Petroline kesintisi Polonya’ya giden Suudi petrolünü azalttı: Orlen alternatif alımlara yöneldi

Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Boru Hattı’nı, yaygın adıyla Petroline’ı, kapatması Polonya’ya ulaşması planlanan Suudi ham petrolü miktarını sert biçimde düşürdü. Orlen’in yanıtı, hattın yeniden açılmasını beklemek değil, eksilen varilleri başka kaynaklardan tamamlamak oldu. Şirket acil bir arz kesintisi görmediğini belirtirken alternatif kargoları güvenceye almaya ve Norveç’le yaptığı daha uzun vadeli tedarik anlaşmasını devreye sokmaya çalışıyor.

Orlen için ne değişti?

Reuters’ın aktardığı gemi takip verilerine göre, ağustosta Mısır’daki Sidi Kerir terminalinden Gdansk’a toplam 6,6 milyon varil taşıyan 10 tanker yola çıktı. Eylül için ise ikisi geçici nitelikte üç anlaşma olmak üzere, toplam 2,1 milyon varil taşıyan üç tanker planlandı. Bu, planlanan hacimde yaklaşık %68’lik düşüş anlamına geliyor. Reuters ayrıca Saudi Aramco’nun, Orlen’in işlediği ham petrolün yaklaşık %40’ını sağladığını bildirdi.

Bu nedenle gerileme önemli; ancak rafinerilerin derhal ham petrolden mahrum kalacağı anlamına gelmiyor. Habere göre Orlen beş satın alma ihalesi açtı ve ABD, Cezayir ile Norveç’ten kargolar yolda. Bu kaynaklar, şirketin kısa vadeli ham petrol ihtiyacını yönetmesine ve rafinerilerde kullanılan petrol karışımını uyarlamasına yardımcı olabilir.

Petroline Avrupa tedariki açısından neden kritik?

Yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğundaki Doğu-Batı Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol sisteminden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya ham petrol taşıyor. Böylece Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakan bir ihracat koridoru oluşturuyor. Suudi Arabistan, Riyad ve Medine bölgelerindeki altyapıya yönelik insansız hava aracı saldırılarının ardından hattı tedbir olarak kapattı. Suudi yetkililer İHA’ların Irak’tan fırlatıldığını söyledi; saldırıların sorumluluğu ise netleşmiş değil. 112

Petroline, Körfez ve Kızıldeniz deniz taşımacılığına ilişkin risklerin arttığı bir dönemde, Suudi petrolünün alternatif ihraç güzergâhı haline gelmişti. Kesintinin uzaması, Suudi Arabistan’ın petrolü Kızıldeniz ve Avrupa tedarik zincirlerine yönlendirme imkânını azaltır; kullanılabilir kargoların ve lojistik esnekliğin değerini artırır. 14

Orlen açısından en doğrudan etki, Suudi varillerinin Gdansk’a gönderilmeden önce Mısır’daki Sidi Kerir terminalinden geçtiği tedarik zincirinde görülüyor. Bu yüzden şirketin spot alımları ve yoldaki ikame kargoları, kısa vadeli aksamalara karşı pratik bir koruma sağlıyor; Suudi akışların hızla normale döneceği anlamına gelmiyor.

Rafineriler ve maliyetler üzerindeki olası sonuçlar

Orlen’in acil bir kesinti beklemediğini açıklaması, kısa vadede operasyonlarını sürdürmek için yeterli esnekliğe sahip olduğuna işaret ediyor. Ancak düzenli ham petrol sepetinin büyük bir bölümünü değiştirmek yine de maliyetli olabilir.

Alternatif petrol türlerinin fiyatları, navlun gereksinimleri ve rafinerideki işleme özellikleri farklıdır. Kesinti uzarsa Orlen, fiziksel yakıt arzı devam etse dahi daha az verimli bir ham petrol karışımı ve daha yüksek satın alma maliyetleriyle karşılaşabilir. İkame kargoların bulunmasının zorlaşması ya da Körfez ve Kızıldeniz bağlantılı deniz güvenliği koşullarının rotaları daha fazla kısıtlaması durumunda risk büyür.

Bu nedenle belirleyici unsur, ilk kapatmanın kendisinden çok Petroline kesintisinin süresi olacak. Suudi teknik ekiplerin hattı güvenceye almak ve emniyet durumunu değerlendirmek üzere görevlendirildiği bildirildi; ancak mevcut haberlerde kesin bir yeniden başlama tarihi yer almadı. 12

Suudi arzındaki daralma riski büyütüyor

Boru hattı sorunu, Suudi petrol arzında zaten görülen önemli düşüşün ardından geldi. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre Suudi ham petrol arzı ağustosta bir önceki aya kıyasla günlük 2,3 milyon varil düşerek 6 milyon varile geriledi. Bu seviye, otuz yılı aşkın sürenin en düşüğü oldu.

Ayrı tanker takip tahminleri, Suudi Arabistan’ın ağustosta gözlemlenen ham petrol ihracatını günde yaklaşık 3 milyon varil olarak hesapladı. Bu da 2017 başına uzanan kayıtlardaki en düşük seviye.

Bu veriler tek başına Orlen’in ne kadar petrol temin edebileceğini belirlemez. Ancak yeni bir lojistik sorunu karşısında piyasanın manevra alanının daraldığına işaret eder. Kesintinin uzaması halinde ham petrol risk primlerinin yükselmesi, tanker bulunabilirliğinin daralması ve navlun maliyetlerinin artması daha olası hale gelir.

Norveç, Orlen’in uzun vadeli güvencesi

Orlen’in tedarik çeşitlendirmesinde en önemli adım, Equinor ile Norveç kıta sahanlığındaki Johan Sverdrup sahasından ham petrol alımı için yaptığı üç yıllık anlaşma. Sevkiyatlar eylülde başlıyor; yıllık hacim 5 milyon ton ile 9 milyon tonun üzeri arasında değişebiliyor. Üst sınırda bu tedarik, Orlen Grubu’nun yıllık ham petrol ihtiyacının dörtte birine kadarını karşılayabilir. Anlaşma Polonya, Çekya ve Litvanya’daki rafinerileri kapsıyor; ayrıca başka Norveç petrol türlerinin sevk edilmesine de olanak tanıyor.

Bu anlaşma Orlen’i küresel petrol fiyatlarından korumaz. Buna karşılık şirketin Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz rotaları ve Suudi ihracat altyapısının operasyonel durumuna açık olan tedarik zincirine bağımlılığını azaltır.

Bundan sonra ne izlenmeli?

Orlen’in kısa vadeli görünümü, ikame kargoların planlandığı gibi ulaşıp ulaşmayacağına ve Suudi teslimatlarının toparlanıp toparlanmayacağına bağlı. Daha geniş piyasa açısından temel soru ise Petroline’ın kısa sürede yeniden devreye girip girmeyeceği ya da Suudi ihracat kapasitesini daha da sıkılaştıracak kadar uzun süre kapalı kalıp kalmayacağı.

Şimdilik Orlen’in yaklaşımı net: Acil açığı spot alımlar ve alternatif tedarikçilerle kapatmak; aynı zamanda Norveç kaynaklı petrolü daha fazla kullanarak rafineri sistemini tek bir bölgesel aksaklığa karşı daha dayanıklı hale getirmek.