Yapay zekâda yavaşlama çağrısı ASML’yi neden vurdu?

ASML Holding hisselerinin 14 Eylül’de yaklaşık %7 gerilemesinin ana nedeni, ASML’ye özgü bir bilanço bozulması ya da müşteri kaybı değildi. Piyasa, Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin en gelişmiş yapay zekâ modellerinin geliştirilme hızının yavaşlatılması çağrısını; OpenAI CEO’su Sam Altman ile Elon Musk’ın desteğini, yapay zekâ yatırımlarının uzun vadeli temposuna yönelik yeni bir risk olarak fiyatladı. 29

Bu kaygının mantığı doğrudandı: Yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ve veri merkezi yatırımları yavaşlarsa, ileri seviye çip üretimine, dolayısıyla ASML’nin litografi makinelerine yönelik gelecekteki talep de zayıflayabilirdi. ASML’nin değerlemesi, yapay zekâ kaynaklı çip yatırımlarının uzun süre yüksek hızda süreceği varsayımına oldukça duyarlıydı.

Satış dalgası sadece ASML ile sınırlı kalmadı

Satışlar küresel ölçekte yapay zekâ bağlantılı hisselere yayıldı; çip üreticileri ve veri merkezi ekipmanı tedarikçileri baskının merkezindeydi. Wall Street günü ekside kapattı: S&P 500 %0,48, Nasdaq Composite %0,56 ve Dow Jones %0,29 düştü. Reuters, düşüşte Nvidia ve diğer çip hisselerindeki kayıpların etkili olduğunu bildirdi. 3

Çip şirketleri özellikle sert etkilendi; çünkü bu şirketlerin piyasa değerleri, hızlı ve kesintisiz yapay zekâ sermaye harcaması büyümesini büyük ölçüde zaten içeriyordu. Haber akışıyla birlikte Güney Kore KOSPI endeksi %3,3 gerilerken, ABD’de çip hisseleri satışların en yoğun olduğu alan oldu. 4 CNBC’ye göre Micron, Intel, Marvell Technology ve Applied Materials %4’ten fazla düşerken, Nvidia yaklaşık %3 geriledi; SK Hynix’in ABD’de işlem gören hisselerindeki düşüş %7’ye ulaştı. 8

Neden ASML daha hassastı?

Hollandalı ASML, ileri teknoloji çip üretiminde kullanılan aşırı ultraviyole litografi (EUV) makinelerinin temel tedarikçisi. Bu makineler, en gelişmiş mantık ve bellek çiplerinin üretiminde kritik öneme sahip. Bu nedenle yatırımcılar ASML’yi yalnızca mevcut siparişlerine göre değil, yapay zekâ veri merkezlerinin yıllarca sürecek genişleme döngüsünün önemli bir göstergesi olarak değerlendiriyor.

Morgan Stanley’nin temkinli yaklaşımı da ASML’nin teknoloji liderliğini kaybettiği fikrine değil, piyasanın şirket için son derece yüksek bir büyüme patikası fiyatlamasına dayanıyordu. Kurum, yakın dönem Çin maruziyeti ve kârlılık marjı risklerini gerekçe göstererek hedef fiyatını 1.930 avrodan 1.700 avroya indirdi; ancak hissedeki Overweight derecelendirmesini korudu. 14

Böyle bir değerleme ortamında, gelecekteki yapay zekâ harcamalarına ilişkin nispeten küçük bir aşağı yönlü beklenti değişimi bile hisse çarpanında çok daha büyük bir gerilemeye yol açabiliyor.

Buna rağmen ASML’nin temel göstergeleri güçlü

14 Eylül’deki fiyat hareketiyle ASML’nin açıklanmış operasyonel verileri arasında belirgin bir ayrışma vardı. JPMorgan analistleri, şirketin finans direktörüyle yaptıkları görüşmenin ardından yapay zekâ kaynaklı talebin hâlâ “çok, çok güçlü” olduğunu aktardı. ASML’nin 2028’de 110’dan fazla EUV sistemi üretmenin yollarını değerlendirdiği, ayrıca 2027 üretiminin neredeyse tamamen satılmış olduğu belirtildi. 1

Bu önemli bir ayrım: EUV pazarında kısıt, her zaman müşteri isteği değil, ASML’nin üretim kapasitesi olabiliyor. Şirket, 2027 ve 2028’de kapasitesini yaklaşık %30 artırmayı planlıyor. 5

ASML’nin ikinci çeyrek sonuçları da güçlüydü:

• Satışlar 9,3 milyar avroya ulaştı.
• Brüt kâr marjı %54 oldu.
• Net kâr 2,9 milyar avroya çıktı.
• Şirket, 2026 geliri beklentisini önceki 36-40 milyar avro aralığından 43-45 milyar avroya yükseltti. 125

Elon Musk’ın Teksas’ta SpaceX ve Tesla için çip üretimi hedefiyle kurmayı planladığı Terafab tesisinin yaratabileceği talep de ASML’nin 2027-2028 kapasite planlarına dâhil edilmiş durumda. Ancak bu tür gelecek projeleri, henüz kesinleşmiş gelir değil; uzun vadeli potansiyel talep unsurları olarak görülmeli. 6

14 Ekim sonuçları belirleyici olacak

ASML, üçüncü çeyrek için 11-12 milyar avro satış ve %55-%57 brüt kâr marjı öngörmüştü. 4 Şirketin 14 Ekim’de açıklayacağı sonuçlar, eylül ayındaki satışların geçici bir risk primi ve değerleme düzeltmesi mi, yoksa gerçek bir talep zayıflamasının erken işareti mi olduğunu anlamak için kritik olacak.

Beklentilere paralel ya da daha güçlü sonuçlar; buna ek olarak 2027-2028 EUV siparişleri ve kapasite görünümünün korunması, düşüşün ağırlıkla piyasa algısından kaynaklandığı tezini destekler. Buna karşılık zayıf siparişler, müşteri teslimatlarında ertelemeler, Low-NA veya High-NA EUV talebinde görünürlüğün azalması ya da kapasite artış planlarının geri çekilmesi, yapay zekâ altyapı harcamalarının gerçekten yavaşladığına dair daha somut işaretler olur.

Kısacası, ASML hisselerindeki sert gerileme şirketin açıklanmış iş performansındaki bir bozulmayı değil, yapay zekâ çağının uzun vadeli talep hikâyesine dair belirsizliği fiyatladı. Şimdi asıl soru, şirketin sipariş defteri ve müşterilerinin sermaye harcamalarının bu tartışmadan ne ölçüde etkilenip etkilenmeyeceği.