Şirketler Çin’den çıkarken neden yeniden Çin’e dönüyor?

Tarifeler sonrasında yaşanan üretim kayması, Çin’den kitlesel ve kalıcı bir çıkışa dönüşmüş değil. Bunun yerine şirketler giderek daha çok “Çin artı bir” modeline yöneliyor: Karmaşık, güvenilir ve rekabetçi maliyetli üretim için Çin’i korurken; Vietnam, Hindistan, Endonezya, Tayland, ABD ya da Avrupa’daki kapasiteyi gümrük vergileri ve jeopolitik risklere karşı güvence olarak tutuyorlar. Reuters, Çin’e geri dönen siparişlerin toplam büyüklüğünü gösteren kesin bir veri bulunmadığını aktarıyor. 2

Siparişler neden yeniden Çin’e kayıyor?

Bazı şirket örnekleri, yalnızca işçilik ücretine ya da tarife oranına bakarak alınan taşınma kararlarının sahada zorlandığını gösteriyor.

• ABD’li perakendeci Target, tedarik zinciri aksamaları ve başka yerlerdeki üretim kapasitesi kısıtları nedeniyle bazı siparişlerini yeniden Çinli tedarikçilere yönlendirdi. Çinli hızlı moda şirketi Shein de Vietnam’daki faaliyetlerinin bir bölümünü küçültüyor. 2
• Dawang Metals, ABD’li bir müşterisinin işi Hindistan’a taşımasıyla sipariş kaybetti; ancak müşterinin yaşadığı sorunların ardından yeniden iş aldı. Şirket, denizaşırı üretim seçeneğini araştırsa da Çin’in tedarik zinciri avantajını başka yerde kurmanın çok zor olması nedeniyle bu plandan vazgeçti. 2
• Hangzhou merkezli bir dış mekân mobilyası ihracatçısı, Ho Chi Minh City’de 2024’te açtığı atölyeyi kapatarak üretimi Çin’e geri taşıdı. Vietnam’da gerekli ekipmanlara kolayca ulaşamadığını; vida ve bardaklık kalıpları gibi girdileri bile Çin’den ithal etmek zorunda kaldığını söyledi. Lojistik ve diğer masraflar eklendiğinde Vietnam anlamlı ölçüde daha ucuz değildi. 2
• Polonyalı DST Pack, üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini Shenzhen’deki ortağından sağlıyor; ABD ve Avrupa’daki tesislerini ise yedek kapasite olarak tutuyor. Şirketin alternatif tesislerinde birim maliyet Çin’e kıyasla iki ila üç kat daha yüksek. Ayrıca Çinli tedarikçi, enerji şoku dönemindeki plastik hammadde maliyeti artışını yönetmesine yardımcı oldu. 2

Çin’in avantajı yalnızca düşük ücret değil

Çin’i ikame etmeyi zorlaştıran unsur sadece fabrika ücretleri değil. Asıl fark; uzmanlaşmış tedarikçilerin yoğunluğu, makine ve bileşenlerin kolay bulunması, deneyimli iş gücü, üretim bilgisi, ihracat lojistiği ve büyük ölçekte sorunları hızla çözebilme kapasitesinin aynı ekosistemde buluşması. 2

Bu nedenle şirketler için kritik mesele sadece etiket fiyatı değil, üretimin öngörülebilirliği de oluyor. DST Pack örneği, girdi maliyetleri ve enerji kaynaklı dalgalanmalar sırasında Çin’in daha istikrarlı bir üretim üssü olarak görülebildiğine işaret ediyor. Bir imalat hukuku uzmanı da Vietnam ve Endonezya’da kesintili ve güvenilir olmayan elektrik arzını sorunlardan biri olarak gösterdi. 2

Bu tablo, Hindistan veya Güneydoğu Asya’nın üretim merkezi olma hedefinde başarısız olduğu anlamına gelmiyor. Vietnam, Endonezya ve Hindistan yatırım çekmeye devam ediyor. Ancak olgunlaşmış, çok katmanlı bir tedarik zincirini taşımak; ilk bakışta görülen ücret ya da tarife farkından daha yüksek maliyet ve daha fazla operasyonel risk yaratabiliyor. 2

Tarifeler taşınmayı neden otomatik olarak cazip kılmıyor?

Reuters’in aktardığı Economist Intelligence Unit tahminlerine göre ABD’nin fiilî gümrük vergisi oranı Çin için yaklaşık yüzde 20 iken Vietnam için yüzde 6,1, Endonezya için yüzde 13,4 ve Tayland için yüzde 4,5 düzeyinde. 2

Bu farklar hâlâ önemli olabilir. Ancak ABD’nin tarifeleri daha fazla ülkeye yayması, Güneydoğu Asya’da üretimin göreli avantajını daralttı. Çin’den ithal edilen ara mallar ve ekipman, kalite kontrol sorunları, üretim gecikmeleri, enerji riski ve iki ayrı üretim ağını yönetmenin maliyeti hesaba katıldığında, geriye kalan tarife tasarrufu tüm üretimi taşımaya yetmeyebiliyor. 2

Bu nedenle bazı Çinli üreticiler yurt dışı yatırım planlarını durduruyor veya yeniden değerlendiriyor. Diğerleri ise yeni bir ABD tarife artışına karşı sınırlı denizaşırı kapasiteyi koruyor. Örneğin bir ihracatçı, kapasitesinin yaklaşık sekizde birini özellikle riskten korunma amacıyla Vietnam’da tutuyor. 2

Trump–Xi görüşmeleri şirketler için ne ifade edebilir?

“Güvenlik açısından hassas olmayan” ürünlerde engellerin azaltılmasına yönelik bir düzenleme, uygun ürünlerde ticaretin daha öngörülebilir işlemesini sağlayabilir. Bu da firmaların üretim ağlarını baştan kurmak için yüksek harcama yapmak yerine Çin merkezli tedariki sürdürmesini veya yeniden artırmasını kolaylaştırabilir. ABD’deki politika tartışmaları, ekonomik ilişkilerde kapsamlı bir sıfırlamadan çok, hassas olmayan sektörlere odaklanan sınırlı tarife indirimleri ve bir mekanizma ihtimalini ele aldı. 5

Yine de şirketler bunu kalıcı normalleşme garantisi olarak görmemeli. Reuters’in görüştüğü ihracatçılar, bir zirvenin ticari sorunlarını tamamen çözmesine dair beklentilerinin sınırlı olduğunu; bunun yerine ihracat pazarlarını çeşitlendirmeye odaklandıklarını belirtti. 2

En olası sonuç, Çin bağlantılı üretim ağının güçlenmesi: Çin; mühendislik, tedarik ve yüksek güvenilirlik gerektiren üretimde merkez olmaya devam ederken Vietnam, Hindistan, Endonezya, Tayland, Avrupa ve ABD seçici biçimde ek kapasite, yerel pazara üretim veya tarife riskine karşı koruma işlevi görecek. Bu ülkeler Çin’in doğrudan ve kolay ikamesi olmayacak.