Hürmüz Boğazı’nda ticaret gemisine isabet eden kimliği belirsiz mühimmat yangın çıkardı

Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan bir ticaret gemisine kimliği belirsiz bir mühimmat isabet etti. Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları merkezi (UKMTO), olayın ardından gemide yangın çıktığını ve mürettebatın gemiyi terk ettiğini bildirdi. UKMTO geminin adını ya da saldırıyı gerçekleştiren tarafı açıklamadığı gibi, olayın sorumluluğunu üstlenen bir taraf da olmadı. 1713

Keşm yakınlarındaki saldırının ardından geldi

Bu olay, İran makamlarının 13 Eylül’de Hengam ve Keşm adaları yakınlarında bir İran ticari gemisinin vurulduğunu duyurmasının ardından meydana geldi. İran devlet medyasının aktardığı bilgilere göre bu saldırıda bir kişi öldü, dört kişi yaralandı. Tahran saldırıdan ABD’yi sorumlu tuttu; ancak bu isnat, incelenen haberlerde bağımsız biçimde doğrulanmış değil. 1517

İki ayrı gemiyi ilgilendiren bu gelişmeler, boğazdaki güvenlik krizinin ticari taşımacılığı doğrudan etkilediğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlayan ve petrol sevkiyatları açısından kritik önemdeki dar deniz geçidi.

Gemiler neden rotadan uzaklaşıyor?

Gemi geçişlerinin azalmasında füze ve insansız hava aracı saldırıları, gemilerde çıkan yangınlar, gövde hasarı bildirimleri ve ABD-İran arasındaki doğrudan deniz gerilimi etkili oldu. Gemi takip verilerine göre Hürmüz’den günlük emtia gemisi geçişleri tek haneli sayılara indi. Reuters, 11 Ağustos’ta yalnızca altı geçiş kaydedildiğini; önceki 10 günün ortalamasının ise yaklaşık 11 gemi olduğunu bildirmişti. 49

ABD Denizcilik İdaresi, bölgede faaliyet gösteren ticari gemilere mümkün olduğunca bölgeden uzak durmalarını tavsiye etti. Uyarıda, ABD askeri gemilerinden en az 30 deniz mili mesafe korunması ve koalisyon deniz kuvvetlerinden gelen VHF telsiz çağrılarına yanıt verilmesi istendi. 12

Rota ve güvenlik konusunda karşıt mesajlar

İran, “izinsiz” rotaları kullandığını söylediği tankerleri hedef aldı ve diğer gemilere uyarıda bulundu. Tahran ayrıca Körfez’de kısıtlı bir bölge ile yeni bir deniz koridoru açıklama planını duyurdu. Buna karşılık ABD, gemilerin boğazın güney rotasını kullanmasına destek verdi ve bazı ticari geçişlere refakat etti. 35

İran ile Umman, geçici bir deniz rotası oluşturulması ve mayın temizleme çalışmalarının eşgüdümü konusunda görüşmeler yürüttü. Ortak açıklamada, aşamalı bir çerçevenin ilerleme için pratik bir zemin sağlayabileceği belirtildi. İranlı bir yetkili de güzergâhın iki ila dört ay açık kalabilecek geçici bir düzenleme olabileceğini söyledi. Buna rağmen süren saldırılar, boğazdan güvenli ve düzenli geçişin henüz kalıcı biçimde sağlanamadığını ortaya koyuyor. 68

Petrol piyasası üzerindeki baskı sürüyor

Boğazdaki aksama, küresel enerji arzına yönelik riski artırdı. Brent petrol 13 Eylül’de varil başına 105,68 dolardan kapanırken, ABD tipi ham petrol WTI 101,39 dolara yükseldi. 4

Suudi Arabistan’ın Körfez petrolünü Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan Kızıldeniz kıyısına taşıyabilen Doğu-Batı boru hattının drone saldırısı sonrasında devre dışı kalması da endişeleri büyüttü. Reuters, saldırının küresel petrol arzının yüzde 4’üne kadarını riske atabileceğini bildirdi. 4

Bu nedenle son gemi saldırısı, tek başına bir güvenlik vakası olmanın ötesinde, deniz ticareti, sigorta maliyetleri ve enerji fiyatları üzerindeki baskının süreceğine işaret eden yeni bir gelişme olarak görülüyor.