Yüksek petrol ve jet yakıtı fiyatları havayollarını nasıl etkiler?

Brent petrolün varil başına 100 doların üzerinde kalması ve jet yakıtının galon başına 4,04 dolar civarında seyretmesi, havayollarının yakıt faturasını ciddi biçimde büyütebilir. En hassas şirketler, yakıt maliyetini önceden sabit fiyatla güvence altına alan hedge anlaşmaları sınırlı olan taşıyıcılar olur. Muhtemel sonuç; daha pahalı biletler, daha az sefer ve kâr marjlarında zayıflamadır.

Asıl baskı yalnızca ham petrol fiyatından kaynaklanmıyor. Jet yakıtı fiyatı, rafinerilerin ham petrolü işleyerek ürettiği ürünlerden elde ettiği marjın da etkisiyle yükseliyor. Bu nedenle ham petrol pahalanırken rafineri marjı da genişlerse, havayollarının ödediği gerçek yakıt maliyeti daha da hızlı artabilir.

Yakıt maliyeti neden bu kadar kritik?

Jet yakıtı galon başına 4,04 dolara ulaştığında, İran çatışmasının başlangıcına göre yüzde 62 daha yüksekti. Bu seviye, ABD’li havayollarının üçüncü çeyrek için öngördüğü 3,15-3,80 dolar aralığının da üzerindeydi. Söz konusu fiyat, yaklaşık varil başına 170 dolarlık rafine yakıt maliyetine karşılık geliyor; ham petrol ile işlenmiş yakıt arasındaki farkın ne kadar açıldığını gösteriyor. 5

Bu durum, havayollarının maliyetini Brent fiyatındaki artışın tek başına düşündürdüğünden daha fazla yükseltebilir. Yakıt, bazı taşıyıcılarda işletme giderlerinin dörtte birine kadar çıkabilen önemli bir kalemdir. 16

Bilet fiyatları hemen artar mı?

Her zaman değil. Havayolları kısa vadede maliyetin bir bölümünü kendi marjlarından karşılayabilir. ABD sektörünü temsil eden Airlines for America’nın CEO’su Chris Sununu, şirketlerin pahalı jet yakıtı maliyetinin bir kısmını “üstlendiğini” ve ilk aşamada biletlerde büyük bir sıçrama beklemediğini söyledi. 67

Ancak bu, kalıcı bir koruma anlamına gelmiyor. Spot jet yakıtı fiyatları şirketlerin bütçe varsayımlarının üzerinde kalırsa, marjlar aşınır ve sonraki dönemlerde bilet zammı yapma baskısı güçlenir.

Fiyatların yukarı yönlü hareket ettiğine ilişkin işaretler şimdiden var: Hopper Technology Solutions verilerine göre ABD iç hatlarında sonbahar için ortalama bilet fiyatı 326 dolara ulaştı; bu, bir yıl öncesine göre yüzde 39 artış demek. 16

Sefer azaltımı da gündeme gelebilir

Havayolları tüm maliyeti yolcuya yansıtamazsa, daha az kârlı hatlarda veya zayıf sezonlarda seferleri azaltmayı seçebilir. Ryanair, pahalı ve hedge edilmemiş kış yakıtına maruziyetini gerekçe göstererek yolcu hedefini 216 milyondan 214 milyona indirdi. 1415

Ryanair’in yakın dönem için bir tamponu var: 2027 yakıt ihtiyacının yüzde 80’ini varil başına 67 dolardan hedge etti. Buna karşın, korumanın kapsamadığı yakıt miktarı şirketi piyasa fiyatlarındaki artışa açık bırakıyor. Hedge oranı daha düşük olan rakipler daha kırılgan olabilir; kapasite kesintisine gidebilir, ağır koşullarda ise faaliyetlerini sürdürmekte zorlanabilir. 101415

2027 neden daha büyük risk taşıyor?

Yakıt hedge’leri, fiyat şokunun etkisini bir süreliğine geciktirebilir; ortadan kaldırmaz. Mevcut sözleşmeler sona erdikçe havayolları yakıtlarının daha büyük kısmını güncel piyasa fiyatlarından almak zorunda kalır. Orta Doğu’daki gerilim sürer ve rafineri darboğazları jet yakıtı marjlarını yüksek tutarsa, bilet fiyatlarındaki artış 2027’de daha belirgin olabilir.

Ryanair CEO’su Michael O’Leary, petrol fiyatları 2027’ye kadar yüksek kalırsa biletlerde “önemli bir artış” beklediğini söyledi. O’Leary, temmuz-eylül dönemindeki fiyatların yıllık bazda çok hafif düşmesini öngörürken, aralık-mart dönemi için görünümün son derece belirsiz olduğunu belirtti. 12

Bu nedenle en yüksek fiyat baskısı; tatil dönemleri, uzun mesafeli rotalar ve koltuk arzının zaten sınırlı olduğu hatlarda görülebilir.

Yolcu talebi fiyat artışını sınırlayabilir

Havayolları yakıt maliyetinin tamamını bilet fiyatına ekleyemeyebilir. Yüksek bilet fiyatları ve jeopolitik endişeler, isteğe bağlı seyahat talebini zayıflatırsa şirketler üç seçenek arasında denge kurmak zorunda kalır: daha düşük kâr marjı, daha az uçuş veya özellikle yoğun tarihlerde seçici fiyat artışları. Ryanair’in kış sezonuna dair temkinli yaklaşımı da bu ikilemi yansıtıyor. 112

Öte yandan yakıt fiyatı sonradan gerilese bile biletlerin aynı hızla ucuzlaması beklenmemeli. Kapasitenin dar olması, havayollarının fiyatlarını korumasına imkân verebilir. Reuters’ın aktardığı sektör değerlendirmelerine göre, bu dinamik biletlerin yakıt maliyetindeki düşüşe hemen tepki vermemesine yol açabiliyor. 4

Körfez pazarlarında da yakıt maliyetinde geçici bir gerileme, tek başına daha ucuz bilet anlamına gelmeyebilir. Talep, sınırlı kapasite ve yüksek işletme giderleri fiyatların yüksek kalmasına neden olabilir. 9