Fransa’nın 15 yaş altına sosyal medya düzenlemesinde ikinci denemesi

Fransa, 15 yaş altına yönelik kapsamlı sosyal medya yasağı girişiminin yargıdan dönmesinin ardından daha dar kapsamlı bir düzenleme hazırlıyor. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise yalnızca ulusal bir çözümle yetinmek istemiyor: Avrupa Birliği genelinde ortak bir asgari yaş kuralı için Brüksel’e çağrı yapıyor. Tartışmanın merkezinde çocukların çevrimiçi korunması, küçüklerin ifade ve iletişim özgürlüğü ile AB’nin sınır ötesi dijital hizmetlere ilişkin ortak kuralları arasındaki denge bulunuyor. 458

İlk yasa neden iptal edildi?

Fransa Parlamentosu, Temmuz ayında 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimini geniş biçimde engellemeyi hedefleyen yasayı kabul etmişti. 5

Ancak Fransa’nın en yüksek anayasal denetim organı olan Anayasa Konseyi, Ağustos ayında düzenlemenin temel kısıtlamasını iptal etti. Konsey, bu hükmün ilgili küçüklerin ifade ve iletişim özgürlüğüne gereksiz ve orantısız bir müdahale oluşturduğu sonucuna vardı. 58

Karar, çocukların dijital ortamdaki risklerden korunmasının meşru bir kamu amacı olabileceğini dışlamıyor. Fakat seçilen aracın, yani tüm sosyal medya erişimini geniş ölçüde kapatmanın, bu amaca göre aşırı geniş kaldığını ortaya koyuyor. 58

Yeni Fransız taslağında ne değişiyor?

Fransız hükümeti, yeniden düzenlenmiş taslağı Avrupa Komisyonu’na bildirdi. Mevcut haberlere göre yeni yaklaşım, 15 yaş altı için sosyal medyaya toptan erişim yasağından uzaklaşıyor; bunun yerine platformlardaki zararlı görülen belirli işlevleri hedefleyen sınırlamalara yöneliyor. 8

Bu yön değişikliği iki amaca hizmet ediyor:

• Anayasal açıdan daha ölçülü bir müdahale kurmak ve tüm çevrimiçi iletişimi aynı anda engellememek,
• Dijital hizmetler alanındaki AB kurallarıyla uyumlu, sınır ötesi platformlar için haksız veya gerekçesiz engel yaratmayan bir düzenleme oluşturmak. 58

Komisyona bildirim yapılması da bu sürecin parçası. Böylece Komisyon, Fransa düzenlemeyi yürürlüğe koymadan önce taslağın AB’nin uyumlaştırılmış dijital hizmetler çerçevesiyle bağdaşabilirliğini inceleyebilecek. 8

Bununla birlikte, eldeki kaynaklar hangi işlevlerin kesin olarak kapsama alınacağını, yaş doğrulamasının nasıl işleyeceğini veya Komisyonun taslağı onaylayıp onaylamayacağını belirlemeye yetmiyor. 8

Macron neden AB çapında kural istiyor?

Macron, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e 29 Ağustos tarihli mektubunda, 15 yaş altının sosyal medyaya erişimini yasaklayacak yeni bir AB mevzuatı çağrısı yaptı. Amaç, 27 ülkede birbirinden farklı sistemler yerine tüm Birlik için geçerli bir “Avrupa” kuralı oluşturmak. 47

Bu talep, Fransa’daki anayasal engelin hemen ardından geldi. Ancak mesele yalnızca iç hukukta yaşanan başarısızlık değil. AB düzeyinde ortak bir düzenleme, küresel platformlara yönelik uygulamayı tek bir hukuki zemine bağlayabilir ve ülkeler arasında birbirinden kopuk kurallar oluşmasını azaltabilir. 47

Avrupa’da ortak bir yaklaşım oluşuyor mu?

Hollanda ve İspanya da sosyal medya kullanımı için AB çapında asgari yaş sınırı talep ediyor. Bu ülkeler, uygulamanın AB seviyesinde uyumlaştırılmasını ve denetlenmesini; tartışmanın video oyunları, yapay zekâ sohbet botları gibi diğer riskli dijital hizmetlere de uzanmasını istiyor. 713

Avrupa Komisyonu’nun da bu alanda kendi önerisini açıklaması bekleniyordu. Bu nedenle Macron’un girişimi, tek başına bir Fransız talebinden ziyade AB’de süren daha geniş bir düzenleme tartışmasının parçası. 713

Yine de henüz ortaklaşılmış tek bir Avrupa modeli yok. Başlıca belirsizlikler şunlar:

• Yaş sınırı 15 mi, 16 mı olacak?
• Kural hangi platformları ve hizmetleri kapsayacak?
• Tam bir hesap veya erişim yasağı mı uygulanacak, yoksa yalnızca belirli özellikler mi sınırlandırılacak?
• Yaş doğrulama sistemleri çocukların ve yetişkinlerin gizliliğini nasıl etkileyecek? 7

Diğer ülkeler ne yapıyor?

Avustralya, 16 yaş altı için sosyal medya yasağını uygulamaya koyan ilk ülke olarak bildirildi. Düzenleme TikTok, YouTube, Instagram ve Facebook gibi büyük hizmetleri kapsıyor. 3

Birleşik Krallık da Avustralya modelinden yararlanarak 16 yaş altına sosyal medya yasağı planlıyor. Hükümetin yaklaşımında, 18 yaş altı için canlı yayın ve yabancıların çocuklarla iletişime geçmesi gibi belirli riskli işlevlere ayrıca sınırlama getirilmesi de bulunuyor. Düzenlemelerin yıl sonundan önce parlamentoya sunulması, korumaların ise 2027 ilkbaharında yürürlüğe girmesi öngörülüyor. 12

Japonya ise daha temkinli bir çizgide. Mevcut bilgilere göre ülkede küçükler için doğrudan bir sosyal medya yasağı yok; tartışmalar daha güçlü yaş kontrolleri, daha güvenli varsayılan ayarlar ve platformların sorumlulukları üzerinde yoğunlaşıyor. 812

Fransa örneği, devletlerin gönüllü platform önlemlerinden zorunlu yaş temelli kurallara yöneldiğini gösteriyor. Fakat Anayasa Konseyi’nin kararı aynı zamanda şunu hatırlatıyor: Çocukları koruma hedefi ne kadar güçlü olursa olsun, geniş yasaklar ifade özgürlüğü, ölçülülük ve mahremiyet bakımından hukuki denetimden geçmek zorunda. 58