IMF neden ABD ve Çin’den kademeli mali sıkılaşma istiyor?

IMF’nin kaygısı, borç–faiz–açık döngüsünün kendi kendini güçlendirmesi. Kalıcı ve büyük bütçe açıkları borç stokunu büyütüyor; yüksek faiz oranları bu borcun vadesi gelen kısmını yenilemeyi pahalılaştırıyor; artan faiz faturası da sonraki yılların açıklarını ve borcunu daha da artırıyor. Kurumun istediği güvenilir ve kademeli mali konsolidasyon, zaten kırılgan olan büyümeye ani bir mali şok vermeden bu döngüyü kırmayı hedefliyor.

Bozulma beklenenden daha hızlı

Küresel brüt kamu borcu 2025’te dünya GSYH’sinin yaklaşık yüzde 94’üne çıktı. Mevcut eğilim sürerse oran 2029’da yüzde 100’e ulaşacak; bu, II. Dünya Savaşı sonrasından bu yana görülen istisnai bir eşik. IMF, tahminin önceki projeksiyonlarına göre öne çekildiğini belirtiyor. “2031” ile yapılan karşılaştırmalar ise hangi eski tahmin döneminin baz alındığına bağlı. 79

ABD ve Çin neden belirleyici?

Dünyanın en büyük iki ekonomisi olmaları nedeniyle ABD ve Çin’deki devam eden borçlanma, küresel borç patikasını kayda değer biçimde etkiliyor. IMF’ye göre ABD, ekonomisi kapasitesine yakın çalışırken genel devlet dengesi açısından GSYH’nin yaklaşık yüzde 7–8’i büyüklüğünde açık veriyor. Ülkenin brüt kamu borcunun 2031’de GSYH’nin yüzde 142’sine ulaşması bekleniyor. 911

Çin’de de iç talebi desteklemeye dönük mali genişleme, genel açığı büyütüyor. Bu iki ülkedeki yüksek ve kalıcı açıklar, yalnızca kendi mali dengeleri açısından değil, küresel finansal koşullar bakımından da önem taşıyor.

Faiz ödemeleri artık bütçenin merkezinde

Sorun sadece muhasebesel bir borç stoku meselesi değil. Devletler, vadesi dolan borçlarını pandemi öncesine kıyasla çok daha yüksek faizlerle yeniliyor. Bunun sonucunda küresel faiz ödemeleri dört yıl içinde dünya GSYH’sinin yaklaşık yüzde 2’sinden yüzde 3’e yaklaştı. 67

ABD’de kamu borcunun 40 trilyon doların üzerine çıkması, 2026 mali yılı için yaklaşık 2,1 trilyon dolarlık açık beklentisi ve yıllık faiz maliyetinin 1 trilyon doların üzerinde olması, faiz yükünün diğer kamu harcaması önceliklerini ne kadar hızlı daraltabildiğini gösteriyor. 67

Yüksek açıklar enflasyon ve faiz baskısını uzatabilir

Ekonomi kapasitesine yakın seyrederken maliye politikasının genişleyici kalması, toplam talep ve dolayısıyla enflasyon baskısını canlı tutabilir. Böyle bir ortamda merkez bankaları politika faizlerini daha uzun süre yüksek tutmak zorunda kalabilir. Bu ise devletin borçlanma maliyetini yükseltirken özel sektör yatırımlarını da zorlaştırır.

IMF, yüksek faiz oranları ve piyasaların mali gelişmelere daha hassas tepki vermesi nedeniyle hükümetlerin hareket alanının daraldığına dikkat çekiyor. 79

ABD tahvil faizleri dünyaya yayılıyor

ABD Hazine tahvilleri, küresel finans sistemindeki en önemli referans araçlardan biri. ABD tahvil getirilerindeki yükseliş, başka ülkelerdeki devletlerin ve şirketlerin borçlanma maliyetlerini de yukarı çekme eğiliminde. Dış finansmana erişimi zaten sınırlı olan gelişmekte olan ve gelişen ekonomiler bu aktarım mekanizmasından daha sert etkilenebilir. IMF de gelişmiş ekonomilerdeki yükselen getirilerin diğer ülkelerin finansman koşulları üzerinde baskı yarattığını vurguluyor. 6

“Güvenilir” plan neden önemli?

Piyasalar yalnızca bugünkü borç seviyesini değil, hükümetin gelecekte ne yapacağını da fiyatlar. Bu nedenle IMF açısından inandırıcı bir plan; yürürlüğe konmuş gelir ve harcama tedbirleri, gerçekçi makroekonomik varsayımlar ve kalıcı mali kurumlarla desteklenen orta vadeli bir çerçeve anlamına geliyor.

Böyle bir çerçeve belirsizliği ve uzun vadeli tahvillere eklenen risk primini azaltabilir. Buna karşılık IMF, yüksek borç, mali politika belirsizliği ve ertelenen düzenlemenin artık daha hızlı biçimde yüksek borçlanma maliyetlerine yansıdığı uyarısında bulunuyor. 8

Neden ani değil, kademeli sıkılaşma?

Bir anda uygulanan büyük bir harcama kesintisi veya vergi artışı paketi büyümeyi zayıflatabilir, vergi gelirlerini azaltabilir ve kısa vadede borç/GSYH oranını dahi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle IMF’nin yaklaşımı ani kemer sıkma değil; aşamalı, iyi sıralanmış bir mali uyum.

Bu yaklaşımda üretken kamu yatırımlarının ve kırılgan hanelerin korunması; verimsiz harcamaların gözden geçirilmesi; vergi tabanının iyileştirilmesi ve para politikasının enflasyonu kalıcı biçimde hedefe döndürmeye odaklanabilmesi öne çıkıyor.

Özetle IMF, borcun tek bir sayısal eşiği aşmasının otomatik olarak kriz yaratacağını söylemiyor. Uyarısı; tarihsel olarak yüksek borç, yapısal nitelik kazanmış büyük açıklar, pahalı borç yenileme, enflasyon belirsizliği ve birbirine sıkı bağlı tahvil piyasalarının birleşiminin ertelemeyi daha riskli, zorunlu bir düzeltmeyi ise daha sancılı hâle getirdiği yönünde.