Yapay zekâdaki yavaşlama tartışması Avrupa çip hisselerini vurdu

Avrupa’daki yapay zekâ altyapısı bağlantılı hisselerdeki ana satış dalgası 15 Eylül’de değil, 14 Eylül 2026’da yaşandı. 15 Eylül’de ise yükselen petrol fiyatları, tahvil getirileri ve ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz artıracağı beklentisi, piyasalardaki riskten kaçış havasını sürdürdü. 117

Hangi hisseler düştü?

Avrupa teknoloji sektörü günün en zayıf alanları arasındaydı. Reuters’ın aktardığına göre STOXX Europe 600 endeksi 14 Eylül sabah işlemlerinde yaklaşık %0,3 düşerken teknoloji sektörü yaklaşık %2 geriledi. 7

Satışlar, veri merkezi yatırımlarından doğrudan veya dolaylı biçimde faydalanması beklenen şirketlerde yoğunlaştı:

• ASML: Gün içi raporlama saatine göre yaklaşık %6 ila %6,2 düştü. 413
• Infineon: Bir piyasa raporunda %8,3’ün üzerinde geriledi; XTB ise gün içindeki kaybı yaklaşık %6 olarak verdi. 13
• ASM International: Yaklaşık %10 düştü. 13
• BE Semiconductor Industries: Yaklaşık %8,4 geriledi. 13
• STMicroelectronics: Yaklaşık %6,9 değer kaybetti. 13
• Almanya’da yapay zekâ temasına bağlı Siemens Energy, Infineon ve Hochtief hisselerinde sabah işlemlerinde %5’e varan düşüşler görüldü. Aixtron, Suss Microtec ve Jenoptik de geriledi. 3

Oranlar, işlemin hangi anında ölçüldüğüne göre kaynaklar arasında değişiyor. Ancak yön aynıydı: Piyasa, hızlı yapay zekâ kapasite artışına bağlı gelir beklentileri taşıyan Avrupalı şirketleri sattı.

Güvenlik uyarıları neden çip ve veri merkezi hisselerini etkiledi?

Tetikleyici, Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin en ileri yapay zekâ modellerinin kabiliyetlerini geliştirme hızının düşürülmesi çağrısıydı. Amodei’ye göre güvenlik tedbirlerinin teknolojinin ulaştığı hızla yetişebilmesi gerekiyordu. Dönemin piyasa haberleri, OpenAI CEO’su Sam Altman’ın da bu geniş çerçevedeki yavaşlama yaklaşımını desteklediğini aktardı. 29

Amodei’nin yapay zekânın kötüye kullanımına ilişkin ağır uyarıları riski yatırımcılar için daha somut hâle getirdi. Haberlerde, otonom yapay zekâ sistemlerinden oluşan bir sürünün altı ila 12 ay içinde interneti ele geçirebileceği yönünde uyarıda bulunduğu belirtildi. 8

Piyasaların asıl sorusu, donanımın işe yarayıp yaramadığı değildi. Sorun, talebin zamanlamasının değişip değişmeyeceğiydi.

Yapay zekâ altyapısı hisselerinin değerlemeleri; gelişmiş çipler, bellek, ağ ekipmanları, veri merkezleri ve ilgili donanıma yönelik yüksek ve kesintisiz harcama beklentilerini içeriyordu. Güvenlik incelemeleri, sektör koordinasyonu, düzenlemeler veya şirketlerin gönüllü fren yapması, daha güçlü modellerin devreye alınmasını yavaşlatırsa; büyük eğitim çalışmaları ve kapasite eklemeleri daha seyrek yapılabilir. Bu da tedarik zincirindeki siparişleri öteleyebilir. Morningstar, satış dalgasını güvenlik kaygılarının yapay zekâ yatırımlarını yavaşlatabileceği beklentisine bağladı. 2

XTB de veri merkezleri, sunucular ve ileri yarı iletkenlere yönelik harcamaların daha yavaş büyüyebileceği endişesini açıkça vurguladı.

Yapay zekâ kaynaklı elektrik talebi tezi için ne anlama geliyor?

Bu hareket, yapay zekânın elektrik talebini artıracağı tezini tümüyle çürütmekten çok, bu artışın zamanlamasını sorguladı.

Veri merkezlerinin elektrik tüketimi, yapay zekâ geliştiricilerinin yeni hesaplama kapasitesini ne hızla kurup çalıştırdığına yakından bağlı. En ileri model geliştirme döngüsünün yavaşlaması; planlanan elektrik kullanımı, şebeke ekipmanı alımları ve veri merkezi genişlemelerinin yatırımcıların varsaydığından daha geç gerçekleşmesi anlamına gelebilir. Bu, yapay zekâya maruz tedarikçiler için kısa vadeli büyüme tahminleri açısından bir risk oluşturur.

Ancak mevcut haber akışı, veri merkezi elektriğine yönelik talebin bir anda yok olduğuna işaret etmiyordu. Morningstar, ek güvenlik önlemlerinin yapay zekâ altyapı kurulumunu mutlaka önemli ölçüde raydan çıkarmayabileceğini belirtti. 2 Daha temkinli yorum, piyasanın yapay zekâ sermaye harcamalarının hızını, görünürlüğünü ve sıralamasını yeniden fiyatladığı yönünde; altyapı yatırım hikâyesinin bittiği yönünde değil.

Analistlerin yorumu: Teknoloji arızası değil, yatırım temposu riski

Piyasa yorumlarında ortak nokta, yapay zekâ yatırım beklentilerinin yeniden değerlenmesiydi. Reuters, yapay zekâ liderlerinin daha yavaş geliştirme çağrılarının teknoloji hisseleri üzerindeki baskıyı artırdığını yazdı. XTB ise düşüşü, yapay zekâ altyapısına dönük gelecekteki harcamalara ilişkin belirsizlikle ilişkilendirdi. 1

Eldeki materyallerde Bankinter adına 14-15 Eylül tarihli ve doğrulanabilir bir görüş bulunmadığından, bu kuruma belirli bir yorum atfetmek mümkün değil. XTB’nin değerlendirmesi ise daha net: Veri merkezi, sunucu ve yarı iletken harcamalarının daha yavaş büyüyebileceği kaygısı, yapay zekâ bağlantılı hisselerde bir düzeltmeye yol açtı.

UBS’nin Infineon görüşü

UBS, 14 Eylül’de Infineon için “Neutral” notunu korudu ve hedef fiyatını 64 avroda bıraktı. 12

UBS analisti François-Xavier Bouvignies’in notuna ilişkin döneme ait özet, Infineon’un yapay zekâ veri merkezlerine yönelik yarı iletken işinin incelenmesinin ardından 2027’de güçlü gelir beklediğini; buna rağmen “Neutral” tavsiyesini değiştirmediğini aktardı. Bu not, şirketin yapay zekâ alanında fırsatı olmadığı anlamına gelmiyor; UBS’nin o tarihte hisse için doğrudan alım tavsiyesi vermediğini gösteriyor.

Infineon’un bir sonraki planlı finansal sonuç açıklaması, 2026 mali yılının dördüncü çeyreği için 9 Kasım 2026 olarak listelendi. 12

Petrol, enflasyon ve Fed beklentisi satışları ağırlaştırdı

Yapay zekâya özgü bu sarsıntı, zaten zorlu bir makroekonomik ortamda geldi. Suudi Arabistan, insansız hava aracı saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakan önemli bir ihracat hattı olan Doğu-Batı ham petrol boru hattını kapattı. Saxo Bank, hattın günlük yaklaşık 5 milyon varil kapasiteye sahip olduğunu belirtti.

Petrol fiyatları haftaya yaklaşık %3’lük yükselişle başladı. 20 Enerji maliyetlerindeki artış enflasyon endişelerini yükseltirken, piyasalar Fed’in faiz artırmasını bekliyordu. 15 Eylül’de Avrupa hisseleri ayrıca yükselen ABD Hazine tahvili getirileri ve Orta Doğu kaynaklı süregelen arz kaygılarıyla karşı karşıyaydı. 17

Bu ortam teknoloji hisseleri için özellikle hassastır. Tahvil getirileri yükseldiğinde, yatırımcılar gelecekteki kârlara genellikle daha yüksek iskonto oranı uygular. Uzun vadeli büyüme beklentilerine dayanan şirketlerin değerlemeleri bu nedenle baskı görebilir. Petrol ve faiz cephesi, yatırımcıların pahalı yapay zekâ altyapısı temasındaki belirsizliği taşıma isteğini azalttı.

Sonuç

Avrupa yarı iletken ve yapay zekâ altyapısı hisseleri, yapay zekâ liderlerinin daha yavaş ve güvenlik odaklı bir geliştirme yaklaşımı çağrısının ardından 14 Eylül’de sert biçimde satıldı. ASML yaklaşık %6 düşerken Infineon, ASM International, BE Semiconductor ve STMicroelectronics gibi şirketlerde daha derin kayıplar görüldü. 413

Piyasanın kritik sorusu, daha yavaş bir yapay zekâ geliştirme döngüsünün çip, veri merkezi ve elektrik yatırımlarını geciktirip geciktirmeyeceğiydi. Yükselen petrol fiyatları, enflasyon kaygıları, artan tahvil getirileri ve Fed sıkılaşması beklentisi bu yeniden değerlendirmeyi sertleştirdi; baskının 15 Eylül’e taşınmasına katkı yaptı. 117