Fransa’nın 15 Yaş Altı Sosyal Medya Planı Neden Değişti?

Fransa, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medyaya erişimini sınırlama girişiminde ikinci aşamaya geçti. İlk yasa tasarısı, ülkenin Anayasa Konseyi tarafından engellenmişti. Konsey çocukları koruma hedefini başlı başına reddetmedi; ancak getirilen genel yasağın anayasal sınırları aştığı sonucuna vardı. Hükümetin yeniden düzenlediği taslak artık Avrupa Komisyonu’na bildirildi. Bu adım, yaş sınırı, yaş doğrulama ve çocuklar için daha güvenli dijital ürünler konusundaki Avrupa tartışmasını daha da önemli hâle getiriyor. 2517

İlk tasarı ne getiriyordu?

İlk düzenleme, 1 Eylül 2026’dan itibaren 15 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı açmasını yasaklayacaktı. Platformların mevcut hesapları dört ay içinde kapatması ve Fransa’nın veri koruma otoritesinin onayladığı yaş doğrulama yöntemlerini kullanması öngörülüyordu. 2

Bu, geniş kapsamlı bir erişim yasağıydı: Düzenleme, hizmetin türü ya da taşıdığı risk düzeyi bakımından belirgin bir ayrım yapmadan, geniş bir çevrim içi sosyal ağ hizmetleri kategorisine uygulanacaktı. 16

Anayasa Konseyi yasayı neden iptal etti?

Anayasa Konseyi 14 Ağustos’ta tasarının temel hükmünü geçersiz kıldı. Konsey, yasağın 15 yaş altındakilerin ifade ve iletişim özgürlüğüne yönelik müdahalesinin uygun, gerekli ve orantılı olmadığına hükmetti. 313

Sorun yalnızca yaş eşiği değildi. Karara ilişkin haberler, yasanın ne çocukların kişisel durumları ne de platformların farklı risk düzeyleri arasında yeterli ayrım yaptığını ortaya koyuyor. Yaş doğrulama zorunluluğu da mahremiyet bakımından soru işaretleri doğurdu. Çünkü bu tür bir yasak, kapsama giren hizmetlere erişmek isteyen yetişkinlerin dahi yaşını kanıtlamasını gerektirebilir. 111416

Kararın siyasi ve hukuki mesajı net: Çocukların korunması erişim sınırlamalarını haklı çıkarabilir; fakat bu sınırlamaların hedefi dar tanımlanmalı, açık sınırları bulunmalı ve ölçülü olması gerekir.

Yeni Fransız taslağı hakkında ne biliniyor?

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 14 Eylül’de hükümetin “titiz teknik çalışmaların” ardından yeniden hazırlanan taslağı Avrupa Komisyonu’na bildirdiğini açıkladı. Bu bildirim süreci, ulusal düzenlemelerin yürürlüğe girmeden önce AB hukukuyla uyumunun değerlendirilmesine imkân tanıyor. 45

Taslağın bağlayıcı hükümlerinin tamamı bu haberde kullanılan materyallerde yer almıyor. Bu nedenle hangi hizmetlerin, özelliklerin, doğrulama yöntemlerinin veya istisnaların nihai metinde bulunacağını kesin olarak söylemek için erken. Ancak yönelim, ilk tasarıdaki genel yasaktan daha dar bir çerçeveye işaret ediyor:

• Avrupa Komisyonu’nun bir raporunda, Fransa’nın 15 yaş sınırını erişimi kısıtlanacak hizmetler listesi üzerinden önerdiği belirtiliyor. 1718
• Ayrı haberlerde ise yeni düzenlemenin genel erişim yasağını bırakıp, 15 yaş altı için zararlı veya bağımlılık yaratıcı sayılan belirli platform özelliklerini kısıtlayacağı aktarılıyor. 6

Bu unsurlar, her çevrim içi sosyal hizmet için aynı yasağı öngörmek yerine risk temelli bir modele işaret ediyor. Yeni düzenlemenin Konseyin orantılılık ve mahremiyet endişelerini aşıp aşmayacağı ise metnin ayrıntılarına ve uygulama kurallarına bağlı olacak.

Macron’un hedefi: Konuyu Avrupa standardına dönüştürmek

Macron iki kanaldan ilerliyor. Bir yandan Fransa’nın yeni ulusal önerisini, AB hukukuna uyumluluğu değerlendirmesi için Komisyon’a bildirdi. Diğer yandan Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’e yazdığı mektupta, AB genelinde 15 yaş altının sosyal medyaya erişimini uyumlu biçimde sınırlayacak yeni bir AB yasası çağrısında bulundu. 14

AB düzeyinde bir çerçeve, 27 üye ülkede birbirinden farklı kuralların yaratacağı hukuki ve uygulamaya dönük zorlukları azaltabilir. Ancak böyle bir çerçeve de temel haklara saygı göstermeli, uygulanabilir olmalı ve gereğinden müdahaleci yaş doğrulama uygulamalarından kaçınmalı.

Hollanda, İspanya ve Danimarka’nın yaklaşımı

Hollanda ile İspanya, sosyal medya hizmetleri çocuklar için yeterince güvenli değilse AB çapında yasal bir asgari yaş getirilmesini savunuyor. Ortak önerileri; parçalı ulusal sistemler yerine orantılı, risk temelli, uygulanabilir ve mahremiyeti koruyan yaş güvencesi mekanizmalarına dayalı bir model istiyor.

İki ülkenin tartışması klasik sosyal ağlarla sınırlı değil. Hükümetler, zararlı ya da bağımlılık yaratan tasarımlara maruz bırakabilecek video oyunları, yapay zekâ sohbet botları ve diğer dijital hizmetlerin de AB yaklaşımına dâhil edilmesi gerektiğini belirtiyor. 20

Avrupa Komisyonu’nun çocuk güvenliği materyali, çeşitli ulusal girişimleri sıralıyor: Fransa’da 15 yaş sınırı önerisi, Yunanistan’da çevrim içi sosyal ağlar için düşünülen 15 yaş eşiği ve Danimarka’da 16 yaş altına yönelik değerlendirilen sınır bunlar arasında. Bunlar henüz tek ve kesinleşmiş bir Avrupa kuralı değil; farklı ülkelerin teklifleri veya politika yönelimleri. 1718

Komisyonun alternatifi: Kademeli erişim, güvenli tasarım

Avrupa’daki politika tartışması yalnızca doğrudan yasaklardan ibaret değil. Komisyon destekli uzman yaklaşımı, hizmet sağlayıcı güvenli tasarımı kanıtlamadıkça 13 yaş altı için erişimin kısıtlanmasını; üye devletlerin de daha büyük ergenler için ek tedbirler getirebilmesini öneriyor. 1718

Gündeme gelmesi beklenen AB Çocuklar Yasası’na ilişkin haberlerde de, 15 yaş öncesi sosyal medya ve video paylaşım hizmetlerine erişim için kademeli bir sistemden söz ediliyor. Buna çocuklar için daha güvenli hesaplar ve güvenlik gözetilerek tasarlanmış ürünler yükümlülüğü eşlik edebilir. 22

Bu yaklaşım tartışmanın sorusunu değiştiriyor: Mesele yalnızca “Çocuklar sosyal medyayı kullanabilmeli mi?” değil; her yaşta hangi erişim düzeyinin, hangi özelliklerin ve hangi korumaların uygun olduğu. Böylece sorumluluğun daha büyük bölümü de yalnızca ebeveynler ve çocuklara değil, platformların ürün tasarımına yükleniyor.

Küresel eğilimde Fransa’nın yeri

Fransa’nın girişimi, yaşa dayalı çevrim içi çocuk korumalarını güçlendirme yönündeki daha geniş uluslararası hareketin parçası.

Avustralya’daki kısıtlamalar 10 Aralık 2025’te yürürlüğe girdi. Yaş sınırlamasına tabi platformlar, 16 yaş altındaki Avustralyalıların hesap açmasını veya mevcut hesabını sürdürmesini engellemek için makul adımlar atmak zorunda. Kapsama giren büyük hizmetler arasında TikTok, YouTube, Instagram ve Facebook bulunuyor.

Birleşik Krallık hükümeti ise 16 yaş altına yönelik sosyal medya yasağını Noel’den önce parlamentoya sunmayı planladığını, korumaların da 2027 ilkbaharında yürürlüğe girmesinin beklendiğini açıkladı. Önerilen model, kullanıcıların birbirleriyle etkileşime girdiği sosyal platformları kapsayacak; WhatsApp ve Signal gibi mesajlaşma hizmetlerinin ise kapsama alınması düşünülmüyor. Birleşik Krallık ayrıca canlı yayınlar ve oyun uygulamalarında yabancılarla iletişim kurulmasına ilişkin sınırlamaları da değerlendiriyor.

Mevcut kaynaklar, Japonya’daki belirli bir öneriyi güvenilir biçimde tanımlamaya yetecek ayrıntıyı sunmuyor. Bu eksiklik önemli: Uluslararası eğilim gerçek olsa da ülkeler hesap yasakları, asgari yaşlar, özellik kısıtlamaları, ebeveyn gözetimi ve güvenli tasarım yükümlülükleri gibi oldukça farklı hukuki modeller seçiyor.

Fransa’nın ikinci denemesindeki belirleyici nokta

İlk tasarı, çocukları koruma amacı kamuoyunda güçlü destek görse bile, yasanın kapsamı fazla geniş tutulduğunda hukuken ayakta kalamayabileceğini gösterdi. Yeni taslağın kaderini; hangi hizmetlerin veya özelliklerin kapsama alınacağı, risklerin nasıl belirleneceği, ebeveynlerin hangi rolü üstleneceği, yaşın nasıl doğrulanacağı ve kişisel veriler için hangi güvencelerin getirileceği belirleyecek.

Fransa şimdi bu zor denge arayışını yalnızca ulusal bir mücadele olmaktan çıkarıp Avrupa standardına dönüştürmeye çalışıyor. Sonuç, Avrupa’nın çocuk güvenliği politikasının genel yasaklara mı, kademeli erişime mi, yoksa yaş sınırları ile ürün tasarımı kurallarının birleşimine mi dayanacağını etkileyebilir. 117