Kandaki ksilitol düzeyi ile kalp-damar riski arasında ilişki bulundu; ksilitol tüketiminin neden olduğu gösterilmedi

ESC 2026’da sunulan bir analiz, kandaki ksilitol düzeyi yüksek olan kişilerin sonraki yıllarda kalp krizi, inme veya kardiyovasküler ölüm gibi majör olumsuz kardiyovasküler olaylar açısından daha yüksek risk taşıdığını bildirdi. Ancak bu sonuç, ksilitollü sakız, nane şekeri ya da başka bir gıdanın kalp-damar hastalığına neden olduğunu göstermez. 810

Çalışma ne buldu?

Berlin’deki Charité Üniversite Hastanesi’nden Dr. Marco Witkowski ve çalışma arkadaşları, iki ileriye dönük toplum kohortundan toplam 17.710 kişinin verisini inceledi: Kanada Yaşlanma Boylamsal Çalışması (CLSA) ve Birleşik Krallık’taki EPIC-Norfolk çalışması. 1015

Altı yıl izlenen CLSA kohortunda, kan ksilitol düzeyi en yüksek dörtte birlik grupta yer alanların majör kardiyovasküler olay için riski, en düşük dörtte birlik gruba kıyasla %57 daha yüksekti. Bu sonuç, bilinen kalp-damar risk etkenleri hesaba katıldıktan sonra bildirildi. 8

30 yıla kadar takip edilen EPIC-Norfolk kohortunda ise en yüksek ksilitol grubunun riski en düşük gruba göre %18 daha yüksekti. Araştırmacılar ayrıca doza-yanıt benzeri bir örüntü bildirdi: Kan ksilitol konsantrasyonu gruplar arasında yükseldikçe kardiyovasküler olay oranları da arttı; fark yalnızca en yüksek ve en düşük gruplarla sınırlı değildi.

İlişki; yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, vücut kitle indeksi, kan yağları, diyabet ve hipertansiyon gibi etkenler için düzeltme yapıldıktan sonra da görüldü. Bu tür istatistiksel düzeltmeler bilinen farklılıkların etkisini azaltabilir, fakat tüm olası karıştırıcı etkenleri ortadan kaldıramaz. 8

“%57 daha yüksek risk” ne anlama geliyor?

Bu oran, Kanada kohortunda kandaki ksilitol ölçümü en yüksek kişilerle en düşük kişiler arasındaki göreli risk karşılaştırmasıdır. Ksilitol kullanan kişilerin %57’sinin kalp-damar olayı yaşayacağı anlamına gelmez; tek bir kişinin mutlak riskini de vermez. 8

Ayrıca kan ölçümü, bir kişinin besinlerle ne kadar ksilitol aldığının doğrudan kaydı değildir. Bu nedenle yüksek kan düzeyinin veya yüksek olay oranının nedeninin besinsel ksilitol tüketimi olduğu bu analizden çıkarılamaz.

Olası mekanizma neden araştırılıyor?

Kongredeki sunum, aynı araştırma grubunun 2024’te yayımlanan hakemli çalışmasının ardından geldi. Bu çalışmada dolaşımdaki yüksek ksilitol düzeyleri, yeni gelişen majör kardiyovasküler olaylarla ilişkilendirilmiş; doğrulama kohortunda en yüksek üçte birlik grubun en düşük gruba göre düzeltilmiş tehlike oranı 1,57 olarak bulunmuştu. Deneysel çalışmalarda ksilitolün trombositlerin tepkiselliğini artırdığı ve pıhtı oluşumunu güçlendirdiği de bildirildi. 1

Trombositler pıhtılaşmada rol oynar; bu nedenle bulgular, kalp krizi ve inme gibi pıhtıyla ilişkili olaylar için biyolojik olarak olası bir açıklama sunuyor. Yine de bu deneysel sonuçlar, trombosit etkisinin uzun dönemli kohort bulgularını açıkladığını ya da olağan besinsel ksilitol maruziyetinin klinik olaylara yol açtığını tek başına kanıtlamaz. 1

En önemli sınırlılıklar

ESC 2026 analizi gözlemsel nitelikteydi. Yani yüksek kan ksilitolü ile daha sonraki kardiyovasküler olayların, istatistiksel düzeltmelerden sonra birlikte daha sık görüldüğünü ortaya koyabilir; fakat ksilitolün bu olaylara neden olup olmadığını belirleyemez. 89

Araştırma bilimsel bir kongrede sunuldu. Sunumla ilgili haberlerde çalışmanın yayımlanmamış veya henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş olduğu belirtildi. Bu yüzden kesin beslenme önerileri için ayrıntılı yöntemlerin görülmesi, bağımsız değerlendirme ve bulguların başka araştırmalarda tekrarlanması özellikle önemli. 915

Bir başka belirsizlik de şu: Kandaki ksilitol yalnızca şekersiz ürünlerden alınan miktarı yansıtmayabilir. Ksilitol bir metabolittir; ölçülen düzeyler vücudun kendi metabolik süreçlerinden de etkilenebilir. Bu durum, altta yatan metabolik ya da sağlık farklılıklarının hem ksilitol düzeyini hem de kalp-damar riskini etkiliyor olabileceği ihtimalini açık bırakır.

Bu bulgu günlük hayatta nasıl yorumlanmalı?

Mevcut kanıtlar panik ya da ksilitol içeren her ürünün güvensiz olduğu sonucunu değil, temkinli yaklaşımı ve daha fazla araştırmayı destekliyor. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), ksilitol ve diğer yapay tatlandırıcıların güvenliği üzerine ek çalışmalar yapılması gerektiğini belirtti.

Kalp-damar sağlığı açısından daha yararlı genel yaklaşım, bir tatlandırıcıyı diğeriyle değiştirmekten ziyade, mümkün olduğunda yoğun işlenmiş tatlı yiyecek ve içeceklere bağımlılığı azaltmaktır. Bu çalışma, ksilitolü ilave şekerle değiştirmenin kalp sağlığını iyileştireceğini göstermiyor.

Kalp-damar hastalığı, diyabet veya böbrek hastalığı olanlar ile şeker ikamelerini düzenli kullanan ve endişe duyan kişiler, kendi beslenme düzenlerini ve risk profillerini hekimleriyle değerlendirmeli. Bundan sonraki araştırmaların, kandaki ksilitolün hangi yollarla oluştuğunu netleştirmesi, kohort bulgularını tekrarlaması ve besinsel maruziyetin gerçekten kardiyovasküler riski değiştirip değiştirmediğini test etmesi gerekiyor.