AB KIDS Act ne getiriyor? 13 yaş altına yasak, 13–14 yaş için mini hesap

Avrupa Komisyonu’nun 17 Eylül’de açıkladığı AB KIDS Act (Çocuklar için AB Dijital Güvenlik Yasası) teklifi, Avrupa Birliği genelinde sosyal medya için ortak yaş kuralları getirmeyi ve çocukların kullandığı dijital hizmetleri tasarım aşamasından itibaren daha güvenli hâle getirmeyi amaçlıyor. Ancak önemli bir ayrım var: Bu metin henüz yürürlükte olan bir yasa değil. Nihai düzenleme için Avrupa Parlamentosu ile AB üyesi ülkeleri temsil eden Konseyin metni müzakere edip onaylaması gerekiyor. 1617

Yaşa göre sosyal medya erişimi nasıl olacak?

Komisyon, tüm reşit olmayanları aynı kategoride değerlendirmek yerine kademeli bir model öneriyor:

• 13 yaş altı: Sosyal medya hizmetlerine erişemeyecek. Buna karşılık çocuk dostu video paylaşım hizmetleri, ebeveyn ya da vasinin yönettiği bir hesap üzerinden kullanılabilecek. 2
• 13 ve 14 yaş: Ebeveyn veya vasi denetimindeki mini hesaplar aracılığıyla sosyal medya kullanılabilecek. Bu hesapların işlevleri kısıtlı olacak ve kullanım günde bir saatle sınırlanacak. 2517
• 15 yaşından itibaren: Gençler bağımsız sosyal medya hesabı açabilecek. Ancak hizmet sağlayıcıların bu kullanıcılar için koruyucu varsayılanlara sahip, güvenli tasarımlı hesaplar sunması gerekecek. 117

Komisyonun hedefi, üye ülkelerde birbirinden farklılaşabilecek kuralları AB çapında uyumlu hâle getirmek ve çocukların gizliliği, güvenliği veya emniyeti açısından özel risk taşıyan hizmetlerde korumayı güçlendirmek.

Hangi dijital hizmetler kapsamda?

Teklif yalnızca Instagram, TikTok ya da benzeri sosyal ağlarla sınırlı değil. Çocukların kullandığı sosyal medya, video paylaşım platformları, çevrim içi oyunlar, yapay zekâ yoldaşları, sohbet botları ve uygulama mağazaları kapsamda yer alıyor. 217

Dolayısıyla düzenleme sadece “kim hesap açabilir?” sorusuna odaklanmıyor. 18 yaş altındaki kullanıcılara sunulan ürünlerin nasıl tasarlanacağı ve işletileceği de düzenlemenin merkezinde bulunuyor.

Platformlar hangi özellikleri değiştirmek zorunda kalabilir?

Teklifin temel yaklaşımı, sorumluluğu daha fazla hizmet sağlayıcılara yüklemek. Platformların, zarar ortaya çıktıktan sonra müdahale edilmesini beklemek yerine hizmetlerinin yaşa uygun ve güvenli tasarlandığını göstermesi gerekecek. 117

Çocukların aşırı kullanımını teşvik edebilecek veya istenmeyen temas riskini artırabilecek özelliklere yönelik önerilen sınırlamalar şunları içeriyor:

• ara vermeden devam eden sonsuz kaydırma;
• etkileşimi artırmak için kullanılan ödül mekanizmaları ve tasarım hileleri;
• uyku saatlerindeki anlık bildirimler;
• yabancılardan gelen istenmeyen iletişim;
• profillemeye dayalı öneri akışları ve çocuklara yönelik kişiselleştirilmiş reklamlar;
• reşit olmayanları hedefleyen harcama tuzakları. 517

Bu yönüyle KIDS Act, basit bir yaş sınırı önerisinin ötesine geçiyor. Amaç, genç kullanıcıların dikkatini veya harcamasını artırırken güvenliklerini ikinci plana atabilecek ürün tasarımı tercihlerini de sınırlamak.

Yapay zekâ yoldaşları ve sohbet botları için özel tedbirler

Yapay zekâ yoldaşları ve sohbet botları için ayrıca özel hükümler öneriliyor. Reşit olmayanlar söz konusu olduğunda bu özelliklerin varsayılan olarak kapalı olması; duygusal bağımlılık yaratabilecek biçimde kişiler arası ilişki taklidi yapan tasarımların ise yasaklanması planlanıyor. 517

Taslak, yapay zekâ yoldaşları ve genel amaçlı sohbet botlarına ilişkin belirli yükümlülüklerin ihlalinde, sağlayıcının bir önceki mali yıldaki toplam küresel yıllık cirosunun %6’sına kadar idari para cezası öngörüyor.

Bundan sonra ne olacak?

Komisyon teklifi kabul edip yasama sürecine iletti, fakat ortada kesinleşmiş bir AB tüzüğü yok. Avrupa Parlamentosu ve üye devletleri temsil eden Konsey, AB’nin olağan yasama sürecinde metni müzakere edecek. Yaş eşikleri, kapsam, yaş doğrulama yaklaşımı, yaptırım düzeni ve ayrıntılı yükümlülükler, nihai metin yürürlüğe girmeden önce değişebilir. 6

Bu nedenle bugün açıklanan çerçeve, mevcut hukuk kuralı olarak değil, müzakereye açık bir Komisyon önerisi olarak okunmalı.

Yaş doğrulama ve platform modeli tartışması

Yaş sınırları teklifin en tartışmalı başlıklarından biri olmaya aday. Eleştirmenler, yaş kontrollerinin uygulanmasının zor olabileceğini, çocukları yaşlarını yanlış beyan etmeye itebileceğini ve mahremiyet açısından müdahaleci yaş doğrulama sistemlerine yol açabileceğini savunuyor. Hizmet türleri çok farklıyken geniş kapsamlı yükümlülüklerin aşırı düzenlemeye veya beklenmedik sonuçlara neden olabileceği de dile getiriliyor.

Bir başka eleştiri, yaş yasaklarının çocukların erişimine odaklanırken platformların etkileşim, veri toplama ve reklam odaklı temel teşviklerini yeterince hedef almadığı yönünde. KIDS Act; bağımlılık yaratan özelliklere, profillemeye dayalı akışlara ve çocuklara kişiselleştirilmiş reklamlara ilişkin kısıtlamalarla bu itiraza kısmen yanıt veriyor. Bu tedbirlerin nihai metinde kalıp kalmayacağı ve nasıl uygulanacağı, yasama görüşmelerinin kritik konularından olacak. 517

Danışmanlar ve uluslararası uygulamalar hakkında ne biliniyor?

Komisyon, hazırlık çalışmasına uzmanların yanı sıra sektör, ebeveyn ve genç temsilcilerinin katıldığını belirtiyor. 2 Eldeki kaynaklar, tek tek danışmanların teknoloji şirketleriyle bağları, çıkar çatışmaları veya usulsüz davranışları hakkındaki belirli iddiaları doğrulamıyor. Bu nedenle daha ileri bir sonuca varmak için yeterli kanıt bulunmuyor.

Çocukların çevrim içi güvenliği ve yaşa dayalı erişim kuralları dünyanın farklı yerlerinde de tartışılıyor. Fakat mevcut kaynaklar, AB dışındaki tekil düzenlemeleri karşılaştırmalı biçimde ayrıntılandırmak için yeterli bilgi sağlamıyor. Net olan nokta, AB teklifinin dijital hizmetleri çocuklar için daha koruyucu hâle getirmeye yönelik daha geniş bir politika yöneliminin parçası olduğu; mahremiyet, uygulama ve platform hesap verebilirliği tartışmalarının ise henüz çözülmediğidir.