Avrupa, yapay zekâda dışa bağımlılığı nasıl azaltmayı planlıyor?

Avrupa, gelişmiş yapay zekâyı yurt dışındaki sağlayıcılardan ihtiyaç oldukça satın alabileceği sıradan bir teknoloji olarak değil; ekonomi ve güvenlik için stratejik altyapı olarak görmeli. Avrupa için Dönüştürücü Yapay Zekâ Stratejisinin temel tezi bu. Rapora göre acil ve kapsamlı adımlar atılmazsa Avrupa, yapay zekâ kabiliyetleri hızla ilerlerken etkisini kaybetme ve dışa bağımlı hâle gelme riskiyle karşı karşıya. 16

Ana hedef: Avrupa’daki yapay zekâ işlem gücünü büyütmek

Raporun en görünür önerisi, yapay zekâ veri merkezi kapasitesinin büyük ölçekte artırılması. Hedef, Avrupa Birliği topraklarında bulunan küresel yapay zekâ işlem gücü payını 2030’a kadar bugünkü yaklaşık %5’ten %15’e çıkarmak. Strateji hakkında yapılan haberler, veri merkezleri ve işlem gücü için 100 milyar avroluk kamu taahhüdünün yanı sıra 1,5 trilyon avro özel yatırımın harekete geçirilmesi hedefini aktarıyor. 356

Buradaki amaç yalnızca daha fazla veri merkezi inşa etmek değil. Yazarlar, Avrupa içindeki işlem gücünü refahın, egemenliğin ve güvenliğin altyapısı olarak görüyor. Aksi durumda Avrupalı şirketler, araştırmacılar ve kamu kurumları; kontrolü başka ülkelerde bulunan altyapılara bağımlı kalabilir. 1618

Kamu kaynağıyla özel yatırımı harekete geçirmek

Strateji, kritik özel veri merkezi projelerinin yatırım riskini azaltacak bir kamu müdahalesi öngörüyor. Yayımlanan öneriler arasında; kredi garantileri, ön alım taahhütleri ve gerektiğinde sermaye yatırımı gibi araçlarla üye ülkeler genelinde yapay zekâ işlem gücüne 75 milyar avro kamu kaynağı sağlanması bulunuyor. Daha geniş stratejiye ilişkin haberlerde ise 100 milyar avroluk kamu hamlesi ve 1,5 trilyon avroluk özel sermaye hedefi yer alıyor. 36

Bu fark önemli: Öneri, devletin her tesisi bizzat kurması değil. Amaç, Avrupa’da yeterli ölçekte işlem gücü kapasitesinin yatırım yapılabilir hâle gelmesi ve erişilebilir olması için sanayi ve finansman politikalarını birlikte kullanmak.

Yerli kapasite kurulurken en ileri modellere erişimi korumak

Rapor, Avrupa’nın bugün tüm lider yabancı yapay zekâ sağlayıcılarının yerine geçebileceğini varsaymıyor. Bunun yerine Avrupa’nın, kendi teknik ve kurumsal gücünü geliştirirken en ileri yapay zekâya güvenilir erişimi — modeller ve işlem gücü dâhil — güvence altına almasını savunuyor.

Yazarlar, Avrupa’nın şu anda en ileri yapay zekâya erişimde yabancı sağlayıcılara bağımlı olduğunu belirtiyor. Avrupa’nın teknolojik ve ekonomik varlıklarını kullanarak güvence altına alınmış erişim için müzakere etmesini; aynı zamanda bu varlıkları yabancı satın almalarına veya değer kaybına karşı korumasını öneriyorlar. 1718

Dolayısıyla yaklaşım iki ayaklı: Avrupa’nın altyapısını ve uzmanlığını geliştirmek, ancak geçiş sürecinde teknoloji sınırındaki sistemlere erişimin kesilmesini de önlemek.

Kamu kurumlarını teknik olarak güçlendirmek

Rapor, üye ülkeler ile AB kurumlarının kendi bünyelerinde en ileri yapay zekâ uzmanlığına ve teknolojisine sahip olması gerektiğini de vurguluyor. Amaç, kamu kurumlarının teknolojik gelişmelerin gerisinde kalmaması; gelişmiş sistemleri anlamak, tedarik etmek, değerlendirmek veya bunlara yanıt vermek için tamamen dış şirketlere bağımlı olmaması. 12

Bu, teknoloji politikasının yanında bir yönetişim önerisi. Bir kamu kurumu; kabiliyetlerini ve yarattığı bağımlılıkları değerlendirecek kapasiteye sahip değilse, stratejik önemdeki yapay zekâyı etkili biçimde denetlemesi ya da kullanması zorlaşır.

Tedarik zincirindeki gücü ortak kullanmak

Bir diğer ana öneri, Tedarik Zinciri Güvenliği için Üye Devletler İttifakı kurulması. Rapora göre Avrupa ülkeleri küresel yapay zekâ tedarik zincirinde önemli darboğaz noktalarına ev sahipliği yapıyor; fakat bu stratejik ve ekonomik potansiyeli topluca yeterince kullanamıyor. 1217

Avrupa Komisyonu ile eşgüdüm içinde çalışacak gönüllü üye ülkeler koalisyonu, bu pazarlık gücünü müzakerelerde ve güvenlik planlamasında bir araya getirebilir. Rapor, bunu Avrupa’nın toplu pazarlık gücünü artırmanın ve en ileri yapay zekâya erişimi daha güvenilir kılmanın yolu olarak sunuyor. 18

Sadece rekabeti değil, yapay zekâ kaynaklı krizleri de planlamak

Strateji, yapay zekâyı yalnızca rekabetçilik meselesi değil; dayanıklılık ve hazırlık meselesi olarak da ele alıyor. Öneriler arasında Avrupa kurumlarının dönüştürücü yapay zekâ çağında harekete geçmeye hazır hâle getirilmesi ve bu teknolojilerle bağlantılı risklere karşı dayanıklılığın sağlanması var. 1216

Bunun daha geniş anlamı, kriz planlarının yapay zekânın büyütebileceği tehditleri de hesaba katması gerektiği. Rapora göre erişim, altyapı, kurumsal yetkinlik ve güvenlik planlaması birbirinden ayrı politika başlıkları değil; birbirini tamamlayan unsurlar.

Sonuç: Düzenleme tek başına yeterli görülmüyor

Raporun dışa bağımlılığa yanıtı, eşgüdümlü bir Avrupa yapay zekâ sanayi ve güvenlik stratejisi:

• Avrupa topraklarındaki yapay zekâ işlem gücü payını 2030’a kadar küresel toplamın %15’ine yaklaştırmak;
• kamu taahhütleriyle çok daha büyük özel yatırımları harekete geçirmek;
• yerli kapasite gelişirken en ileri modellere ve işlem gücüne güvenilir erişimi korumak;
• en ileri yapay zekâ uzmanlığını AB ve ulusal kurumların içine taşımak;
• stratejik yapay zekâ tedarik zincirlerinde üye ülkelerin etkisini bir araya getirmek. 361218

Stratejinin ana iddiası net: Avrupa, ekonomik ve güvenlik geleceği üzerindeki anlamlı tercih hakkını yalnızca düzenlemeler yoluyla koruyamaz. Yapay zekâ ekosisteminde altyapıya, teknik yetkinliğe ve pazarlık gücüne de sahip olması gerekir. 1618