ABD ve Çin’de Yatırımcılar Neden Yapay Zekâda Hâlâ İki Tarafa da Oynuyor?

ABD ile Çin’in teknoloji sektörleri arasındaki finansal bağlar, iki ülkenin gelişmiş çipler, yapay zekâ ve hassas yatırımlar üzerindeki denetimleri sıkılaştırmasına rağmen hâlâ güçlü. Ancak ortaya çıkan tablo tam bir bütünleşme değil: Teknoloji ekosistemleri giderek ayrışırken sermaye, halka açık piyasalar, aracılık faaliyetleri ve denizaşırı yatırım yapıları üzerinden iki yönlü akmayı sürdürüyor. 7

Halka açık piyasalardaki istisna neden önemli?

ABD’nin bazı hassas Çin teknoloji faaliyetlerine yönelik yatırım kısıtlamaları bulunuyor. Buna karşılık, kurallar halka açık menkul kıymetler için bir istisna içeriyor. Bu ayrım, doğrudan özel sektör yatırımları daha yoğun denetime tabi olsa bile, yatırımcıların borsada işlem gören hisselere erişmesini; finans kuruluşlarının da alım satım, halka arz ve sermaye piyasası hizmetleri sunmasını mümkün kılabiliyor. 7

Başka bir deyişle, hükümetler stratejik teknoloji kapasitesinin transferini sınırlamaya çalışırken, piyasa katılımcıları karşı ülkenin teknoloji şirketlerine dolaylı veya halka açık piyasa kanallarından yatırım maruziyetini koruyabiliyor.

Wall Street, Çinli teknoloji şirketleri için hâlâ bir finansman kanalı

LSEG verilerine göre Wall Street bankaları, 2026’da raporlamanın kapsadığı dönemde Çinli yüksek teknoloji şirketlerinin toplam 17,2 milyar dolarlık 19 öz sermaye piyasası işleminde talep toplama lideri oldu. Bu tutar, sektördeki toplam ihraçların yaklaşık yüzde 30’una karşılık geliyor; işlemler arasında yapay zekâ ve yarı iletkenlerle bağlantılı halka arzlar ile sonradan yapılan hisse satışları da yer aldı. 7

Bir bankanın halka arz aracılığı, danışmanlık ya da müşteri işlemleri yürütmesi, o bankanın belirli bir şirkete veya ülkeye doğrudan yatırım yaptığı anlamına gelmiyor. Yine de bu faaliyetler, ihraççıları daha geniş sermaye havuzlarıyla buluşturuyor ve ihracat kontrollerine rağmen finansal aracılığın ortadan kalkmadığını gösteriyor. Bankaların Çinli çip şirketlerindeki bildirilen hisse pozisyonları da müşteri faaliyetlerinden kaynaklanabilir; bu durumda banka nihai yatırımcıdan çok bir aracı işlevi görüyor olabilir. 7

Çin bağlantılı sermaye de ABD teknolojisine yöneliyor

Sermaye akışı tek yönlü değil. Haberde atıf yapılan verilere göre Çin’in yurtdışı yatırım fonlarının varlıkları yaklaşık 150 milyar dolara ulaştı; bunun neredeyse yarısını, özellikle teknoloji hisseleri olmak üzere ABD hisseleri oluşturdu. Bildirilen pozisyonlar arasında Micron, AMD, SanDisk, Lam Research ve Applied Materials gibi ABD’li yarı iletken şirketleri bulunuyor. 7

Reuters’ın aktardığına göre Hong Kong ve Çin ana karasındaki yatırımcıların elindeki ABD hisse senetlerinin değeri de yıllık bazda yüzde 23 artarak 750 milyar doların üzerine çıktı. Ayrıca Çin veya Hong Kong merkezli yatırımcıların katıldığı ABD yapay zekâ finansman turları, S&P Global Market Intelligence verilerine göre 2023’te yaklaşık 436 milyon dolardan, Eylül 2026 ortasına kadar yaklaşık 8,9 milyar dolara yükseldi. 7

Bu göstergeler stratejik uyumun ölçüsü sayılmamalı. Fakat siyasi ve düzenleyici belirsizliğe rağmen yatırımcıların her iki teknoloji pazarında da değer ve fırsat gördüğünü ortaya koyuyor.

Yapay zekâ diyaloğu: Geniş uzlaşma değil, dar bir güvenlik hattı

Trump-Şi görüşmesi öncesinde ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, olası bir ABD-Çin yapay zekâ diyaloğunu ele aldı. Washington, ulusal güvenlik eşiğine ulaşan yapay zekâ olayları için iki ülkenin birbirini bilgilendirmesini öngören bir mekanizma önerdi; önerinin Trump ve Şi Cinping tarafından değerlendirilmesi planlandı. 12

Bu girişimi kapsamlı bir teknoloji anlaşması olarak görmek doğru olmaz. Daha çok, iki büyük yapay zekâ gücü arasında ciddi risklerin daha az belirsiz kalmasını hedefleyen bir kriz iletişimi tedbiri niteliğinde. Mekanizmanın hayata geçip geçmeyeceği ve iki tarafın ne ölçüde bilgi paylaşacağı ise belirsizliğini koruyor. 12

Karşılıklı yatırım hem fren hem kırılganlık yaratıyor

Sınır ötesi hisse sahipliği, halka arzlar ve finansman ilişkileri; şirketler ve yatırımcılar için tam kopuşa karşı ekonomik bir gerekçe oluşturuyor. Bu karşılıklı bağımlılık, ani bir siyasi tırmanışın maliyetini yükseltebilir ve resmi ilişkilerin gergin olduğu dönemlerde bile temas kanallarını açık tutabilir. 7

Öte yandan aynı bağlantılar önemli bir risk kaynağı. Yeni yaptırımlar, genişletilen yatırım yasakları, askerî bağlantı listeleri veya daha sert ihracat kontrolleri hızlı değer kayıplarına ve zorunlu satışlara yol açabilir. Denizaşırı fon yapıları, sermayenin nihai kaynağını ve gerçek faydalanıcısını tespit etmeyi zorlaştırarak risk değerlendirmesini daha karmaşık hâle getiriyor. 7

Sonuç: Çeşitlendirme, kopuş anlamına gelmiyor

Mevcut veriler, tamamen kopmuş değil ama daha parçalı bir yapay zekâ ekonomisine işaret ediyor. ABD ve Çin; çip tedarik zincirleri, platformlar ve düzenleme rejimlerinde giderek daha farklı yollar izliyor. Buna rağmen, birçok yatırımcı ve finans kuruluşu iki ekosistemde de yatırım maruziyetini koruyor. 7

Bu nedenle yalnızca tek bir tarafın kazanacağı varsayımına dayanan yatırım yaklaşımı riskli olabilir. Daha gerçekçi çerçeve şu: İzin verilen kanallarda sınır ötesi erişim sürebilir; ancak jeopolitik kuyruk riski artarken, bu kanalları belirleyen kurallar da kısa sürede değişebilir.