NAZA belgeseli ne anlatıyor? 24 İsrailli tanığın Gazze’deki hedefleme sistemlerine ilişkin iddiaları

NAZA, İsrail’in Gazze’deki hava harekâtının arkasındaki sistemleri konu alan bir belgesel. Film, kimlikleri korunan 24 İsrailli askerî ve istihbarat mensubunun anlatımlarına dayanıyor. 10 Eylül 2026’da 83. Venedik Uluslararası Film Festivali’nin ana yarışmasında ilk kez gösterilen yapım, sivil kayıpların tek tek saldırıların istenmeyen sonucu olmaktan öte, operasyonel kararların içine dahil edildiği iddiasını öne çıkarıyor. Bu, belgeselin ve tanıklarının iddiasıdır; bir mahkeme kararı değildir. 12

NAZA adı ne anlama geliyor?

Belgeselin başlığı, bir hava saldırısında beklenen “ikincil kayıp” ya da sivil ölüm sayısı için kullanılan İsrail askerî terimi olarak sunuluyor. Bu nedenle film, tek bir olaydan ziyade hedef belirleme sürecinde öngörülen sivil ölümlerin nasıl değerlendirildiği iddiasına odaklanıyor. 1

Festival özetine göre NAZA, geceleri Tel Aviv’deki çatılarda çekildi ve Gazze harekâtındaki personeli, teknolojiyi ve karar alma mekanizmalarını inceliyor. 23

24 içeriden tanık ne anlatıyor?

Belgeseldeki kişiler anonim tutuluyor. Tanıklar, potansiyel saldırı hedeflerini belirlemek ve kişileri izlemek için kullanılan gözetim ile telefon verisi uygulamaları dâhil, yapay zekâ destekli istihbarat ve hedefleme süreçlerini tarif ediyor. Ayrıca bazı aşamalarda insan denetiminin sınırlı kaldığını; saldırı onaylanmadan önce beklenen sivil kayıpların hesaplamalara girilebildiğini söylüyorlar. 16

Buradaki ayrımı korumak önemli: Film, bu sistemlerin nasıl işlediğine ilişkin içeriden tanıklıklar sunuyor. Ancak belgesel tek başına cezai sorumluluk tespiti yapmıyor ve bu iddialar burada yargı kararıyla kesinleşmiş olgular olarak aktarılmıyor.

Yapay zekâ, gözetim ve hedefleme tartışmasının arka planı

Film, +972 Magazine ile Local Call’ın “Lavender” adlı olduğu öne sürülen İsrail yapay zekâ sistemi hakkında yayımladığı araştırmaların ardından geldi. Bu haberler, sistemin çok sayıda Filistinliyi olası suikast hedefi olarak şüpheli militan diye işaretlemek için kullanıldığını; savaşın ilk dönemlerinde insan denetimi ve sivil kayıp sınırlamalarının gevşek kaldığını iddia etmişti. 3

NAZA, bu gazetecilik çalışmalarındaki daha geniş tartışmayı, birinci elden anlatımlar üzerine kurulu uzun metrajlı bir belgesele taşıyor. Filmin odağı, yapay zekânın insanlardan bağımsız hareket edip etmediği değil; otomatik ya da yapay zekâ destekli çıktıları askerî karar zincirindeki insanların nasıl kullandığı iddiası.

Filmi kim yönetti ve kim üretti?

NAZA’nın yönetmenleri İsrailli gazeteci ve sinemacılar Yuval Abraham ile Rachel Szor. İkili, Oscar ödüllü No Other Land belgeselinin yönetmenleri arasındaydı. Mevcut haberlerde The Guardian, yeni filmin yapımcılarından biri olarak gösteriliyor. 235

Sunulan kaynaklarda tüm yapımcı ve yürütücü yapımcı kredilerini bağımsız biçimde doğrulayan, tutarlı bir tam liste bulunmadığından; eksik bilgilerden hareketle kapsamlı bir jenerik listesi çıkarmak doğru olmaz.

Venedik prömiyeri neden dikkat çekti?

NAZA, Venedik ana yarışmasına sonradan eklendi ve Altın Aslan için yarışan 21 film arasındaki tek belgesel oldu. 23 Film, 2025 Venedik yarışmasında yer alan Kaouther Ben Hania imzalı The Voice of Hind Rajabın ardından geldi. O yapım, Gazze kentinde beş yaşındaki Hind Rajab’ı kurtarmaya yönelik sonuçsuz kalan çabayı dramatize ederek anlatıyordu. 5

İki filmin yaklaşımı belirgin biçimde farklı. The Voice of Hind Rajab, belirli bir ailenin yaşadığı trajediye ve acil yardım çağrısına odaklanırken; NAZA, yapımcılarının çok daha geniş bir harekâtı şekillendirdiğini söylediği askerî sistemleri ve politikaları inceliyor.

Belgeselin İsrail’in resmî anlatısına itirazı

Abraham ve Szor, NAZA’da anlatılan uygulamaları münferit hatalardan ziyade Filistinli sivillerin hesaplanmış biçimde kitlesel olarak öldürülmesi şeklinde nitelendiriyor. 5 Bu görüş, İsrail’in Hamas’a karşı savaşırken sivilleri kasıtlı olarak hedef almadığı ve sivil zararı azaltmaya çalıştığı yönündeki uzun süredir savunduğu resmî pozisyonla doğrudan çelişiyor. Reuters’ın haberine göre belgesel, savaşın resmî anlatısına meydan okuyor. 1

Bu nedenle NAZA, tartışmalı bir kamu kaydına kanıta dayalı bir müdahale olarak okunabilir: İçeriden tanıklıkları kullanarak gözetim, otomatik hedef üretimi ve sivil zarar tahminlerinin birbirinden kopuk teknik başlıklar değil, birlikte değerlendirilmesi gereken süreçler olduğunu savunuyor. Mevcut kaynaklar bu temel çerçeveyi destekliyor; ancak yaptırımlar, basının erişimi ya da savaşın tüm insani ve siyasi bağlamı hakkında burada daha geniş sonuçlara varmak için yeterli doğrulanmış malzeme sunmuyor.