Telekom CEO’larından AB’ye çağrı: Güvenlik kuralları yatırımı sekteye uğratmasın

17 Avrupa telekom şirketinin CEO’sunun açık mektubu, ağ güvenliğine karşı bir çıkış değil. Asıl talepleri, AB’nin Dijital Ağlar Yasası’nın (Digital Networks Act, DNA) operatörlerin fiber, 5G ve gelecekteki 6G altyapısına yatırım yapmasını teşvik etmesi; bu yatırımlardan kaynak çekebilecek yeni yükümlülükler getirmemesi. Orange, Deutsche Telekom ve Telefónica gibi şirketlerin yöneticileri, tasarı AB yasama sürecinde ilerlerken metinde değişiklik istiyor. 46

En sert itiraz: “Yüksek riskli” tedarikçi ekipmanının sökülmesi

CEO’ların en acil itirazı, siber güvenlik gerekçesiyle “yüksek riskli” olarak sınıflandırılan tedarikçilere ilişkin kurallar. Mektuba dair haberlerde, operatörlerin bu kapsama alınan ekipmanları ağlarından çıkarmak için üç yıl süresi olabileceği belirtiliyor. Sektöre göre bunun maliyeti 40 milyar avroya kadar çıkabilir. Operatörler, bu harcamanın yeni nesil ağların yaygınlaştırılmasına ayrılabilecek bütçeyi daraltacağını savunuyor. 58

Bu 40 milyar avroluk rakam, sektörün tahminidir; kesinleşmiş bir kamu maliyet hesabı değildir. Dolayısıyla anlaşmazlık yalnızca ekipmanın değiştirilip değiştirilmeyeceğiyle ilgili değil. Değişimin ne hızda yapılacağı, faturayı kimin üstleneceği ve AB çapında bağlayıcı bir zorunluluğun hangi kanıta dayanacağı da tartışmanın parçası.

Komisyonun güvenlik kaygısının geçmişe dayanan bir temeli bulunuyor. Komisyon, 2023’te Huawei ve ZTE’nin diğer 5G tedarikçilerine kıyasla belirgin ölçüde daha yüksek risk taşıdığı sonucuna varmıştı. Gerekçe olarak, bu şirketlerin ulusal istihbarat ve veri güvenliği alanında müdahaleci üçüncü ülke yasalarına maruz kalabilme ihtimalini gösterdi. Komisyona göre üye ülkelerin bu şirketleri sınırlama veya dışlama kararları, AB’nin 5G siber güvenlik araç setiyle uyumluydu. 17

Brüksel neden ortak bir çizgi istiyor?

Mevcut tekliften önce AB’nin 5G güvenlik araç seti büyük ölçüde üye ülkelerin kendi uygulamalarına dayanıyordu. Komisyonun değerlendirmesine göre 24 üye ülke, tedarikçileri inceleme ve kısıtlama getirme yetkisi tanıyan yasal düzenlemeleri kabul etti veya hazırladı. Ancak yalnızca 10 ülke bu tür kısıtlamaları fiilen uyguladı.

Bu tablo, AB’nin daha bağlayıcı kurallar getirme isteğini açıklıyor. Brüksel’in bakışına göre iletişim ağları birbirine bağlı kritik altyapı niteliğinde; dolayısıyla ülkeden ülkeye değişen tedarikçi politikaları ortak güvenlik açıkları doğurabilir. Komisyon, DNA’yı bağlantı kurallarını modernleştirecek ve gelişmiş, dayanıklı dijital altyapıya yatırım ile yeniliği destekleyecek tek bir düzenleme olarak sunuyor. 3

Operatörler ise ortak bir çerçevenin yine de orantılı olması gerektiğini düşünüyor. Kurulu ağların yapısı, alternatif tedarikçi seçenekleri ve yatırım planları ülkeden ülkeye değişirken, herkese aynı şekilde uygulanan bir söküm takvimine karşı çıkıyorlar.

CEO’ların daha geniş telekom reformu talepleri

Ekipman meselesi, daha yatırım odaklı bir telekom düzeni çağrısının yalnızca bir bölümü. CEO’lar ve Connect Europe, AB karar alıcılarından şunları istiyor:

• Yüksek hızlı ağ yatırımlarını ve yeniliği zorlaştırdığını söyledikleri düzenleyici ve idari engellerin azaltılması. 46
• Operatörlerin uzun ömürlü altyapı yatırımlarında daha fazla öngörülebilirliğe sahip olması için kalıcı ya da süresiz spektrum lisansları verilmesi. 4
• Daha büyük ölçeğin yatırım kapasitesini artırabileceği görüşüyle, piyasa birleşmeleri için daha geniş hareket alanı sağlanması.
• “Önce düzenleme” yaklaşımından uzaklaşılarak daha uyumlu bir telekom tek pazarı kurulması. 119

Bu talepler, sektörün yerleşik savını yansıtıyor: Telekom altyapısı büyük ve uzun vadeli sermaye yatırımları gerektiriyor; bu nedenle öngörülebilir kurallar, spektrum kullanımında uzun vadeli güvence ve yeterli ölçek, ağların modernizasyonu için kritik görülüyor.

Sabit bir bakır ağ kapatma tarihine neden karşılar?

Mektup, eski bakır ağların hizmetten çıkarılması için merkezden zorunlu bir takvim getirilmesine de itiraz ediyor. DNA, fibere aşamalı geçiş öngörüyor ve belirli fiber kapsama ile erişilebilir fiyatlı hizmet koşullarının sağlandığı belirlenmiş alanlarda üye ülkelerin bakır ağların kapatılmasını 2035 sonuna kadar güvence altına almasını istiyor. 1

Operatörler, bakırdan fibere geçişin yönüne karşı değil. Kaygıları; hizmetten çıkarma kararlarında yerel altyapı koşullarının, tüketici korumasının, teknik hazırlığın ve ağ dayanıklılığının hesaba katılması. Bu nedenle Brüksel’den dayatılan genel bir son tarih yerine esneklik talep ediyorlar. 4

Müzakerenin asıl konusu ne?

Tartışma bazen ucuz Çin menşeli ekipman ile güvenlik arasında basit bir tercih gibi sunuluyor. Oysa mesele daha karmaşık.

Komisyona göre yüksek riskli tedarikçilere yönelik kısıtlamalar, kritik ağları korumak ve gönüllü, dağınık ulusal uygulamaların eksiklerini gidermek için gerekli. 17 Operatörler ise hızlı ve herkese aynı şekilde uygulanan bir değiştirme zorunluluğunun, Avrupa’nın bağlantı altyapısını geliştirmek için gereken yatırımı zayıflatabileceğini söylüyor. 58

Bu nedenle Avrupa Parlamentosu ile üye ülke hükümetlerinin önündeki temel sorular hem pratik hem stratejik:

1. Belirlenen ekipman ne kadar hızlı kaldırılmalı?
2. Değişim maliyetini kim karşılamalı?
3. Ortak Avrupa güvenlik çerçevesinde üye ülkelere ne kadar takdir yetkisi bırakılmalı?
4. AB, fiber, 5G ve gelecekteki 6G yatırımlarını yavaşlatmadan güvenliği güçlendirebilir mi?

Verilecek yanıt, DNA’nın öncelikle güvenlik odaklı bir müdahale, yatırım reformu ya da iki hedef arasında denge kurma girişimi olarak algılanıp algılanmayacağını belirleyecek. CEO’ların istediği, sermaye yatırımı ve operasyonel esnekliğe daha fazla alan açan bir metin. Komisyonun hedefi ise AB genelinde daha tutarlı bir güvenlik tabanı oluşturmak. 34