ECB, yapay zekâ kaynaklı hisse rallisindeki yüksek değerlemelere karşı neden uyarıyor?

ECB’nin uyarısı, yakın tarihte kaçınılmaz bir borsa çöküşü tahmini değil; piyasanın kırılganlaştığına ilişkin bir değerlendirme. Yapay zekâya yönelik iyimserlik, hisse getirilerini çok yüksek değerlemelere ulaşmış az sayıdaki büyük ABD şirketinde yoğunlaştırdı. Şirket kârları ya da faiz beklentileri yeniden değerlendirilirse, görece sınırlı bir değişim bile sert fiyat düzeltmelerine ve Avrupa’ya yayılan etkilere yol açabilir. 16

ECB neye dikkat çekiyor?

ECB Başkan Yardımcısı Boris Vujčić, mevcut fiyat/kazanç ve ileriye dönük fiyat/kazanç oranlarının uzun zamandır görülmeyen düzeylerde olduğunu; bunun da yapay zekâ odaklı hisseleri bir düzeltmeye açık hâle getirdiğini söyledi. 6

ECB Başkanı Christine Lagarde’ın da vurguladığı çerçeve, kalıcı biçimde yüksek değerlemeler ile yoğunlaşmış pozisyonların finansal piyasaları ani ayarlamalara karşı hassas bıraktığı yönünde. ECB’nin Finansal İstikrar Raporu da piyasalardaki bu kırılganlığa işaret ediyor. 11

Hangi şirketler ve ne kadar Avrupa maruziyeti söz konusu?

Söz konusu şirketler, piyasalarda “Magnificent Seven” olarak anılan şu ABD teknoloji devleri: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia ve Tesla.

ECB ekonomistlerinin değerlendirmesine göre avro bölgesindeki hanehalklarının bu yedi şirkete yaklaşık 440 milyar avroluk maruziyeti var. Bu tutar, çoğu zaman tek tek hisse senedi alımından ziyade yatırım fonları, borsa yatırım fonları (ETF’ler) ve küresel endeksleri izleyen ürünler üzerinden taşınıyor. Bu nedenle ABD teknoloji hisselerindeki sert bir düşüş, Avrupa’daki tasarruf sahiplerini de dolaylı biçimde etkileyebilir. 7

Dot-com dönemiyle benzerlik ne, fark ne?

ECB ekonomistleri, ABD teknoloji hisselerindeki değerlemelerin dot-com döneminde görülen seviyeleri hatırlattığını belirtiyor. Ancak bu, günümüzün her büyük teknoloji şirketinin 2000 yılındaki kârsız internet girişimlerine benzediği anlamına gelmiyor.

Bugünün büyük teknoloji şirketleri önemli gelir, kâr ve nakit akışı yaratıyor. Buna karşılık hisse fiyatları, yapay zekânın gelecekte sağlayacağı kâr artışına ilişkin son derece iyimser varsayımları da içeriyor. ECB’nin temel noktası, teknolojinin gerçek potansiyeli bulunsa bile piyasa fiyatlarının bu potansiyeli ne ölçüde ve ne kadar hızlı yansıttığının belirsiz olması. 7

Düzeltme neden olası, çöküş neden kesin değil?

ECB’nin yaklaşımı, bir düzeltmenin makul olduğu; fakat bunun mutlaka yakın ve yıkıcı bir çöküş anlamına gelmediği yönünde. Tarihsel teknoloji dalgalarında aşırı yatırım, ürünlerin ve hizmetlerin beklenenden yavaş benimsenmesi, ayrıca yeniliğin kâra dönüşmesindeki gecikmeler sık görülüyor. Bu koşullar, beklentilerin daha gerçekçi seviyelere çekilmesine neden olabilir. 7

Öte yandan güçlü şirket kârları, yapay zekâya yönelik somut talep ve hemen devreye girecek açık bir tetikleyicinin bulunmaması, tek başına yakın bir çöküş takvimi çıkarmaya yetmiyor. ECB’nin uyarısı bir zamanlama çağrısı değil; yüksek değerlemelerin piyasayı kötü haberlere daha duyarlı kıldığına dair bir risk değerlendirmesi. 711

Faizler, kamu borcu ve jeopolitik risk neden önemli?

Yüksek faiz oranları; hanehalkları, şirketler ve devletler için borç servis maliyetini artırır. Enflasyonun sorun olmaya devam ettiği bir ortamda merkez bankalarının faizleri hızla düşürme alanı da sınırlanabilir. 16

ECB ayrıca uzayan veya tırmanan jeopolitik gerilimlerin ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine dair kaygıların yatırımcı güvenini zedeleyebileceğini belirtiyor. Bu tür bir ortam, ani satış dalgasını tetikleyebilir ve özellikle kamu borcu yüksek ülkelerde etkileri büyütebilir. 113

Yüksek borç ve daralan mali alan, hükümetlerin ekonomik ya da finansal bir şok karşısında destek verme kapasitesini de kısıtlayabilir. Merkez bankalarının fiyat istikrarı hedefi ile kamu maliyesi üzerindeki baskılar arasında gerilim oluşması riski de bu nedenle önem taşıyor. 14

Sonuç olarak ECB’nin uyarısı, yapay zekânın ekonomik değer üretmeyeceği iddiası değil. Uyarı, bu beklentilerin piyasa fiyatlarında zaten çok güçlü biçimde yer aldığı ve olumsuz bir sürprizin hem ABD piyasalarında hem de Avrupa’daki fon ve endeks yatırımları üzerinden daha geniş sonuçlar doğurabileceği yönünde. 1711