Bulgaristan’da EMCO cephaneliğinde ikinci patlama: Bilinenler ve sabote edilme şüphesi

Bulgaristan’ın Gabrovo bölgesinde, Gorni Vırpişte/Tsareva Livada yakınlarındaki EMCO mühimmat deposunda 11 Eylül’ü 12 Eylül’e bağlayan gece yangın çıktı; ardından depodaki mühimmatın patlamasıyla bir dizi patlama duyuldu. Olay, Belitsa yakınlarındaki başka bir EMCO tesisinde 10 Ağustos’ta yaşanan benzer yangın ve patlamalardan yalnızca 33 gün sonra meydana geldi. Yaralanan ya da hayatını kaybeden olmadığı açıklandı; yangının nedeni ise hâlâ kesinleşmiş değil. 1367

İkinci depoda ne oldu?

Tesiste toplam 11 depo bulunuyordu. Yangın bunlardan birinde başladı, ardından iki komşu depoya sıçradı. Bu depolardaki mühimmatın patlaması, art arda patlamalara neden oldu. 37

EMCO, depoda mühimmat ve barut bulunduğunu açıkladı. Tesiste görevli iki güvenlik görevlisi alanı güvenli biçimde terk etti. Yetkililer, yangının kontrol altına alındığını; çevrede yaşayanlar, diğer mülkler ya da ormanlık alanlar için acil bir tehlike oluşmadığını bildirdi. 368

Ancak yangını neyin başlattığı ve herhangi bir kişinin ya da grubun sorumlu olup olmadığı resmen açıklanmadı. Bulgaristan İçişleri Bakanlığı, sabotaj ihtimaliyle birlikte olayın ağustostaki yangınla bağlantılı olup olmadığını araştırıyor. Soruşturmacılar dış müdahale olasılığını da dışlamıyor. 12

10 Ağustos’taki Belitsa patlaması

EMCO’ya ait başka bir mühimmat tesisinde, Tryavna belediyesi sınırlarındaki Belitsa köyü yakınında 10 Ağustos’ta yangın çıkmış, bunu patlamalar izlemişti. Eylül başı itibarıyla bu olayın soruşturması sürüyordu; Bulgaristan’ın ulusal güvenlik kurumu DANS da incelemeye katılmış, en az 11 kişinin ifadesine başvurulmuştu. 24

Askerî ekipler daha sonra tesis çevresindeki patlamamış mühimmat ve metal parçalarını temizledi. Haberlerde, 53 patlamamış mühimmat ile yaklaşık 1.070 kilogram metal parçası bulunduğu belirtildi. 3

Bir başka EMCO tesisinde yalnızca 33 gün sonra benzer bir olay yaşanması, ikinci yangının sıradan bir endüstriyel kaza olup olmadığı sorusunu güçlendirdi. Yine de bu, tek başına sabotaj kanıtı sayılmıyor. 27

Sabotaj endişesi neden arttı?

Avrupa’da, özellikle Ukrayna’ya destekle bağlantılı savunma tesisleri ve tedarik zincirlerini etkileyen şüpheli yangınlar, patlamalar ve aksatma girişimleri hakkında daha geniş bir endişe bulunuyor. Fakat mevcut bilgiler, eylül ayındaki EMCO yangınının bu örüntünün parçası olduğunu veya bir devlet aktörü tarafından gerçekleştirildiğini kanıtlamıyor.

EMCO’nun başında silah tüccarı Emilian Gebrev bulunuyor. Bulgar savcılar daha önce Gebrev’in ve şirket tesislerinin Rus operatörler tarafından hedef alınmış olabileceğini öne sürmüştü. Sofya yönetimi, Gebrev’e yönelik 2015’teki şüpheli zehirleme girişimini Rus askerî istihbaratı GRU ile ilişkilendirmişti. 28

Bulgaristan, 2024’te 2011–2020 döneminde EMCO depolarının tahrip edilmesiyle bağlantılı oldukları suçlamasıyla altı Rus vatandaşı hakkında yakalama kararı çıkardı. Bu depolarda Ukrayna ve Gürcistan’a ihraç edilmek üzere mühimmat tutulduğu belirtilmişti. Savcılar, Bulgaristan’daki patlamalar, Gebrev’e yönelik 2015 zehirleme girişimi ve Çekya’daki 2014 Vrbětice mühimmat deposu patlamaları arasında bağlantı kurulabileceğine dair makul gerekçeler bulunduğunu açıklamıştı. Moskova ise bu suçlamaları reddetti. 2

Sonuç: Kaygı yüksek, ancak resmî atıf yok

Bir ayı biraz aşan sürede iki ayrı EMCO tesisinde yaşanan olaylar, şirketin geçmişte hedef alındığına ilişkin iddialar ve önceki dosyaların sonuçlanmamış olması sabotaj şüphesini artırıyor. Buna karşılık Bulgar makamları ve soruşturmacılar şu ana kadar kundaklama eylemini doğrulamadı, fail açıklamadı veya eylül yangınını Rusya’ya bağlayan kanıt ortaya koymadı. Bulgaristan’ın savunma sanayisinin kasten hedef alındığı yönündeki endişeyi büyüten de, kesinleşmiş bir atıftan çok bu belirsizlik oldu. 124