Trump-Xi zirvesi: Neden kapsamlı uzlaşı değil, gümrük ateşkesi olası?

24 Eylül’de Beyaz Saray’da yapılması beklenen Donald Trump-Şi Cinping görüşmesini, ABD ile Çin arasında kapsamlı bir uzlaşma arayışından çok kırılgan bir yumuşama dönemini koruma girişimi olarak okumak gerekiyor. En acil hedef ekonomik: 10 Kasım’da sona erecek gümrük ateşkesinin uzatılması ve yeni bir misilleme döngüsünün önlenmesi. Tayvan, İran ve yapısal ticaret engelleri gibi daha zor başlıklarda ise tek zirvede çözüm beklemek gerçekçi görünmüyor. 456

Asıl kritik tarih: 10 Kasım

Piyasaların ilk bakacağı konu, Trump ve Xi’nin geçen ekimde Güney Kore’deki görüşmelerinin ardından ilan edilen gümrük ateşkesini uzatıp uzatmayacağı olacak. Bu düzenleme, karşılıklı gümrük vergilerinin yüzde 100’ü aştığı ve küresel tedarik zincirlerini tehdit ettiği ticaret çatışmasını durdurmuştu. Ateşkesin 10 Kasım’da sona ermesi planlanıyor. 4

Tarafların, yaklaşık 30 milyar dolarlık mal grubunda karşılıklı tarife indirimlerini görüştüğü bildiriliyor. Paketin; ABD’nin tarım ve enerji ihracatını, ayrıca Çin’den gelen belirli imalat girdilerini kapsayabileceği belirtiliyor. Çinli yetkililer indirimleri “erken bir tarihte” uygulamayı umduklarını söylese de kamuoyuna yansıyan bilgiler, bitmiş bir anlaşmadan değil, sürmekte olan müzakerelerden söz ediyor. 235

Böyle sınırlı bir paket dahi, kasım son tarihinden önce ilişkilerde istikrar işareti vermesi bakımından önemli olur. Ancak kalıcı bir ticaret anlaşması anlamına gelmez. AFP’nin aktardığına göre, önceki ateşkese rağmen kapsamlı ve kalıcı bir mutabakat hâlâ sağlanamadı. 6

İki taraf da neyi kazanım diye sunabilir?

Trump açısından tarım ürünleri ihracatı, enerji satışları, üretim girdileri ya da başka ticari taahhütlere dair duyurular, somut sonuç olarak sunulabilir. ABD yönetimi de Xi’nin ziyareti çevresinde tarım ve tarife dışı engeller konusunda bazı açıklamalar yapılabileceğinin sinyalini verdi. 4

Pekin içinse sınırlı ticari tavizler, daha geniş sanayi politikası veya düzenleme sisteminde değişiklik yapmaktan siyasi olarak daha az maliyetli. Xi’nin Washington’a büyük bir iş dünyası heyetiyle gelmeye hazırlandığı bildiriliyor; bu, yatırım ve ticari bağlara ilgi mesajı verme amacı taşıyan alışılmadık bir adım. Bununla birlikte Reuters, zirvenin büyük ölçüde sembolik kalmasının ve önemli somut sonuçlarının sınırlı olmasının beklendiğini bildirdi.

Buradaki temel ayrım, duyurular ile yapısal değişim arasında. Satın alma taahhüdü ya da hedefli bir gümrük indirimi kısa vadeli gerilimi azaltabilir. Fakat bunlar; pazara erişim, teknoloji kontrolleri, yatırım incelemeleri veya ekonomik kısıtlamaların kullanımı konularındaki anlaşmazlıkları tek başına çözmez.

Tayvan: Zirvenin aşılması en zor sınırı

Ticaret, pazarlığa en açık alan; Tayvan ise en az esneklik gösterilebilecek başlık. Trump, mayıstaki Pekin zirvesinin ardından Tayvan’a büyük çaplı bir silah satışına izin verip vermeyeceğine karar vermediğini söylemişti. Reuters’a göre söz konusu paketin değeri 14 milyar dolara kadar çıkabilir. 18

Xi ise aynı görüşmede Trump’a, Tayvan konusundaki anlaşmazlığın ikili ilişkileri tehlikeli bir yola sürükleyebileceği uyarısında bulundu. 19

Bu nedenle Tayvan, diplomasinin alanını daraltan ana unsur olmaya devam ediyor. Washington ticaret odaklı zirvenin atmosferini bozmak istemeyebilir; ancak ABD’nin Tayvan’a desteğinin zayıfladığı yönünde oluşacak bir algı, bölgedeki güveni etkileyebilir. Tersine, büyük bir silah paketinde ilerleme zirve ortamını hızla sertleştirebilir. Mevcut haberler, mayıs görüşmelerinden sonra kararın hâlâ verilmemiş olduğunu gösteriyor. 1718

İran’da büyük bir mutabakat beklenmiyor

İran, liderler arası diplomasinin sınırlarının daha önce görüldüğü başka bir başlık. Mayıs ayındaki görüşmede Trump, Hürmüz Boğazı etrafındaki çıkmazın çözümü için Xi’den yardım istemediğini belirtmiş; İran savaşı konusunda da taraflar net bir çözüm açıklamamıştı. 17

Beyaz Saray görüşmesi, Çin’in İran’la ekonomik bağları ve bu bağların ABD’nin baskı politikasına etkisi üzerine konuşma fırsatı yaratabilir. Ancak önceki zirvenin sonucu, Çin’den doğrulanabilir ve büyük ölçekli bir politika değişikliğinin temel senaryo olmadığını düşündürüyor. Daha olası sonuç, manşetlik jeopolitik tavizler yerine diyaloğun sürmesi. 117

En olası sonuçlar

Mevcut işaretler, sınırlı çıktıları olan yönetilmiş bir gerilim azaltma sürecine işaret ediyor:

• 10 Kasım’dan önce gümrük ateşkesinin uzatılması veya yenilenmesi. 45
• Müzakere edilen kapsam sonuçlandırılabilirse, yaklaşık 30 milyar dolarlık mal grubunda hedefli tarife indirim çerçevesi. 23
• Tarım, ticari taahhütler ve bazı tarife dışı engeller konusunda duyurular; ayrıca müzakerelerin devamı için kanalların korunması. 34
• Tayvan, İran ve ekonomik rekabetin yapısal nedenlerinde kapsamlı bir çözümün çıkmaması. Mayıs zirvesi sıcak mesajlarla bitmiş, ancak büyük başlıklarda net sonuç vermemişti; güncel haberler de beklentileri sınırlı tutuyor. 117

Sınırlı anlaşma neden yine de önemli?

Dar kapsamlı bir uzlaşı, iki ülke arasındaki stratejik rekabeti dönüştürmez. Yine de şirketler, çiftçiler ve tedarik zinciri planlaması yapan işletmeler için artan tarifelere dönüşten daha fazla öngörülebilirlik sağlar. Ayrıca iki hükümetin, çözemedikleri anlaşmazlıkları en azından yönetebilecek iletişim kanallarını koruduğunu gösterir.

Bu nedenle asıl ölçüt, Trump ve Xi’nin tarihî bir anlaşma ilan edip etmeyeceği değil. Washington’dan, ticaret, Tayvan ve İran başlıklarının birbirini besleyen krizlere dönüşmesini engelleyecek kadar ekonomik uzlaşma ve siyasi itidal ile ayrılıp ayrılmayacaklarıdır. Zirve öncesindeki veriler, geçici bir istikrarın mümkün; kalıcı bir çözümün ise uzak olduğunu gösteriyor. 456