EIA: Orta Doğu’daki sevkiyat aksaklıkları Brent’i 2026’da 91 dolara taşıyabilir

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin (EIA) eylül tarihli Kısa Vadeli Enerji Görünümü (STEO), Orta Doğu’daki deniz taşımacılığı aksaklıkları nedeniyle petrol piyasasında beklenenden uzun sürecek bir fiziki arz sıkışıklığına işaret ediyor. Kurum, Brent ham petrolün 2026 yılı ortalamasını yaklaşık varil başına 91 dolar, ABD’de perakende dizel fiyatını ise galon başına 5,07 dolar olarak öngörüyor. Dizel tahmini, önceki 4,85 dolarlık beklentinin 22 sent üzerinde. 38

2026’da yüksek fiyat, 2027’de koşullu gerileme

EIA, 2026’nın ikinci yarısında Brent’in ortalama varil başına yaklaşık 90 dolar seviyesinde kalmasını bekliyor. 2027 ortalama tahmini ise 74 dolar. Bu düşüş, petrol üretiminin artacağı ve küresel stokların yeniden birikeceği varsayımına dayanıyor. ABD’de perakende dizel için 2027 tahmini galon başına 4,40 dolar; önceki tahmin 4,07 dolardı. 313

Dolayısıyla 2027’de beklenen gevşeme, piyasanın kısa sürede tamamen normale döneceği anlamına gelmiyor. Senaryonun gerçekleşmesi, üretimin belirgin biçimde toparlanmasına ve çatışma nedeniyle bozulan ticaret akışlarının yeniden kurulmasına bağlı.

Sorun yalnızca üretim değil, petrolün taşınabilmesi

Fiyat artışının merkezinde yalnızca üretim kapasitesi kaybı yok. Ham petrol ve rafine ürünlerin üreticiden alıcıya güvenli biçimde ulaştırılmasındaki güçlük de belirleyici.

Basra Körfezi’ndeki petrol ihracatının ana geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol ve petrol sıvıları, EIA tahminine göre 2026’nın ikinci çeyreğinde günde ortalama 4,9 milyon varil oldu. Çatışma öncesi 2025’in son çeyreğindeki ortalama ise 21,6 milyon varil/gün düzeyindeydi. 216

İhracatın taşınamadığı durumlarda depolama, boru hatları ve alternatif terminaller yerinden edilen hacmi bütünüyle karşılayamadığı için üreticiler kuyuları kısmak zorunda kalabiliyor. EIA, Orta Doğu’daki kapatılmış üretimin haziranda günde ortalama 8,3 milyon varil olduğunu; mayısta ise 11,2 milyon varil/gün ile zirve yaptığını tahmin etmişti. Reuters’ın aktardığı EIA verisine göre kapatılan üretim ağustosta, temmuzdaki 5 milyon varil/günden 6,7 milyon varil/güne yükseldi. 68

Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz üzerinden sağladığı ihracat alternatifi de baskı altında. Hürmüz krizi sonrasında ham petrol ihracatını Yanbu limanına yönlendiren ülkenin rotası, Babülmendep Boğazı’ndaki risklerden etkilendi. S&P Global Commodities at Sea verilerine göre boğazdan geçen ham petrol ve kondensat akışı ağustosta 1,5 milyon varil/güne düştü. Bu miktar temmuzda 3,14 milyon, haziranda ise 5,9 milyon varil/gündü.

İki deniz dar boğazındaki eşzamanlı kısıt, bir rotadaki aksamanın diğeriyle kolayca telafi edilmesini engelliyor. Bu durum özellikle Orta Doğu petrolüne bağımlı rafineriler için navlun, sigorta ve uygun ham petrol bulma riskini artırıyor.

Stoklardaki erime fiyat tahminini destekliyor

EIA’nın daha yüksek fiyat görünümünün ardındaki temel etkenlerden biri, küresel petrol stoklarındaki hızlı gerileme. Eylül görünümüne ilişkin haberlerde, küresel stokların 2026 başından ağustos sonuna kadar tahminen 400 milyon varil azaldığı ve yıl sonuna dek düşüşün sürmesinin beklendiği belirtildi. 11

Stoklar, arz kesintileri ile tüketim arasındaki tampon işlevini görür. Bu tampon küçüldükçe alıcılar teslim edilebilir variller için daha yoğun rekabet eder; piyasa, sevkiyat veya üretimdeki her yeni kesintiye daha hassas hale gelir.

Etkiler bu nedenle ham petrolle sınırlı değil. Daha az ham petrol, rafinerilerin çalışma hızını sınırlayabilir ve dizel başta olmak üzere rafine ürün arzını azaltabilir. EIA’nın dizel fiyatı tahminindeki yükseliş, yalnızca Brent’teki artışı değil, yakıt tedarik zincirindeki daha geniş çaplı gerilimi yansıtıyor. 313

Asya’da fiziki arz baskısı daha sert

Orta Doğu menşeli ham petrol, Asya’daki rafineriler için ana tedarik kaynaklarından biri olduğundan bölge daha yüksek maruziyete sahip. S&P Global’e göre Hürmüz’den gemi geçişleri çatışma öncesine kıyasla yüzde 80’den fazla azaldı. Güneydoğu Asya’nın ağustos ayındaki distilat ithalatı da savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 20 altında kaldı.

Ortaya çıkan tablo, dünyadaki her petrol türünde aynı ölçüde bir kıtlıktan çok, belirli ham petrol kaliteleri ve rafine ürünlerde sıkışıklığa işaret ediyor. İkame kargo arayan rafineriler daha yüksek fiziki piyasa primi ve navlun maliyetiyle karşılaşabilir. Rafineri çalışma oranlarının düşmesi ise kısa vadeli petrol talebini de aşağı çekebilir.

Wood Mackenzie, çatışmanın yıl sonuna kadar uzaması halinde küresel ham petrol işleme hacminin 2026’nın dördüncü çeyreğinde günde 1,4 milyon varil azalacağını hesaplıyor; düşüşün başını Asya’nın çekmesi bekleniyor. Kuruma göre bu senaryoda Asya-Pasifik petrol talebinin çatışma öncesi düzeyine dönüşü ancak 2027’nin sonlarına doğru gerçekleşebilir.

Üretim ve ticaret ne zaman normale dönebilir?

Deniz taşımacılığı koşulları iyileşse bile toparlanmanın kademeli olması bekleniyor. EIA’nın daha önceki analizinde, Hürmüz akışları yeniden başladıktan sonra çatışma öncesi üretim ve ticaret düzeninin büyük bölümünün 2026 sonu veya 2027 başında geri dönebileceği varsayılmıştı. 5

Ancak eylül itibarıyla ortam daha zorlu görünüyor. Reuters’ın haberine göre EIA, bazı Orta Doğu üreticilerinin 2027 sonuna kadar dahi üretimlerini çatışma öncesi düzeye çıkarmakta zorlanabileceğini değerlendiriyor. 17

S&P Global’in daha temkinli senaryosunda; çatışmanın kesin biçimde sona ermemesi, Hürmüz’de trafiğin normale dönmemesi ve Kızıldeniz’deki risklerin ortadan kalkmaması halinde Orta Doğu ham petrolü ile kondensat ihracatı 2027 boyunca savaş öncesinin altında kalabilir. Kurumun işaret ettiği aylık aralık yaklaşık 10–16 milyon varil/gün; buna karşılık Ocak-Şubat 2026’da seviye yaklaşık 20 milyon varil/gündü.

2027’ye kadar izlenecek iki ana senaryo

EIA görünümü iki farklı patikaya işaret ediyor:

• Baz senaryo: Hürmüz’de tanker trafiği kademeli olarak iyileşir, alternatif ihracat rotaları çalışmayı sürdürür, üretim yükselir ve stoklar yeniden artar. Bu durumda Brent, EIA’nın 2027 için öngördüğü 74 dolar/varil ortalamasına doğru geriler. 3
• Uzayan aksama: Saldırılar veya kısıtlamalar Hürmüz ve Babülmendep’teki geçişleri sınırlamaya devam eder. Bu durumda üretim kesintileri sürer, Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz üzerinden ihracat esnekliği azalır, stok düşüşleri derinleşir ve ham petrol ile dizel fiyatları EIA’nın baz tahmininin üzerinde kalabilir. 8

Petrol alıcıları, rafineriler ve dizel tüketicileri açısından belirleyici gösterge yalnızca Brent fiyatı değil. Asıl kritik soru, tanker trafiğinin iki deniz geçidinde de güvenli ve düzenli biçimde yeniden başlayıp başlayamayacağı. Kalıcı bir normalleşme arzı piyasaya geri getirerek fiziki primleri azaltabilir; yeni bir kesinti ise sıkı piyasa koşullarını 2027’ye taşıyabilir.