılık gelen 1,3 milyon kitabın üretimini artırdığı sırada vuruldu. 17

Ranok deposundaki kayıplar arasında yüz binlerce ders kitabı vardı. Konvi’ye yönelik önceki hasar da yeni öğretim yılı için planlanan teslimatları zaten tehlikeye atmıştı. 18 Dolayısıyla sorun, kitapçı raflarında daha az kitap bulunmasından ibaret değil. Ders materyallerinin okul dönemi başlamadan önce basılması, ciltlenmesi ve okullara ulaştırılması gereken sıkışık takvim kesintiye uğruyor.

Bağımsız yayınevleri için toparlanma neden daha zor?

Yok edilen kitapların sayısı hesaplanabiliyor; ancak sektörün gelecekteki yayın yapma kapasitesindeki kaybı daha zor ölçülüyor. Yayınevlerinin binalarını onarmak, ekipmanlarını yenilemek, gerekli eski kitapları yeniden basmak ve dağıtım ağını kurmak için nakde ihtiyacı var. Bu da yeni yazarlarla çalışma, editoryal hazırlık ve tanıtım bütçelerinin daralmasına yol açabilir.

Baskı özellikle çocuk kitapları alanında ağırlaşıyor. Resimli ve renkli baskının maliyeti daha yüksek; ayrıca bu alan okul materyallerine yönelik talep ile de kesişiyor. Sektör haberleri, küçük bağımsız yayınevlerinin ilk kitabını yayımlayacak yazarlara yatırım yapma konusunda daha temkinli kalabileceğine işaret ediyor. Bu da geleceğin Ukrayna edebiyatı için yazar havuzunu daraltabilir. 18

Bu nedenle yayınevleri ve kültür kurumları, zararı yalnızca ticari bir kayıp olarak görmüyor. Matbaalar, depolar ve kitapçılar; Ukraynaca edebiyatın okullara, ailelere ve okurlara ulaştığı altyapının parçaları. Bu altyapıya yönelik tekrarlanan saldırılar, edebiyat ve kültür hayatını taşıyan bağımsız kurumları zayıflatıyor.

500 bin dolarlık hibe girişimi neyi hedefliyor?

Ukrayna Kültür Bakanlığı, KSE Hayır Vakfı, Ukrayna Kitap Enstitüsü ve Book Arsenal, küçük Ukraynalı yayınevlerine yönelik bir hibe programı hazırlıyor. Fon için hedef 500 bin dolar. Amaç, yayınevlerinin faaliyetlerini sürdürmesine yardımcı olmak ve savaş koşullarındaki kesintilere karşı kırılganlıklarını azaltmak. Hibe başvurularının Kasım 2026’da açılması planlanıyor.

Bu fon, kayıpları bütünüyle karşılayacak bir tazminat değil; faaliyetlerin devamlılığını sağlamaya yönelik bir destek. Bildirilen en az 39,3 milyon dolarlık doğrudan zararla karşılaştırıldığında 500 bin dolarlık hedef, bunun yaklaşık %1,3’üne eşit. Üstelik doğrudan zarar hesabı; hasarlı binaları, kaybedilen üretim kapasitesini, kesintiye uğrayan satışları ve ertelenen yatırımları bütünüyle kapsamıyor. 18

Ukrayna yayıncılığının karşısındaki mesele bu yüzden iki yönlü: Saldırılarda kaybedilen kitapları ve tesisleri yeniden kurmak, aynı zamanda yayınevlerinin yeni kuşak edebiyatı yayımlamayı sürdürebilecek mali gücünü korumak.