Yetişkin bir T. rex’in 66,5 milyon yıl önceki yürüyüşü bulundu

Kuzey Dakota’nın güneybatısındaki Hell Creek Formasyonu’nda ortaya çıkarılan fosilleşmiş iz dizisi, yetişkin bir Tyrannosaurus rex’e atfedilen ilk iz yolu olarak tanımlanıyor. Yaklaşık 66,5 milyon yıl önce çamurlu bir zeminde bırakılan bu dört adım, yalnızca dev bir hayvanın ayağını değil, hareket hâlindeki bir bireyin kısa bir yolculuğunu da kayda geçiriyor. 34

Marmarth yakınında dört dev adım

İz yolu, 2025’te Kuzey Dakota’daki Marmarth yakınlarında, ABD Orman Hizmetleri tarafından yönetilen federal arazide bulundu. Keşfi yapan kişi, lise öğretmeni ve çalışmanın ortak yazarı Kent M. Hups’tı.

Yaklaşık 7 metre uzunluğundaki iz yolunda dört büyük, üç parmaklı ayak izi yer alıyor. Her bir iz yaklaşık 1 metre uzunluğunda. İzleri taşıyan tabaka, Hell Creek ile Fort Union formasyonları arasındaki sınırın yaklaşık 33 metre altında bulunuyor; yaşının da yaklaşık 66,5 milyon yıl olduğu hesaplanıyor. 34

Daha önce T. rex’e ait olabileceği öne sürülen tekil izler vardı. Bu keşfi ayrıcalıklı kılan nokta ise, tek bir basış yerine yetişkin bir hayvana atfedilen ardışık bir iz dizisi sunması. 3

Neden yetişkin bir T. rex olduğu düşünülüyor?

Ayak izlerinden bir türü kesin olarak belirlemek, kemiklerden belirlemek kadar doğrudan değildir. Bu nedenle bilim insanları izleri kesin hükümle değil, kanıtlara dayalı bir atıfla yetişkin bir T. rex’e bağlıyor.

İzler son derece büyük ve üç parmaklı. Boyutları ile biçimleri büyük bir tiranozorla uyumlu; ayrıca Hell Creek Formasyonu, T. rex iskelet fosilleriyle tanınan bir bölge. Araştırma ekibine göre bu koşullar, izleri bırakan hayvan için yetişkin T. rex açıklamasını en olası seçenek hâline getiriyor. 3

Çalışmada, daha önce bilinen tiranozor akrabalarına ait izlerin ve iz yollarının yetişkin bir T. rex ile açık bir karşılaştırma yapmaya yetmediği de belirtiliyor. Bu yeni dizi, dev Hell Creek izlerinin bu ünlü yırtıcıyla ilişkilendirilmesi için daha güçlü bir temel sağlıyor. 3

Kemiklerin söyleyemediğini iz yolu anlatıyor

Bir iskelet, hayvanın bacak ve ayak yapısını gösterir; tek bir ayak izi ise zemine yapılan tek bir teması kaydeder. Art arda gelen dört iz ise çok daha fazlasını sunar: Sağ ve sol ayakların sırası, adımların aralığı, ilerleme yönü ve yürüyüş biçimi karşılaştırılabilir.

Bu örnekte bildirilen adım uzunluğu yaklaşık 13 fit, yani yaklaşık 4 metre. Araştırmacılar bu aralığı koşudan çok yürüyüşle uyumlu görüyor. Dolayısıyla buluntu, bir kovalamaca ya da saldırı sahnesinden ziyade, çok büyük bir teropodun olağan tempoda ilerlediği kısa bir anı yakalıyor. 4

Elbette dört iz, T. rex’in avlanma stratejisi, sosyal yaşamı veya günlük davranışları hakkında genel sonuçlara varmak için yeterli değil. Ancak yetişkin boyutlarında bir tiranozorun 66,5 milyon yıl önce bu yüzeyi ölçülü bir tempoyla geçtiğine ilişkin doğrudan ve nadir bir kanıt sunuyor. 34

İzler 3B olarak kayıt altına alındı

Çalışma, Denver Museum of Nature & Science ile İngiltere’deki Liverpool John Moores University’den bilim insanlarının ortak çalışmasıyla yürütüldü ve sonuçlar Journal of Vertebrate Paleontology dergisinde yayımlandı. 4

Açıkta bulunan izler aşınmaya karşı hassas olduğu için yüksek çözünürlüklü üç boyutlu belgeleme araştırmanın merkezinde yer aldı. Dijital yüzey modelleri, bilim insanlarının yalnızca kaya yüzeyine bağlı kalmadan izleri ölçmesine ve ayrıntılı biçimde incelemesine imkân veriyor. Bu kayıtlar, kazı sonrasında da tekrar incelenebilecek ve karşılaştırılabilecek ayrıntılı bir arşiv oluşturuyor. 4

Fosil izleri uzmanı Liverpool John Moores University paleobiyoloğu Peter Falkingham, bulguları yorumlayan araştırmacılar arasındaydı. Denver Museum of Nature & Science’dan Tyler Lyson saha çalışmalarına liderlik etti; ekip hem tek tek izleri hem de iz yolunun tamamını ayrıntılı taramalarla kaydetti. 4

Üç ayak izi Denver’a taşınacak

Denver Museum of Nature & Science, dört izin üçünü yerinden çıkarıp helikopterle Denver’a taşımayı planlıyor. Müze, çıkarma çalışmasına ilişkin güncellemeleri paylaşacağını duyurdu; ancak sergilenme tarihi ya da hangi galeride gösterileceğine dair kesin bir plan henüz açıklanmadı. 4

Fiziksel izlerin korunması yalnızca etkileyici bir sergi nesnesi yaratmak anlamına gelmiyor. Üç boyutlu taramalarla birlikte bu fosiller, izlerin şekli, içinde oluştukları tortul ortam ve tarih öncesinin en tanınan hayvanlarından birinin hareketi üzerine gelecekte yapılacak araştırmalara da kaynak sağlayacak. 34