Körfez’de saldırı ve arz endişesi: Petrol fiyatları neden hızla yükseldi?

Petrol fiyatlarındaki sert yükselişin temel nedeni, hafta sonundaki saldırıların iki kritik riski aynı anda büyütmesiydi: Hürmüz Boğazı’ndan yapılan petrol sevkiyatının güvenliği ve Suudi Arabistan’ın boğazı kullanmadan ihracat yapmasını sağlayan ana boru hattının kapalı kalması. Piyasa, bunun sadece gecikme değil, fiziksel arz kaybına dönüşebileceği ihtimalini fiyatladı. 1

Pazartesi işlemlerinin açılışında Brent petrol 3,62 dolar, yani %3,46 yükselerek varil başına 108,23 dolara çıktı. ABD göstergesi olan WTI ise 3,15 dolar (%3,15) artışla 103,20 dolara yükseldi. 1

Hafta sonu ne oldu?

• Suudi devlet medyası, Husilerin saldırısı olduğunu söylediği olayda Cizan bölgesindeki evler ile bir caminin hasar gördüğünü yayımladı. Husiler de komşu bir bölgedeki Suudi askeri üssünü vurduklarını açıkladı. 1
• Körfez’in petrol taşımacılığı için hayati geçidi olan Hürmüz Boğazı’nda, Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Birimi (UKMTO) bir merminin gemiye isabet ettiğini; yangın çıkması üzerine mürettebatın tahliye edildiğini bildirdi. İran ise kıyıları açıklarındaki İran ticaret gemisinde bir kişinin öldüğünü, dört kişinin yaralandığını açıkladı. 1
• Bu gelişmeler, drone saldırısında hasar gören ve hâlâ kapalı olan Suudi Arabistan Doğu-Batı boru hattının yarattığı arz endişesinin üzerine geldi. Böylece hem Suudi ihracat kapasitesi hem de Körfez petrolünün geçtiği deniz yolu baskı altına girdi. 1

Boru hattı neden bu kadar önemli?

Doğu-Batı boru hattı, Suudi petrolünü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına taşıyarak Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakabilen alternatif bir güzergâh sağlıyordu. Hattın günde yaklaşık 4 milyon varil, yani küresel petrol arzının kabaca %4’ü kadar petrolü Yanbu’ya yönlendirdiği belirtiliyor. Bu nedenle hat, Hürmüz’deki savaş kaynaklı aksamaların Suudi ihracatına etkisini azaltan önemli bir güvenlik supabıydı. 2

Ancak hattın devre dışı kalmasıyla Yanbu’daki stokların ihracatı yalnızca yaklaşık beş ila yedi gün sürdürebileceği bildirildi. Suudi Arabistan’ın Mısır’da daha küçük stokları bulunuyor; fakat bunların, boru hattı kapasitesinin uzun süre kaybedilmesini telafi etmesi beklenmiyor. 2

Onarım süresine ilişkin netlik yok. Kaynaklar birkaç günden beş-altı haftaya kadar değişen tahminler verdi; Suudi makamları ise hasarın boyutu ya da yeniden devreye alma tarihi hakkında ayrıntı paylaşmadı. 23

Perim Adası ve ikinci boğaz riski

Husilerin, Kızıldeniz’in girişindeki Babülmendep Boğazı’nda bulunan Perim Adası’nı ele geçirmesi de deniz taşımacılığı riskini artırıyor. Babülmendep, Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayan bir başka stratejik geçiş noktası. Sağlanan kaynaklar Perim için öne sürülen küresel arzın %4-%5’i gibi belirli bir oranı bağımsız biçimde doğrulamıyor. Ancak adanın kontrolünün Kızıldeniz trafiği ve Suudi sevkiyatları üzerindeki tehdidi artırdığı açık. 23

Petrol zaten neden 100 doların üzerindeydi?

Petrol, son gelişmelerden önce de yükselişteydi. İran’la altı aydır süren ABD-İsrail savaşı Hürmüz’deki akışları kısıtlayıp Orta Doğu’dan erişilebilir arzı daraltırken, ham petrol önceki hafta yaklaşık %8 değer kazanmış ve temmuzdan bu yana ilk kez 100 dolar eşiğini aşmıştı. 3

Son saldırılar, piyasanın görebildiği iki olası rahatlama kanalını birden zayıflattı: Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz üzerinden güvenli alternatif ihracatı ve Hürmüz geçişlerinin kısa sürede normale dönmesi beklentisi. 12

Umman görüşmelerinin ertelenmesi neden etkili oldu?

İran ile Körfez ülkeleri arasında Umman’da yapılması planlanan toplantının amacı, Hürmüz’deki gemi geçişlerine ilişkin düzenlemeleri ele almaktı. Toplantının “uzlaşı sağlanması çıkarları doğrultusunda” ertelenmesi, yakın vadeli bir gerilim düşüşü umudunu zayıflattı. 3

İran, ABD’nin talepleri karşılanmadıkça Hürmüz’ü yeniden açmayacağını belirtti. Bu nedenle erteleme, güvenli geçiş ya da akışların yeniden sağlanması için acil bir operasyonel düzenleme çıkmadığı anlamına geliyor. 3

Bundan sonra piyasa neye bakacak?

Umman diplomasisi somut bir deniz taşımacılığı düzenlemesi üretemez ve Doğu-Batı boru hattı kısa sürede yeniden çalışmazsa, Yanbu stokları tükendikçe piyasa daha belirgin bir fiziksel arz açığını fiyatlamayı sürdürebilir. 12

IG analisti Tony Sycamore, bu koşullarda petrolün mart civarında görülen 119,48 dolar seviyesine doğru yükselişini uzatabileceğini söyledi. Bu, bir analistin senaryosudur; kesinleşmiş bir tahmin değildir. 1