Vietnam’ın New York hamlesi: 29 olası ABD anlaşması, ancak çoğu henüz bağlayıcı değil

Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri ve Devlet Başkanı Tô Lâm’ın planlanan New York ziyareti, kesinleşmiş bir ticaret anlaşması zirvesinden çok ticari ve diplomatik bir hamle görünümünde. Yetkililere ve Reuters’ın incelediği iç planlama belgelerine göre, 23 Eylül’deki iş konferansında enerji, havacılık, teknoloji ve finans alanlarında 29 olası şirket duyurusu yapılabilir. Ancak bunların önemli bir bölümünün bağlayıcı nitelikte olmayacağı belirtiliyor. 6

Bu ayrım kritik. Mutabakat zaptları, iş birliği çerçeveleri ya da önerilen kiralama işlemleri, ABD mal ve hizmetlerine gelecekte talep yaratılabileceğine işaret edebilir. Buna karşılık bunlar; imzalanmış satın alma sözleşmesi, finansmanı tamamlanmış proje veya sonuçlanmış ABD-Vietnam gümrük vergisi anlaşmasıyla aynı şey değildir.

New York programı hakkında bilinenler

Reuters’a göre Tô Lâm’ın Birleşmiş Milletler etkinlikleri ve New York’taki iş görüşmeleri için ABD’ye gitmesi, ardından Kanada’ya geçmesi planlanıyor. Olası şirket duyurularının yapılacağı yer olarak 23 Eylül’deki New York iş konferansı gösteriliyor. 16

Ziyaret programının ayrıntıları ve ikili temaslar haberlerde hâlâ geçici olarak niteleniyor. Özellikle Tô Lâm ile ABD Başkanı Donald Trump arasında bir görüşmeye ilişkin kamuya açıklanmış, kesin bir takvim bulunmuyor. Bu nedenle Trump–Tô Lâm görüşmesi ve tek tek etkinliklerin nihai zamanı, resmî açıklama gelene kadar doğrulanmış kabul edilmemeli. 1

29 maddelik paket: Ticaret sinyali var, kesin anlaşma sayısı yok

İç planlama notunda, duyurulabilecek 29 anlaşma yer alıyor. Reuters, bu düzenlemelerin Vietnam’ın gümrük vergisi baskısı karşısında Washington’ı yatıştırma çabasının parçası olduğunu ve çoğunun bağlayıcı olmayacağının beklendiğini bildirdi. 6

Paketin gerçek ekonomik ağırlığı 23 Eylül’de açıklanacak ayrıntılara bağlı olacak:

• Belge bağlayıcı bir sözleşme mi, mutabakat zaptı mı, yoksa araştırma amaçlı bir düzenleme mi?
• Satın alma miktarı, finansman, teslimat takvimi veya yatırım taahhüdü içeriyor mu?
• Taraflar uygulama koşullarını kamuoyuyla paylaşıyor mu?

Bu bilgiler açıklanmadan 29 kalemin tamamını gerçekleşmiş yatırım ya da ihracat başarısı gibi saymak, mevcut verilerin ötesine geçmek olur.

Enerjide Petrovietnam, Murphy Oil, Chevron ve ExxonMobil

Olası duyurular arasında devlete ait Petrovietnam ile ABD’li enerji şirketleri Murphy Oil ve Chevron arasındaki düzenlemeler bulunuyor. ExxonMobil’in de Vietnam’ın ikinci büyük rafinerisi olarak tanımlanan Vietnam Refinery and Petrochemical Corporation ile bir anlaşma açıklaması bekleniyor. 6

Bu başlıklar, Vietnam’ın ABD şirketleriyle enerji bağlarını derinleştirme isteğini gösterebilir. Ancak eldeki haberlerde nihai ticari şartlar, satın alma miktarları veya projelerin uygulama planları yer almıyor. Enerji sektöründe ilk aşamadaki tedarik ya da iş birliği metinlerinin daha sonra kargo alımı veya sermaye yatırımı taahhüdüne dönüşmesi garanti değil.

Havacılık ve uydu bağlantısı: Vietjet’in gündemindeki planlar

Vietjet’in dört kiralama şirketinden 17 Boeing 737 ve beş Airbus A321neo olmak üzere en fazla 22 uçak kiralamayı değerlendirdiği; ayrıca ABD’li motor bakım şirketleriyle mutabakat zaptları hazırladığı bildiriliyor. Planlama belgelerinde, SpaceX ile Vietjet’in 120 uçağına Starlink uydu interneti sağlanmasına yönelik önerilen bir düzenleme de yer alıyor. 6

Bu öneriler, daha önceki ABD bağlantılı havacılık finansmanı faaliyetlerinden ayrı değerlendirilmeli. Vietjet, şubat ayında Griffin Global Asset Management ile altı Boeing 737-8 uçağının finansmanı için anlaşma imzaladığını açıklamıştı; ancak bu önceki duyuru, New York’taki olası paketle karıştırılmamalı. 10

Teknoloji, telekom, finans ve kültür alanındaki başlıklar

Bildirilene göre listede Meta ile Vietnam Kültür Bakanlığı arasında olası bir anlaşma ve Qualcomm–VNPT düzenlemesi de bulunuyor. Visa, Mastercard ve Citibank’ın Vietnamlı finans ve konaklama sektörü ortaklarıyla yapması beklenen anlaşmalar da listede yer alıyor. Reuters’ın haberinde bu önerilen anlaşmaların şartları açıklanmadı. 6

Dolayısıyla bunların ödeme altyapısı, teknoloji kurulumu, eğitim, pazara erişim, ticari hizmetler ya da başka iş birliği biçimlerini mi kapsadığı henüz bilinmiyor. Duyurular bu ayrıntıları netleştirebilir; fakat şimdiden varsayım yapmak için yeterli dayanak yok.

Gümrük vergisi görüşmelerinde neden önem taşıyor?

Planlanan ticari duyurular, ABD ile Vietnam arasında “Karşılıklı, Adil ve Dengeli Ticaret Anlaşması” için oluşturulan çerçevenin gölgesinde geliyor. Çerçeveye göre Vietnam, ABD’nin sanayi ve tarım ihracatının büyük kısmına tercihli pazar erişimi sağlayacak; ABD ise Vietnam mallarına uyguladığı %20 karşılıklı gümrük vergisini sürdürecek ve sıfır vergi oranına uygun ürünleri belirleyecek.

Bu metin, hedeflenen şartları ve ileride yürütülecek çalışmaları ortaya koyuyor; tüm uygulama ayrıntılarının tamamlandığını göstermiyor. ABD Ticaret Temsilciliği, olası anlaşmanın tarife dışı engeller, dijital ticaret, hizmetler ve yatırım, fikrî mülkiyet, çalışma hayatı, çevre, gümrükler ve tedarik zinciri dayanıklılığı gibi alanları da kapsadığını belirtiyor.

Hanoi açısından, görünürlüğü yüksek ABD ticari ilişkileri; alımların, yatırım bağlarının ve pazar erişiminin genişlediği argümanını güçlendirebilir. Washington açısından ise manşetlerdeki anlaşma sayısından çok, hukuken uygulanabilir taahhütler ve çerçevedeki pazar erişimi hükümlerinin hayata geçirildiğine dair kanıt önem taşıyor.

İzlenmesi gerekenler

New York’taki duyurularda esas ölçüt sayı değil, içerik olacak:

1. Bağlayıcı sözleşmeler ve mutabakat zaptları: İmzalanmış satın alma, kiralama, finansman veya uygulama sözleşmesi; bağlayıcı olmayan niyet beyanından daha güçlü bir göstergedir.
2. Somut ticari taahhütler: Miktar, bedel, teslimat takvimi ve finansman şartları, teklifin ne kadar operasyonel olduğunu ortaya koyar.
3. Ticaret çerçevesinin uygulanması: Sıfır gümrük vergisine tabi ürünleri belirleyen resmî metin ya da karşılıklı pazar erişimine ilişkin kesinleşmiş yükümlülükler, yeni bir şirket duyurusundan daha büyük sonuç doğurabilir.
4. Doğrulanmış diplomasi: Tô Lâm’ın Trump’la veya diğer üst düzey ABD yetkilileriyle görüşüp görüşmeyeceğini, ön program haberleri değil resmî açıklamalar belirleyecek.

Şimdilik en temkinli sonuç şu: Vietnam, zorlu ticari ilişkiyi desteklemek üzere ABD odaklı, geniş kapsamlı bir iş paketi hazırlıyor. Bu paket siyasi açıdan yararlı olabilir; fakat ekonomik etkisi, önerilerin kaçının bağlayıcı hale geleceğine ve tarife çerçevesinin nihai, uygulanabilir bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı. 6