Ukrayna’nın 27 Milyar Dolarlık Savunma Açığının Ardında Ne Var?

Ukrayna’nın 2026 sonuna kadar savunma harcamalarını karşılayabilmek için ek 27 milyar dolara ihtiyaç duyması, Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin ağustos sonunda Kiev’de Avrupalı ortaklarına yaptığı açıklamayla gündeme geldi. Açığın en net açıklaması tek bir yeni ve beklenmedik gider kalemi değil: Ukrayna’ya göre Savunma Bakanlığı, acil ihtiyaçları karşılamak için yılın ilerleyen ayları adına ayrılmış kaynakları erkenden kullandı. Savaşın maliyeti de aynı dönemde yükselmeye devam etti. 111

Açık nasıl oluştu?

Zelenskiy, Savunma Bakanlığının 2026’nın ikinci yarısı için ayrılan paranın bir bölümünü ilk altı ayda kullandığını söyledi. Bu harcamalar arasında insansız hava aracı üretimi ve başka acil askeri ihtiyaçlar bulunuyor. Sonuçta, bütçe yılının kalan kısmında ciddi bir nakit açığı doğdu. 11

Bunun yanında askeri harcamalar hızlandı. Ukrayna parlamentosunun bütçe komitesine göre 2026’nın ilk sekiz ayındaki savunma giderleri, önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 17’den fazla arttı. Yılın başında yaklaşık 7,5 milyar dolarlık bir açık öngörülüyordu. 4

Kamuya yansıyan bilgiler, ek ihtiyacı silah ve diğer tedarik alımları, asker ödemeleri ve hayatını kaybeden askerlerin ailelerine yapılan ödemelerle ilişkilendiriyor. Ekipman için yapılan avans ödemeleri de savunma bütçesi üzerindeki baskı unsurları arasında gösteriliyor. 15

Bununla birlikte Ukrayna, 27 milyar doların kalem kalem tam dökümünü yayımlamadı. Bu nedenle açığın ne kadarının silahlara, maaşlara, aile ödemelerine, avanslı tedarike, gelir kaybına veya olası idari eksikliklere bağlı olduğunu gösteren, kamuya açık ve güvenilir bir yüzde dağılımı yok. 7

Sorun yalnızca para miktarı değil, paranın zamanlaması

Temel mesele, sonraki aylar için ayrılan paranın öne çekilmesi. Ancak açığın büyüklüğü, savaşın yapısal olarak daha pahalı hale geldiğini de gösteriyor. Ukrayna’nın savunma bakanı, Kiev’in erken kredi ödemesi talep ederken ortaklarına savaşın nasıl yürütüleceğine dair daha net bir plan sunacağını söyledi. 2

Rusya’nın sanayi tesislerine ve ihracat altyapısına yönelik saldırıları; üretimi, ihracatı ve kamu gelirlerini zayıflatabilir. Bu durum genel mali tabloyu ağırlaştırır. Fakat mevcut haberler, 27 milyar dolarlık savunma açığının ne kadarının doğrudan bu ekonomik etkilerden kaynaklandığını dolar bazında ölçmüyor. Eldeki veriler, kesin bir paylaştırmadan ziyade geniş kapsamlı bir mali baskıya işaret ediyor.

Eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov’un ya da belirli bir yetkilinin açığın ölçülebilir bir bölümünden sorumlu olduğu yönündeki iddialara da ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor. Zelenskiy, tartışmalı bazı harcama kararlarını Fedorov’un görev dönemine bağladı; ancak sağlanan haberlerde, açığın belirli bir kısmı için kendisine kişisel sorumluluk yükleyen tamamlanmış bir kamu denetimi bulunmuyor. 1

Avrupa neden daha fazla ayrıntı istiyor?

Haberlere göre Avrupalı yetkililer hem talebin büyüklüğüne hem de açığın geç ortaya çıkmasına şaşırdı. Tartışma, yalnızca Ukrayna’nın daha fazla paraya ihtiyaç duyup duymadığıyla sınırlı değil. Ortaklar, talebin inandırıcı bir harcama açıklaması ve sürdürülebilir bir askeri planla desteklenip desteklenmediğini görmek istiyor. 12

AB, 2026 ve 2027 için toplam 90 milyar avroluk kredi üzerinde anlaşmıştı; bunun her yıl için 45 milyar avroluk bölümü öngörülüyordu. Reuters’ın aktardığına göre Ukrayna’nın 2026 bütçesi, yaklaşık 1,9 trilyon grivna, başka bir ifadeyle yaklaşık 43 milyar dolar açık öngörüyordu. Analistler savaş maliyetlerinin bütçede düşük hesaplandığı görüşündeydi. 217

Bu tablo, uzun vadeli destek paketi ile acil savunma nakit krizi arasındaki farkı açıklıyor: İki yıllık bir finansman taahhüdü, paranın ihtiyaç duyulan ayda otomatik olarak kullanılabilir olduğu anlamına gelmiyor.

AB fonunu erkene çekmek neden hem çözüm hem risk?

Kiev’in kısa vadeli önerisi, AB’nin 2027 için planlanan finansmanının bir bölümünü 2026’ya çekmek. Avrupa Komisyonu, ağustos sonu itibarıyla bu konuda kendisine resmî bir başvuru ulaşmadığını açıklamıştı; buna karşın Ukrayna kamuoyu önünde hızlandırılmış ödeme takvimi talep etti. 312

Erken ödeme, 2026’daki likidite baskısını hafifletebilir; ancak yeni kaynak yaratmaz. Öne çekilen tutar yeni yardım, borçlanma veya başka bir finansman kaynağıyla yerine konulmazsa Ukrayna 2027’ye daha az taahhüt edilmiş destekle girer.

Bu önemli, çünkü Maliye Bakanı Serhii Marçenko, Ukrayna’nın 2027 için henüz karşılanmamış dış finansman ihtiyacını ilk hesaplamalara göre 32,6 milyar dolar olarak açıkladı. Bu tahmin savaşın sürmesi varsayımına dayanıyor; askeri giderlere, gelir performansına ve gelecekteki yardımlara göre değişebilir. Yine de gelecek yılın tahsisatını yerine koymadan 2026’ya kaydırmak, 2027’nin finansman sorununu hafifletmekten çok zorlaştırır.

Dondurulmuş Rus varlıkları yeniden gündemde

Finansman sıkışıklığı, Avrupa’da bloke edilmiş Rus devlet varlıklarının daha fazla kullanılması çağrılarını yeniden güçlendirdi. Polonya, İspanya, Hollanda ve İsveç, 90 milyar avroluk kredinin yeterli olmayacağını savunarak AB’nin konuyu yeniden ele almasını istedi.

AB’de dondurulmuş Rusya Merkez Bankası varlıklarının tutarı yaklaşık 210 milyar avro ve bunların büyük bölümü Brüksel merkezli Euroclear’da tutuluyor. Belçika, ana para tutarına dokunulmasına karşı çıkıyor. Rus varlıklarından finansman seçeneği özellikle Belçika’nın itirazı nedeniyle o aşamada uygulanabilir bulunmayınca, AB liderleri 90 milyar avroluk kredi için ortak borçlanmayı seçti.

Ukrayna açısından seçenekler bu nedenle sınırlı: Yeni finansman bulmak, mevcut AB desteğinin ödeme zamanlamasını değiştirmek ya da Rus varlıklarından daha fazla değer kullanılmasını siyasi ve hukuki açıdan mümkün kılacak bir yol oluşturmak. 2027 parasını 2026’ya çekmek bir köprü olabilir; maliyeti artmayı sürdüren bir savaş için tek başına kalıcı çözüm değildir.