Güney Kore-ABD enerji paketi: Teksas’taki yapay zekâ santrali ve sekiz reaktör planı ne içeriyor?

Gündemdeki paket, Güney Kore’nin ABD’deki toplam yatırım taahhüdünün ilk aşaması olarak görülüyor ve ABD’de hızla büyüyen yapay zekâ altyapısının elektrik ihtiyacına odaklanıyor. Ancak bu, tüm unsurları kesinleşmiş bağlayıcı bir proje sözleşmesi değil. Özellikle nükleer reaktörlerin tasarımı, finansman biçimi, inşa sahaları, mülkiyet yapısı ve onay süreçleri hâlâ müzakere konusu. 12

En somut başlık: Teksas’taki 6,3 GW doğal gaz santrali

Tarafların, Teksas’ın Encinal yakınında kurulması planlanan kombine çevrim doğal gaz santrali için yaklaşık 22,3 milyar dolar seviyesinde uzlaştığı bildirildi. 6,3 gigavat (GW) kapasiteli olması öngörülen tesisin, çevredeki yapay zekâ veri merkezlerinin artan elektrik talebini karşılaması amaçlanıyor. Bu projenin, Güney Kore’nin geçen yılki ticaret mutabakatı çerçevesinde ABD’de belirlenen ilk yatırım olması bekleniyor. 13

Kombine çevrim santralleri, doğal gaz türbinlerinden çıkan sıcak gazı ikinci bir elektrik üretim aşamasında da kullanarak verimliliği artıran tesislerdir. Bildirilen plana göre Encinal projesi iki aşamada ele alınabilir: önce 1,4 GW gaz türbini kapasitesi, ardından 4,9 GW yüksek verimli kombine çevrim kapasitesi kurulması değerlendiriliyor. 14

Sekiz reaktöre kadar uzanan nükleer seçenek

Paketin daha büyük, ancak çok daha az net olan kısmı; Güney Kore’nin ABD’de en fazla sekiz büyük nükleer reaktörün yapımına finansman sağlamasını içeriyor. Söz konusu reaktörlerin federal hükümete ait arazilerde kurulması ihtimali de konuşuluyor. Basında yer alan hesaplamalarda nükleer programın büyüklüğü yaklaşık 120 milyar dolar olarak anılıyor; Teksas santraliyle birlikte toplam enerji paketi böylece 100 milyar doların epey üzerine çıkabilir. 24

Bununla birlikte sekiz reaktör, bugün itibarıyla kesinleşmiş bir inşaat taahhüdü değil; yüksek tutarlı bir çerçeve öneri niteliğinde. Reaktör sayısı, tasarımlar, yatırım ölçeği ve kaynak aktarım yöntemi üzerinde nihai anlaşma bulunmadığı bildiriliyor. 415

Hangi reaktör teknolojileri konuşuluyor?

Görüşmelerde ABD’li Westinghouse’un AP1000 tasarımı ile Kore Elektrik Enerjisi Kurumu (KEPCO) grubunun APR1400 tasarımı yer alıyor. Kore basınındaki haberlere göre en az iki ünitenin Güney Kore tasarımı APR1400 kullanılarak ihraç edilmesi değerlendiriliyor. Diğer ünitelerde ise Westinghouse ile birlikte Koreli şirketlerin ekipman tedariki ve inşaat faaliyetlerine katılması gündemde. 1115

Fakat ABD tarafının sekiz reaktörün tamamında AP1000 modelini tercih ettiği, Güney Kore tarafının ise APR1400’lerin de projeye dâhil edilmesini istediği yönünde haberler var. Westinghouse’da Güney Kore’ye ait olası bir sermaye payı da müzakere edilen başlıklardan biri. Payın büyüklüğü ve oy hakları konusunda ise anlaşma sağlanmış değil. 1216

Bu projeler ticaret anlaşmasına nasıl bağlanıyor?

Temel siyasi-ekonomik çerçeve, Temmuz 2025’te açıklanan ve Ekim 2025’te ayrıntıları duyurulan ABD-Güney Kore ticaret düzenlemesi. Buna göre ABD, Güney Kore’den ithal edilen ürünlerde—otomobil ve otomobil parçaları dâhil—tarifeleri yüzde 25’ten yüzde 15’e indirdi. Karşılığında Seul, ABD’de 350 milyar dolarlık stratejik yatırım ve 100 milyar dolarlık ABD enerji ürünü alımı taahhüdünde bulundu. Başlangıçta belirtilen yatırım alanları gemi inşası, yarı iletkenler ve bataryalardı. 78

Bildirilene göre 350 milyar dolarlık paket iki ana bölümden oluşuyor:

• 200 milyar dolar: ABD’nin stratejik sektörlerine doğrudan yatırımlar,
• 150 milyar dolar: gemi inşası alanındaki iş birliği. 35

Teksas santrali ve nükleer projelerin, ek bir yükümlülük yaratmaktan ziyade ağırlıkla bu 200 milyar dolarlık stratejik yatırım tavanına sayılması bekleniyor. Seul, doğrudan yatırım riskinin bu üst sınırı aşmaması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca yıllık kaynak aktarımı için 20 milyar dolarlık bir tavan üzerinde uzlaşıldığı bildirildi; bu sınır, Güney Kore’nin döviz piyasası ve kamu maliyesi üzerindeki kısa vadeli baskıyı sınırlamayı hedefliyor. 35

Öte yandan 100 milyar dolarlık enerji alım sözü, santral veya reaktör inşaatına finansman sağlamaktan farklı. Bu kalem, ABD’den enerji ürünleri satın alınmasını kapsıyor; Teksas tesisi ve nükleer program ise sermaye yatırımı niteliğinde. 78

Neden hâlâ siyasi açıdan hassas?

Taraflar, hangi projelerin pakete gireceği, sermayenin hangi hızda aktarılacağı, gelirler üzerindeki denetim ve Koreli şirketlerin ticari getirilerinin ne olacağı gibi başlıklarda uzun süredir görüş ayrılığı yaşıyor. ABD’nin tarife düzenlemesi Washington’a müzakere gücü sağlarken, Seul sermaye çıkışı ve proje riskleri için bağlayıcı korumalar arıyor. Otomobillerdeki yüzde 15’lik tarife uygulamasının da yatırım paketine ilişkin mevzuatın tamamlanmasına bağlandığı bildirildi. 610

Güney Kore kabinesi, 350 milyar dolarlık stratejik yatırım planının ilerlemesini sağlayacak bir kararnameyi haziranda onayladı. Yine de her bir proje için hukuki, bütçesel, kurumsal ve düzenleyici işlemler gerekiyor. Nükleer projeler ayrıca ABD’de yer seçimi, nükleer lisans, şebeke bağlantısı, çevresel inceleme ve finansman engellerinden geçmek zorunda olacak. 56

Haberlere göre iki hükümet, yatırım mutabakatını 18 Eylül gibi erken bir tarihte açıklamayı veya imzalamayı; eylül sonuna kadar 2 milyar doları aşan ilk kaynak aktarımını hedefliyor. Ancak bunlar doğrulanmış nihai taahhütler değil; görüşmeler tamamlanmadığı için takvim değişebilir. 211

Kısacası: Encinal’deki doğal gaz santrali, paketin en yakın ve en somut unsuru olarak öne çıkıyor. Sekiz reaktör olasılığı ise büyük bir nükleer iş birliği çerçevesi sunuyor, fakat henüz kesinleşmiş bir reaktör inşa programı anlamına gelmiyor.