Petroline kesintisi Orlen’i neden hızla alternatif ham petrol aramaya itti?

Petroline olarak da bilinen Suudi Arabistan Doğu-Batı Boru Hattı’nın kapanması, Orlen için rafinerilerin derhal durması anlamına gelmedi. Ancak Suudi petrolünün Avrupa’ya ulaşmasında kullanılan lojistik zinciri belirsiz hâle geldi. Boru hattı ham petrolü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya taşıyordu; buradan petrol Mısır üzerinden Akdeniz’deki Sidi Kerir terminaline ve ardından Gdansk’a sevk edilebiliyordu. Bazı Avrupalı müşterilerin vadeli teslimatlarının iptal edildiği veya ertelendiği haberleri üzerine Orlen, spot piyasadan hızla alternatif varil aramaya başladı. 4

Acil ihale dalgasının temel nedeni

Sektör kaynaklarının Reuters’a verdiği bilgiye göre Orlen, boru hattına yönelik saldırının ardından cuma ve pazartesi günleri düzenlediği spot ihaleler yoluyla birkaç ham petrol kargosu satın aldı. Argus’a göre şirket, 11 Eylül’den bu yana Akdeniz, Kuzey Denizi ve Batı Afrika menşeli petrol türleri için en az sekiz ihale açtı. İhale sayısı, haberlerin kapsadığı tarihe göre farklılaşsa da ana tablo netti: Orlen, Suudi tedarikindeki beklenen açığı rafineri faaliyetlerini etkilemeden kapatmak istiyordu. 14

Şirket, rafinerilerine hammadde teslimatlarının kesintisiz sürdüğünü bildirdi. Bu iki durum birbiriyle çelişmiyor: Bir alıcının kısa vadeli stokları ve önceden planlanmış kargoları bulunabilir; fakat ileri tarihli vadeli teslimatların belirsizleşmesi hâlinde ikame petrolü hemen güvenceye almak zorunda kalabilir. 2

Polonya’ya Suudi sevkiyatları sert düşüşe hazırlanıyordu

LSEG gemi takip verilerine göre ağustosta Sidi Kerir’den Gdansk’a toplam 6,6 milyon varil taşıyan 10 tanker yola çıktı. Eylül ayında ise aynı rotada, ikisi geçici anlaşma kapsamında olmak üzere toplam 2,1 milyon varil taşıyan üç tanker planlandı. Bu, aylık bazda yaklaşık 4,5 milyon varil ya da yaklaşık üçte ikilik düşüş anlamına geliyor. 2

Reuters’ın aktardığı haberlere göre Saudi Aramco, 2022’den sonra Orlen’in en büyük tedarikçisi oldu ve grubun işlediği ham petrolün yaklaşık %40’ını sağladı. Bu bağımlılık düzeyi, fiilî bir rafineri açığı henüz ortaya çıkmadan Suudi lojistiğindeki olası aksamanın neden hızlı ikame alımlarını tetiklediğini açıklıyor. 1

Petroline, Avrupa teslimatları açısından neden kritikti?

Doğu-Batı Boru Hattı, Suudi petrol sahalarını Yanbu’ya bağlayarak ihracata Hürmüz Boğazı’na bağımlı olmayan bir Kızıldeniz çıkışı sağlıyordu. Avrupa müşterileri için Yanbu’dan çıkan ham petrol, Mısır’daki Ayn Suhna terminaline taşınabiliyor; ardından SUMED boru hattıyla Akdeniz kıyısındaki Sidi Kerir’e geçiriliyor ve Avrupa’ya gemilerle gönderilebiliyordu. 4

Dolayısıyla bu koridorun kapanması yalnızca tek bir yükleme noktasını etkilemedi. Avrupa rafinerilerinin kullandığı Suudi Arabistan-Akdeniz teslimat zincirinin güvenilirliğini düşürdü. Haberlere konu olan dönemde Suudi Arabistan kesin bir onarım takvimi açıklamamıştı; bu da hızlı ve esnek spot alımların değerini artırdı. 4

Orlen hangi alternatif petrol türlerine yöneldi?

Tacirler, Orlen’in Kuzey Denizi’nden Grane, Johan Sverdrup ve Johan Castberg türlerini satın aldığını bildirdi. Şirket ayrıca ABD’den WTI Midland ve Kazakistan’dan CPC Blend gibi seçeneklerle de ilgilendi; daha sonra ekim teslimatı için Kuzey Denizi veya Cezayir ham petrolü alımına yönelik ihale açtı. Kamuya açık bilgiler, tüm ihalelerin nihai kazananlarını ve miktarlarını göstermediğinden, ikame tedarik sepetinin tamamını belirlemek mümkün değil. 1

Bu alımlar kısa vadeli bir savunma hamlesiydi; fakat tek bir kaynağa aşırı bağımlılığı azaltmaya dönük daha geniş stratejiyle de uyumluydu.

Equinor’un Johan Sverdrup anlaşması uzun vadeli tampon sağlıyor

Orlen, ağustosta Norveçli Equinor ile Johan Sverdrup sahasından ham petrol tedariki için üç yıllık anlaşma imzaladı. Teslimatlar eylülde başlayacak. Orlen’e göre sözleşmeli hacim yılda 9 milyon tonu aşabilir; bu miktar grubun yıllık ham petrol ihtiyacının dörtte birine kadarına denk geliyor. Petrol, Polonya, Çekya ve Litvanya’daki rafinerilere gönderilecek. 13

Bu anlaşma, kesintiye uğrayan Suudi kargoların derhal ikame edilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmadı. Bununla birlikte Orlen’in, tacirlerin acil ikame kargoların geldiğini söylediği Kuzey Denizi bölgesindeki büyük bir kaynağa erişimini güçlendirdi. 113

Kesinti neden küresel petrol piyasasını da etkiledi?

Etkiler Polonya ile sınırlı değildi. Sektör kaynakları, boru hattı kapalı kalırsa Yanbu’daki stokların mevcut ihracat hızında ancak beş ila yedi gün yeteceğini tahmin etti. Hattın Yanbu’ya günde yaklaşık 4 milyon varil taşıdığı, bunun da küresel petrol arzının yaklaşık %4’üne karşılık geldiği belirtiliyordu. Bu sayılar Suudi makamlarınca teyit edilmedi; dolayısıyla kesin bir arz kaybından çok piyasanın karşı karşıya olduğu riski ifade ediyor. 3

Suudi yüklemelerindeki olası daralma, Orta Doğu’daki daha geniş arz ve deniz taşımacılığı endişelerine eklendi. 15 Eylül’de Yanbu yüklemelerinin askıya alındığına dair haberler ve Libya’daki saha duruşları, gün içi işlemlerde Brent petrolünü 2,81 dolar yükselterek varil başına 108,49 dolara taşıdı; ABD WTI petrolü ise 3,29 dolar arttı. 17

Sonuç

Orlen’in spot ihale hamlesi, tedarik güvenliğini korumaya dönük önleyici bir adımdı. Petroline kesintisi, Suudi Arabistan-Mısır-Polonya teslimat zincirini riske atarken Sidi Kerir’den Gdansk’a planlanan eylül sevkiyatları ağustostaki 6,6 milyon varilden 2,1 milyon varile düşüyordu. Orlen henüz rafinerilerinde aksama bildirmedi; ancak Suudi ihracat lojistiği belirsizliğini korurken Kuzey Denizi ve daha uzak piyasalardan uyumlu ham petrol bulmak, operasyonları korumanın pratik yoluydu. 12