DeepSeek’e yatırımın gölge piyasası: Yüzde 18’e varan giriş bedeli ve 74 milyar dolarlık değerleme hedefi

DeepSeek’e doğrudan yatırım yapma imkânının çok sınırlı olması, yatırımcıları dolaylı erişim sağlayan pahalı yapılara yöneltiyor. Ortaya çıkan bu “gölge piyasa”da yatırımcılar, şirkete doğrudan ortak olmak yerine özel amaçlı şirketler (SPV) ve başka aracı yapılar üzerinden ekonomik pay almaya çalışıyor. Bildirilen ücretler, katmanlı yapı ve yatırımcı listelerinin önemli bölümü şirket tarafından resmen açıklanmış değil. Üstelik ikinci tur görüşmelerinin bir aşamada durdurulduğu da bildirildi; dolayısıyla nihai koşullar ve katılımcılar hâlâ belirsiz. 5

İkinci turda konuşulan rakamlar

DeepSeek’in ikinci finansman turunda 50 milyar yuan’a kadar, yani yaklaşık 7,4 milyar dolar toplamayı hedeflediği bildiriliyor. Görüşülen yatırım öncesi değerleme ise yaklaşık 500 milyar yuan, başka bir ifadeyle 74–75 milyar dolar seviyesinde. Bu rakamlar tamamlanmış bir işlemden ziyade, bildirilen hedef ve görüşme koşullarını yansıtıyor. 1

Haberlere göre tur, yatırımcı görüşmeleri sırasında geçici olarak askıya alındı. Bu yüzden yatırım yapmak isteyenlerin yalnızca yüksek değerleme riskini değil, işlemin hiç tamamlanmaması ya da farklı koşullarla sonuçlanması ihtimalini de hesaba katması gerekiyor.

Neden bir gölge piyasa oluştu?

Talebin temelinde, DeepSeek’in Çin yapay zekâ ekosistemindeki stratejik konumu ve şirkete doğrudan erişimin kısıtlı olması var. Şirketin önceki finansman turunda uyguladığı yapı, kurucu Liang Wenfeng’in kontrolünü korumaya odaklandı: Dış yatırımcıların sermayeyi doğrudan DeepSeek hisselerine değil, Liang’ın yönettiği sınırlı ortaklık yapısına aktardığı; oy hakkı almadığı ve beş yıllık satış yasağını kabul ettiği bildirildi. Çin’in devlet destekli Ulusal Yapay Zekâ Endüstrisi Yatırım Fonu ise doğrudan ortaklık açısından istisna olarak anıldı. 2

Bu koşullar, doğrudan ortaklık arayan ancak resmi yatırımcı grubuna alınmayan fonlar ve varlıklı yatırımcılar için kıtlık yarattı. Aracılar da bu talebi, DeepSeek’e dolaylı ekonomik maruziyet iddiası taşıyan yatırım araçlarıyla karşılamaya çalışıyor.

Aracıların fiyatı: Peşin yüzde 18’e kadar ücret

Bildirilene göre bu dolaylı yatırım düzeneklerinde özel amaçlı şirketler sekiz katmana kadar üst üste kurulabiliyor. Aracıların peşin talep ettiği ücret yüzde 18’e kadar çıkabiliyor; ayrıca olası kârdan da pay alma ihtimali bulunuyor. 5

Bu, yatırımcı açısından basit bir “erken aşama şirket hissesi” alımından oldukça farklı bir tablo demek. Yatırımcının elindeki hak, DeepSeek’in doğrudan hissesi değil; birden fazla aracının ve sözleşmenin arasından geçen dolaylı bir ekonomik hak olabilir.

Resmi yatırımcı grubu ve Liang Wenfeng’in yaklaşımı

İkinci tur için adı geçen yatırımcılar arasında Çin’in ulusal yapay zekâ fonu, NetEase, JD.com, IDG Capital, Loyal Valley Capital ve Shixiang Capital bulunuyor. Monolith Management’ın da katılım görüşmeleri yürüttüğü bildirildi. Ancak bu liste DeepSeek tarafından bağımsız biçimde doğrulanmış değil. 12

Liang Wenfeng’in önceki turda kişisel olarak yaklaşık 3 milyar dolar yatırım yaptığı ve en büyük yatırımcı olduğu bildiriliyor. Ayrıca olası yatırımcıların seçimine bizzat dahil olduğu; bunun da kontrolü koruma ve olası halka arz öncesinde karmaşık bir ortaklık yapısını önleme amacı taşıdığı aktarılıyor. 75

Başka bir deyişle, DeepSeek’in yanıtı yatırımcı tabanını genişletmek değil, resmi yatırımcı grubunu seçici tutmak gibi görünüyor. Gölge piyasa ise bu kapalı yapının dışında gelişiyor.

Dışarıda kalan yatırımcılar için başlıca riskler

Dolaylı erişim arayanlar açısından riskler birikiyor:

• Yüksek giriş maliyeti: Peşin ücretin yüzde 18’e kadar çıkabildiği bildiriliyor. 5
• Yönetim ve bilgi haklarının zayıflığı: Önceki turda dış yatırımcılar için oy hakkı bulunmadığı bildirildi. 2
• Çok katmanlı hukuki yapı: Birden fazla SPV üzerinden edinilen hakların kapsamı, önceliği ve uygulanabilirliği belirsizleşebilir. 5
• Likidite sorunu: Özel şirket yatırımları zaten kolay satılamaz; beş yıllık kilitlenme koşulu da ek kısıt yaratabilir. 2
• Değerleme ve işlem riski: 74 milyar dolar civarındaki hedef değerleme yüksek beklentiler içeriyor. Turun durdurulmuş olması, planlanan koşullarda kapanmama riskini somutlaştırıyor.
• Halka arz riski: Beklenen halka arz ertelenir, daha düşük değerlemeyle yapılır veya farklı bir kurumsal yapıyla gerçekleşirse, pahalı dolaylı pozisyonların getirisi ciddi biçimde zayıflayabilir. 1

DeepSeek neden bu kadar ilgi görüyor?

İlginin arkasında DeepSeek’in Ocak 2025’teki R1 çıkışı bulunuyor. Şirketin, önde gelen ABD modellerine kıyasla daha düşük hesaplama ve geliştirme maliyetiyle çalıştığı yönündeki iddiaları, yapay zekâ için sürekli artan yüksek performanslı çip talebi varsayımını sarstı. 27 Ocak 2025’te Nvidia hissesi yüzde 17 geriledi ve şirketin piyasa değeri yaklaşık 593 milyar dolar azaldı; bu, Wall Street tarihinde tek günlük en büyük şirket değer kaybı olarak kayda geçti.

Bu gelişme, DeepSeek’i sadece bir yapay zekâ girişimi olmaktan çıkarıp daha düşük maliyetli model geliştirme, Çin’in teknoloji alanında kendi kendine yeterliliği ve ABD çiplerine bağımlılığın azaltılması anlatısının simgelerinden biri hâline getirdi. Bu nedenle yatırımcıların ödediği prim, yalnızca şirketin bugünkü faaliyetlerine değil, olası bir Çin yapay zekâ liderliği ve halka arz getirisini yakalama beklentisine de dayanıyor.

STAR Market halka arzı ihtimali

DeepSeek’in, Şanghay’ın teknoloji odaklı STAR Market piyasasında olası bir halka arz hazırlığı için CITIC Securities ile çalıştığı bildirildi. STAR Market, kabaca teknoloji ve büyüme şirketlerine odaklanan, Nasdaq benzeri bir Çin borsası platformu olarak düşünülebilir. 1

Hedefin 2027’de işlem görmeye başlamak, başvuru sürecine ise daha erken dönemde girmek olduğu yönünde haberler var. Ancak halka arzın tarihi, büyüklüğü ve değerlemesi henüz belirlenmiş değil; finansmanın sonucu, düzenleyici onaylar, şirket yapısı ve piyasa koşulları belirleyici olacak. 19

Gölge piyasaya giren yatırımcıların esas tezi de burada yatıyor: Halka arz öncesi değer artışından pay alma umudu. Fakat aynı nedenle risk de büyük; halka arzın gecikmesi veya beklenenden farklı şartlarda yapılması, yüksek ücretle alınan dolaylı pozisyonların değerini aşındırabilir. 15