Katar’ın LNG Kesintisi, Dünya Piyasasını Alternatif Gaz Aramaya Zorluyor

Katar’daki enerji krizi, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasında büyük bir arz şokuna dönüştü. Ras Laffan tesislerindeki hasar ile Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişinin ağır biçimde kısıtlanması, QatarEnergy’yi sıvılaştırma kapasitesini kapatmaya, ihracatı askıya almaya ve Avrupa ile Asya’daki müşterileri için art arda mücbir sebep ilan etmeye zorladı. 214

Ortaya çıkan tablo, dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından biri için sıra dışı: QatarEnergy, kendi gazını normal şekilde ihraç edemezken seçili denizaşırı müşterilerini desteklemek amacıyla ABD spot piyasasından LNG kargoları temin etti. 19

Ras Laffan’da ne oldu?

Oxford Institute for Energy Studies’e göre QatarEnergy, Ras Laffan’daki LNG ve ilgili ürünlerin üretimini 2 Mart’ta durdurdu; iki gün sonra da etkilenen alıcılar için mücbir sebep ilan etti. 14

Sonraki haberlerde kesinti iki gelişmeyle ilişkilendirildi: Katar’daki üretim tesislerinin hasar görmesi ve LNG tankerlerinin Hürmüz Boğazı’nı olağan şekilde kullanamaması. Reuters, çatışmanın QatarEnergy’yi sıvılaştırma ünitelerini kapatmaya, mücbir sebep ilan etmeye ve ihracatı askıya almaya mecbur bıraktığını bildirdi. Al Jazeera ise QatarEnergy’nin, İran saldırısının ülkenin LNG ihraç kapasitesinin yaklaşık %17’sini devre dışı bıraktığını açıkladığını aktardı. 215

Burada birbirinden farklı, fakat aynı anda etkili olan iki sorun var:

• Fiziksel hasar ve üretim duruşları, Katar’ın üretebileceği LNG miktarını azaltıyor.
• Güvensiz veya kapalı ihracat rotası, üretilebilen hacimlerin dahi normal biçimde müşterilere ulaştırılmasını engelliyor.

Bu nedenle mesele yalnızca geçici bir üretim kesintisi değil. Bloomberg’ün Energy Connects’te yeniden yayımlanan haberine göre Katar’ın LNG ihracatı, önceki yılın aynı dönemindeki yaklaşık 20 milyon tondan 2026’nın nisan-haziran döneminde 2 milyon tonun altına indi. 6

Mücbir sebep uzadıkça alıcıların belirsizliği büyüyor

Mücbir sebep, olağanüstü koşullar nedeniyle sözleşme yükümlülüğünün yerine getirilemediği durumlarda tedarikçinin teslimat sorumluluğunu geçici olarak sınırlayan hukuki bir mekanizma. QatarEnergy, Hürmüz’deki deniz trafiğinin ne zaman normale döneceğinin belirsiz kalması üzerine bu bildirimleri uzatmayı sürdürdü.

Reuters’ın temmuz haberine göre şirket, bazı Asyalı müşteriler için mücbir sebep süresini uzattı ve bazı LNG tankerlerini ekim ortasına kadar kiraya verdi. Bu, ihracat aksamasının sürebileceği beklentisine işaret etti. 2 Ağustos sonunda ise Pakistanlı alıcılar için kargo iptallerinin ekime uzatıldığı, Bangladeş’e yönelik mücbir sebep uygulamasının da eylül sonrasına taşındığı bildirildi. 1

Avrupa’daki etkiler de belirgin. İtalyan enerji şirketi Edison, eylül sonu ile kasım başı arasında planlanan beş LNG kargosunun daha teslim edilmeyeceğini açıkladı. 10 Daha önceki uzatmalar, nisandan eylül başına kadar İtalya için planlanan toplam 21 kargoyu etkilemişti. 12

Hürmüz Boğazı’ndaki LNG trafiğinin %92 azaldığı yönündeki kesin oran, sunulan kaynaklarla doğrulanamıyor. Buna karşılık ticari LNG hareketlerinin büyük ölçüde askıya alındığı ya da ağır biçimde sınırlandığı ve normal akışların henüz geri dönmediği güçlü biçimde destekleniyor. 124

KatarEnergy, büyük üreticiyken neden ABD’den LNG aldı?

Reuters’a göre QatarEnergy; Güney Kore, Tayvan, Bangladeş, Hindistan ve Japonya’ya teslim edilmek üzere ABD’den 33 spot LNG kargosu satın aldı. Bu sayı, şirketin önceki yıl aldığı dört kargonun çok üzerinde. 19

Bu alımlar, gaz üretme kapasitesi ile gazı müşteriye ulaştırabilme kapasitesinin aynı şey olmadığını gösteriyor. Katar’ın ana üretim ve ihracat sistemi aynı bölgesel darboğaza bağlı. ABD LNG’si ise Basra Körfezi dışındaki terminallerden yüklenip ithalatçı pazarlara doğrudan sevk edilebiliyor.

Bu hamlenin, önemli müşterilerdeki kesintiyi sınırlamayı ve QatarEnergy’nin uzun vadeli güvenilir tedarikçi konumunu korumayı amaçladığı anlaşılıyor. Mücbir sebep ilanı şirketin anlık sözleşme yükümlülüklerini hafifletse de, müşteri ilişkileri açısından ikame tedarik anlam taşıyor. 19

Bununla birlikte spot kargolar tam bir çözüm değil: hacimler sınırlı, alıcılar arasında rekabet var ve Katar’ın normal ihracatının ölçeği ile maliyet avantajını ikame edemiyor. Sunulan haberler spot alımları doğruluyor; ancak belirli faal veya yapım aşamasındaki ABD projelerinden uzun vadeli tedarik anlaşmalarına dair yeterli güvenilir ayrıntı vermiyor. Bu nedenle bu tür anlaşmalar kesinleşmiş kabul edilmemeli.

Avrupa ve Asya, daha dar bir esnek LNG havuzu için yarışıyor

Savaş öncesinde Katar, küresel LNG ihracatının yaklaşık beşte birini sağlıyordu. 614 Bu ölçekte bir tedarikçinin kısa sürede normal ticaretten çekilmesi piyasayı sıkıştırıyor. Çünkü alternatif arz; sıvılaştırma tesislerinin kapasitesi, mevcut uzun vadeli sözleşmeler, uygun tanker sayısı ve sefer süreleriyle sınırlı.

Avrupa ve Asya’daki alıcıların başlıca seçenekleri şunlar:

• Genellikle daha yüksek maliyetle spot piyasadan ikame kargo almak,
• Depolardaki gazı kullanmak veya talebi azaltarak stokları korumak,
• Uygun olduğunda sanayi ya da elektrik üretiminde başka yakıtlara geçmek,
• Daha az teslimatı veya değişen teslimat takvimlerini kabul etmek.

Uzayan iptallere ilişkin haberler, Avrupalı ve Asyalı müşterilerin ikame kargolar bulduğunu, gaz tüketimini azalttığını ya da başka yakıtlara yöneldiğini gösteriyor. 4 Kesintinin uzaması, yüksek talep dönemleri öncesinde Avrupa’nın gaz stoklarını yenilemesini veya korumasını zorlaştırabilir. Atlas Okyanusu havzasındaki LNG için rekabetin artması da ithalatçı piyasalar üzerinde baskı yaratır. Bu, doğrulanmış bir AB stok tahmini değil; piyasanın karşı karşıya olduğu bir risk değerlendirmesidir.

Hindistan ve Japonya için geçici çözümler var; normal ticaret yok

Hindistan, QatarEnergy’nin ABD’den aldığı spot LNG kargolarının yönlendirildiği pazarlardan biri. 19 Reuters ayrıca Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde yüklenen üç LNG kargosunun, Hindistan ve Japonya’ya ulaştırılmak üzere Hürmüz Boğazı dışında gemiden gemiye aktarıldığını bildirdi. 17

Bu tür aktarmalar, tacirlerin bazı kargoları kurtarmak veya rotalarını değiştirmek için yöntem bulabildiğini ortaya koyuyor. Fakat bunlar operasyonel açıdan karmaşık ve özel çözümler; Hürmüz’den düzenli, sürekli tanker geçişinin yerini tutamaz.

Çin ise LNG ithalatının yanı sıra enerji bağlantılı sanayi girdilerinin maliyeti üzerinden de etkilenebilir. Daha yüksek gaz, LPG, nafta ve navlun maliyetleri petrokimya sektöründe marjlar ve işletme kararları üzerinde baskı oluşturabilir. Ancak sunulan kanıtlar, bu kesintiye bağlanabilecek Çin genelinde niceliksel bir petrokimya üretim düşüşünü göstermiyor.

Krizin ana dersi: LNG arzı kolayca birbirinin yerine geçmez

Bu kriz, LNG güvenliğinin yalnızca üretim kapasitesine bağlı olmadığını açıkça gösteriyor. Bir tedarikçi devasa doğal gaz rezervlerine sahip olsa bile tesisleri hasar gördüğünde ve pratikteki tek ihracat rotası kesintiye uğradığında müşterilerine gaz ulaştıramayabilir.

QatarEnergy’nin ABD’den yaptığı alımlar, bazı kritik Asya pazarlarına kargo yönlendirilmesine yardımcı oldu. Ancak küresel açık hâlâ kolay kapanmıyor. Ras Laffan’daki operasyonlar ile Hürmüz Boğazı’ndan güvenli ve düzenli geçiş yeniden sağlanana kadar Avrupa ve Asya, sınırlı ikame LNG havuzu için rekabet etmeyi sürdürecek. QatarEnergy’nin rolü de yalnızca büyük bir ihracatçı olmaktan çıkıp kısmen acil durum tedarik portföyü yöneticisine dönüşecek. 21419