Çocukların sosyal medya erişiminde yeni dönem: AB, Avustralya ve Kaliforniya’dan farklı modeller

Hükümetler çocukların sosyal medya kullanımında artık yalnızca ebeveyn denetimlerini ya da zararlı içeriklerin kaldırılmasını tartışmıyor. Yeni düzenleme dalgası, kimlerin hesap açabileceğine ve platformların çocuklara nasıl tasarlanmış bir deneyim sunacağına odaklanıyor. Öne çıkan üç yaklaşım var: Avustralya’nın 16 yaş altına yönelik hesap kısıtlaması, Avrupa Komisyonu’nun kademeli erişim modeli ve Kaliforniya’nın bağımlılık yaratabilecek ürün özelliklerine dönük sınırları. 20

AB KIDS Act: Yaşa göre kademeli erişim

Avrupa Komisyonu, AB KIDS Act önerisini 17 Eylül 2026’da sundu. Taslak, 13 yaşından küçüklerin sosyal medya hizmetlerine erişimini yasaklamayı; reşit olmayanların kendi başına hesap açıp yönetebilmesi için AB genelinde asgari yaşı 15 olarak belirlemeyi öngörüyor.

13 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşından küçük çocuklar için veli ya da vasi tarafından yönetilen, işlevleri sınırlı bir “mini hesap” modeli öneriliyor. Komisyona göre bu hesaplar, yaşa uygun sosyal medya ve video paylaşım hizmetlerine günde en fazla bir saat erişim sağlayacak.

Teklif, sorumluluğu platform tasarımına da kaydırıyor. Çocukların kullandığı hizmetler, zararlı veya bağımlılık yaratabilecek özellikleri sınırlamayı hedefleyen güvenlik-odaklı tasarım kurallarına uymak zorunda kalacak. Düzenlemeye ilişkin haberlere göre cezalar, şirketlerin dünya çapındaki yıllık cirolarının %6’sına kadar çıkabilecek.

Bu düzenleme henüz yürürlükte bir AB yasası değil. Yasalaşabilmesi için Avrupa Parlamentosu ile AB üyesi ülkelerin değerlendirme ve müzakere sürecinden geçmesi gerekiyor.

Avustralya: Geniş kapsamlı hesap kısıtlamasının uygulamadaki sınavı

Avustralya’nın yaklaşımı daha keskin. Online Safety Act kapsamındaki hükümler, belirli sosyal medya platformlarının 16 yaşın altındaki Avustralyalıların hesap sahibi olmasını önlemek için makul adımlar atmasını zorunlu kılıyor. Kurallar 10 Aralık 2025’te yürürlüğe girdi. 2022

Düzenleme şimdi Avustralya Yüksek Mahkemesi’nde sınanıyor. Reddit, Inc. v Commonwealth of Australia & Anor davasında temel anayasal soru, ilgili hükümlerin Avustralya’da anayasal olarak zımnen tanınan siyasi iletişim özgürlüğüne kabul edilemez bir yük getirip getirmediği. 20

ABD merkezli teknoloji sektörü grubu NetChoice ile dijital haklar kuruluşu Electronic Frontier Foundation (EFF), aynı meselede mahkeme dostu (amicus curiae) olarak dinlenmek için başvuruda bulundu. 19 Dava, Avustralya’yı ülke sınırlarının ötesinde önemli kılıyor: Bir demokraside geniş yaş temelli hesap kısıtlamalarının anayasal haklar ve mahremiyet itirazları karşısında ayakta kalıp kalamayacağına ilişkin erken bir sınav niteliğinde.

Ülkeler aynı yaş eşiğinde buluşmuyor

Küresel eğilim tek bir yaş sınırında birleşmiş değil. Fransa, 15 yaş altına yönelik sosyal medya kısıtlamasını yasalaştırdı. Danimarka 15 yaş altına yönelik bir model üzerinde çalışırken, bazı platformlarda ebeveynlerin 13 yaşından itibaren erişim sağlayabilmesini öngörüyor. Norveç 16 yaş altına ilişkin bir kısıtlama tasarısının sinyalini verdi; Birleşik Krallık’ta ise 16 yaş altı yasağı tartışılıyor ve uygulama için 2027 ilkbaharı civarı hedefleniyor. 11014

Bu ayrımlar önemli. Belirli bir yaşın altındaki tüm hesapları engelleyen kural anlatması kolay bir model sunuyor; ancak yaş doğrulama ve meşru erişim bakımından daha zor sorular doğuruyor. AB’nin önerisindeki gibi katmanlı sistemler ise gözetim altındaki sınırlı erişimi korumaya çalışırken, çocuklara sunulan hizmetlere daha fazla ürün tasarımı yükümlülüğü getiriyor.

Kaliforniya’nın odağı: Ürün mekanikleri

Kaliforniya’nın yakın tarihli yasaları üçüncü bir yolu gösteriyor: Uzun süreli kullanımı teşvik edebilecek özellikleri düzenlemek. Vali Gavin Newsom, Eylül 2026’da sosyal medya şirketlerinin 16 yaşından küçük kullanıcılara bağımlılık yaratabilecek özellikler sunmasını yasaklayan ve çevrimiçi çocuk güvenliğine ilişkin başka korumaları genişleten yasaları imzaladı.

Daha önce kabul edilen SB 976 — Protecting Our Kids from Social Media Addiction Act ise kapsamdaki çevrimiçi platformların, doğrulanabilir ebeveyn onayı olmadan küçüklere bağımlılık yaratan akışlar ve bazı başka özellikler sunmasını hukuka aykırı hale getiriyor. Eyalet başsavcısının, yaş güvencesi ve ebeveyn onayı yöntemlerine dair düzenlemeleri 1 Ocak 2027’ye kadar kabul etmesi gerekiyor.

İlgili yasa paketi ayrıca, platformları aracılığıyla çocuklara zarar verme konusunda ihmalkâr bulunduğu tespit edilen büyük sosyal medya şirketleri için çocuk başına 1 milyon ABD dolarına kadar ceza riskini de içeriyor.

Çözülmemiş temel mesele: Herkesi kimlik kontrolüne zorlamadan yaş doğrulama

Bu politikalar birlikte ele alındığında, hukuka aykırı içeriği düzenlemekten; erişimi, öneri sistemlerini, otomatik oynatmayı, bildirimleri, akışları ve hesap tasarımını düzenlemeye doğru açık bir yön değişikliği görülüyor.

Bu modellerin pratikte işlemesi, yaş güvencesine bağlı. Platformların çocukları yetişkinlerden ayırarak farklı hesap kuralları veya özellikler uygulaması gerekiyor. Ancak aşırı müdahaleci doğrulama yöntemleri, herkes için mahremiyet ve erişim sorunları yaratabilir. Avustralya’daki dava da bununla bağlantılı hukuki soruyu öne çıkarıyor: Çocukları koruyan geniş kapsamlı tedbirler, siyasi katılıma haksız bir yük getirmeden tasarlanabilir mi? 1920

Yön belli olsa da nihai model henüz oluşmuş değil. AB’nin kademeli hesap sistemi, Avustralya’nın hesap kısıtlaması ve Kaliforniya’nın özellik odaklı sınırları, gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin bir sonraki dönemin birbirinden farklı taslaklarını sunuyor.