Chan Chan’da neredeyse bozulmamış Chimú elit mezarı bulundu

Peru’daki arkeologlar, Eylül 2026’da Chan Chan antik kentinde yaklaşık 600 yıllık, neredeyse bozulmamış bir Chimú elit defin platformu bulunduğunu açıkladı. Kuzey Peru kıyısındaki Trujillo yakınlarında yer alan mezarda 38 kişinin kalıntıları ile bakır, altın ve metalden eşyalar saptandı. Chan Chan, İnka öncesi Chimú Krallığı’nın başkentiydi; bu nedenle buluntu, krallığın üst tabakasının ölüm ritüellerini kendi özgün bağlamında inceleme fırsatı veriyor. 148

Mezar nerede ve nasıl bir yapı?

Buluntu, Chan Chan’ın Utzh An adlı surlarla çevrili kesiminde, eski Gran Chimú Sarayı olarak bilinen alanda dolgu tabakalarının altında bulundu. Yapı yaklaşık 17 metreye 17 metre boyutlarında kare planlı ve yaklaşık 5 metre yüksekliğinde bir platform. Ortada ana bir oda, yanında ise yan odalar yer alıyor. Haberlerde düzenleme kimi zaman üç ana mekân, kimi zaman toplam beş oda olarak tarif ediliyor. 345

Ana odada, muhtemelen Chimú seçkinlerinden bir kişiye ait başlıca gömü bulundu. Bu kişinin yanında kabuk ve metal nesneler yer alırken, diğer odalarda 37 kişinin daha kalıntıları, metal silahlar ile bakır ve altından eşyalar ortaya çıkarıldı. Anıtsal yapının ölçeği ve mezar hediyeleri, buraya gömülenlerin yüksek statülü olduğuna işaret ediyor. 345

38 gömü ne anlatıyor?

Mezarın bir saray ya da elitlere ait surlu yerleşke içinde bulunması ve özel olarak inşa edilmiş yükseltilmiş bir platforma yerleştirilmesi, Chimú yöneticileri veya soylularının sıradan mezarlardan farklı, mimari açıdan karmaşık törenlerle gömüldüğünü düşündürüyor. 35

38 kişinin aynı defin bağlamında bulunması, elit bir kişinin anılmasının yalnızca tek bir bireyle sınırlı olmayabileceğini gösteriyor. Diğer gömüler; akrabalar, maiyet mensupları, hizmetliler ya da ritüelde başka işlevleri olan kişiler olabilir. Ancak bu kişilerin birbirleriyle ilişkileri ve ölüm nedenleri henüz bilinmiyor. 45

Özellikle bir iskeletin tamamen uzatılmış halde bulunması dikkat çekiyor. Bu duruş, Chimú defin geleneklerinde alışılmadık kabul ediliyor. Araştırmacılar bunun farklı bir toplumsal statüyü veya olası bir kurban uygulamasını yansıtabileceğini değerlendiriyor; yine de bu aşamada bunlar kesin hüküm değil, test edilmesi gereken arkeolojik yorumlar. 6

Ana gömüye ait kafatasında ve bazı başka kalıntılarda kırmızı pigment de görüldü. Bunun cıva sülfürlü zinober olma ihtimali bulunuyor; ancak maddeyi kesin olarak tanımlamak için laboratuvar analizleri gerekiyor. 5

İnka fethiyle bağlantısı neden önemli?

Yaklaşık 600 yıllık tarihleme, mezarı Chimú Krallığı’nın 15. yüzyıl ortalarındaki İnka fethinden hemen önceye veya fetih dönemine yerleştiriyor. Bu zamanlama, araştırmacıların Chimú geleneklerinin fetih öncesindeki biçimini, İnka dönemi etkilerini ya da uygulamalardaki sürekliliği değerlendirmesine yardımcı olabilir. 4

Mezarın girişini kapatan taş dolgunun alanı koruduğu düşünülüyor. Bu sayede mezar, görünüşe göre İnka dönemindeki müdahalelerden, İspanyol sömürge dönemindeki yağmadan ve sonraki kuşakların kaçak kazılarından büyük ölçüde kurtuldu. 15

Bu koruma durumu buluntuyu istisnai hale getiriyor. Chan Chan’da onlarca yıldır kazı yapılmasına rağmen, araştırmacılara göre daha önce burada buna benzer ölçüde bozulmamış bir elit Chimú gömüsü bulunmamıştı. Yağmalanmış mezarlarda kaybolan en önemli unsur, nesnelerle insan kalıntılarının ve mimarinin ilk yerleştirildikleri andaki ilişkisidir. Bu platform ise gömülerin sırasını, sunuların konumunu ve mekânsal düzeni birlikte inceleme imkânı sunuyor. 45

Sırada hangi araştırmalar var?

Chan Chan Arkeolojik Kompleksi Özel Projesi (PECACH) ekibinin odaya ulaşma süreci, yaklaşık dört yıl önce saptanan küçük bir çöküntü ve yüzeysel çalışmalarla başladı. Ekip mayıs ayında yeniden alana dönerek girişi dikkatle açtı. 5

Kemikler, pigmentler ve mezar eşyaları üzerinde yapılacak incelemeler; gömülenlerin yaşını, cinsiyetini, sağlık durumunu, beslenmesini, akrabalık bağlarını, hareketliliğini ve definlerin kronolojisini daha iyi açıklayabilir. Ayrıca uzatılmış gömünün ya da toplu definlerin kurban, yeniden gömme veya başka toplumsal-ritüel rollerle bağlantısı olup olmadığı da araştırılacak. Mevcut bulgular bu soruların tümüne henüz yanıt vermiyor. 56

Buluntu, UNESCO Dünya Mirası listesindeki Chan Chan’ın yalnızca görkemli kerpiç mimarisiyle değil, toprağın altında hâlâ yeterince araştırılmamış seçkin defin alanlarıyla da önemli olduğunu gösteriyor. 45