Suudi Arabistan’ın Hürmüz alternatifi devre dışı kalınca petrol piyasası neden alarma geçti?

İHA saldırıları, deniz taşımacılığındaki aksamanın ötesinde daha geniş bir petrol arz sistemi krizine dönüştü. Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kısıtlandığı bir dönemde Kızıldeniz’e uzanan başlıca boru hattı seçeneğini kaybetti. Bu durum, ham petrol arzına ilişkin endişeleri ve jeopolitik risk primini yükseltti. Saldırıların ardından arz kaygıları petrol fiyatlarını yukarı iterken, hat doğrudan doğal gaz taşımamasına rağmen daha yüksek navlun, sigorta ve LNG rota maliyetleri gaz piyasasını da baskılayabilecek unsurlar olarak öne çıktı. 3

Kritik olan yalnızca hattın kapasitesi değil, işleviydi

Yaklaşık 1.200 kilometrelik ve günlük 7 milyon varil kapasiteli Doğu-Batı hattı, Suudi ham petrolünü Hürmüz’den geçmeden Yanbu limanına ulaştırmanın temel yolu. Bu nedenle hattın kapanması, ikincil bir lojistik imkânın değil, krallığın en önemli alternatif ihracat koridorunun kaybı anlamına geliyor. 3

Yanbu’daki stokların ihracatı ancak 5 ila 7 gün sürdürebileceği tahmini doğruysa, depolama kapasitesi kesintiyi kısa süreliğine yumuşatabilir; ancak boru hattının yerini kalıcı biçimde tutamaz. Kesintinin uzaması, ihracat azaltımı ya da üretimin kısılması ihtimalini doğurur. Küresel arzın yaklaşık %4’ünün tehlikeye girebileceği yönündeki hesaplar ise gerçekleşmiş bir kayıp değil, kesintinin uzaması hâlinde ortaya çıkabilecek bir risk senaryosu olarak görülmeli. 1114

Piyasanın odak noktası: Onarım ne kadar sürecek?

ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın hattın “yakında” yeniden devreye alınabileceği beklentisi, en azından sınırlı kapasiteyle akışın başlaması durumunda piyasa üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Buna karşılık, birkaç haftadan 5-6 haftaya, hatta aylara uzanan farklı onarım tahminleri; hasarın boyutu, yedek ekipman, güvenlik kontrolleri ve yeni saldırı riski konusundaki belirsizliği yansıtıyor. İlk haberlerde Suudi makamları kesin bir onarım takvimi açıklamamıştı. 3

Kısa süreli bir duruşun başlıca etkisi jeopolitik risk priminin artması olur. Ancak kesinti Yanbu stoklarının sağladığı tamponun ötesine geçerse, fiilî Suudi ihracat kaybı ve daha sert bir petrol fiyatı sıçraması gündeme gelebilir. Alıcıların, özellikle Hürmüz’ü aşmak için inşa edilmiş bu rotadan taşınan varilleri hızla ikame edememesi riski büyütüyor. 311

Irak üzerindeki baskı ve iki deniz geçidinde eşzamanlı risk

Irak, saldırılarda kullanılan araçların kendi topraklarından fırlatıldığını kabul etti; bir askeri komutanı görevden aldı ve soruşturma başlattı. Fırlatma noktalarını incelerken İran’la üç sınır kapısını kapattığı da bildirildi. İran bağlantılı silahlı grupların çatı yapılanması saldırılara karıştığını reddetse de, gelişmeler Bağdat üzerindeki baskıyı artırdı: Irak yönetiminin, topraklarının bir Körfez komşusuna yönelik saldırılarda kullanılmasını engelleyebildiğini göstermesi gerekiyor. 46

Diğer tarafta, İran’la yakın çizgideki Husilerin Perim ya da Mayun Adası’nı ele geçirdiğine ilişkin haberler, Kızıldeniz’in güney girişindeki Babülmendep’te gruba stratejik bir mevzi kazandırdı. Bu, Yanbu’dan ayrılan tankerler için ilave bir tehdit demek. Başka bir ifadeyle, Doğu-Batı hattının yeniden açılması tek başına Suudi ihracat güvenliğini bütünüyle geri getirmeyebilir. 15

Diplomatik çıkış yolu da gecikti

İran ile Körfez ülkelerinin Umman’da Hürmüz Boğazı’nda geçici bir deniz koridorunu görüşmesi planlanan toplantı, Suudi Arabistan’ın talebi üzerine ertelendi. Böylece boğazdaki geçişi rahatlatabilecek en yakın diplomatik mekanizma da gecikmiş oldu. 2

Hürmüz’de geçişlerin kısıtlanması, Suudi Arabistan’ın alternatif boru hattının hasar görmesi ve Babülmendep’te güvenlik tehdidinin artması aynı tabloda birleşiyor. Asıl risk, bu aksaklıkların uzun sürmesi veya eşzamanlı yaşanması: fiziksel petrol arzı azalabilir, navlun ve sigorta maliyetleri yükselebilir ve petrol fiyatları daha fazla tırmanabilir. 123