Tayvanlı şirketler ABD’de 20 milyar dolarlık ek yatırım planlıyor

Tayvan Ekonomi Bakanı Kung Ming-hsin, 2 Eylül’de Tayvanlı şirketlerin ABD’de 20 milyar dolarlık ek yatırım planladığını duyurdu. Bakan, bu eğilimin başlıca nedeninin yapay zekâ uygulamaları, yarı iletkenler, ilgili tedarik zincirleri ve yapay zekâ sunucularına yönelik artan talep olduğunu söyledi. Açıklanan tutar, şirket şirket imzalanmış nihai sözleşmelerin toplamı değil; Tayvan’ın Mayıs ayında katıldığı SelectUSA Yatırım Zirvesi sonrasında Ekonomi Bakanlığının saptadığı planlanan yatırımlara ilişkin bir tahmin niteliğinde. 2457

Açıklamada neler vardı, neler yoktu?

• Duyuru, Taipei’de düzenlenen SEMICON Taiwan fuarında ABD pavyonunun açılışında yapıldı. 35
• Bakanlık, yatırımın büyük bölümünün çip üreticileri ve onların tedarikçileri ile yapay zekâ sunucusu alanındaki işletmelerden gelmesinin beklendiğini belirtti. 7
• Açıklamada şirket adları, projeler, yatırım yerleri, takvimler veya ayrıntılı harcama dağılımları kamuoyuyla paylaşılmadı. 23
• Haberlerde bu 20 milyar doların TSMC dışındaki şirketlerin yatırımları olduğu belirtildi; ancak söz konusu şirketlerin isimleri verilmedi. 6

TSMC’nin Arizona planından ayrı bir tutar

20 milyar dolarlık ek plan, TSMC’nin Arizona’daki genişlemesinden ayrı değerlendiriliyor. TSMC daha önce 100 milyar dolarlık ilave yatırım açıklamış, böylece ABD için planladığı toplam yatırımı 265 milyar dolara çıkarmıştı. 1

Dolayısıyla iki rakam birbirine eklenmemeli ya da aynı yatırım paketi gibi okunmamalı. Bununla birlikte her iki yatırım yönelimi de ABD’nin CHIPS Act kapsamında ileri yarı iletken üretimini ve buna bağlı tedarik zincirlerini ülke içinde büyütme hedefiyle örtüşüyor. Tayvan’ın daha düşük ABD ihracat tarifeleri karşılığında ABD yatırımlarını artırmayı kabul ettiği daha geniş ekonomik düzenleme de bu çerçevenin bir parçası; ancak bu düzenlemeye ilişkin belirsizliklerin sürdüğü bildirildi. 1

Teknoloji ortaklığı ve tedarik zinciri vurgusu

Açıklama, ABD ile Tayvan arasında resmî diplomatik ilişki bulunmamasına rağmen teknoloji ve güvenlik alanlarındaki yakın bağın önemini gösteriyor. Tayvan kendi kendini yöneten bir yapı iken Çin, Tayvan üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor. Bu ortamda yarı iletken iş birliği, Taipei ile Washington arasındaki en kritik pratik bağlardan biri haline gelmiş durumda.

ABD Ticaret Bakanlığında yarı iletken yatırımı ve inovasyondan sorumlu Bill Frauenhofer, duyuruyu memnuniyetle karşıladı. Frauenhofer, bunu güvenli, dayanıklı ve yenilikçi yarı iletken ile elektronik tedarik zincirleri oluşturma yönündeki ortak kararlılığın işareti olarak değerlendirdi. 23

Trump’ın eleştirileri bağlamında ne anlama geliyor?

Başkan Donald Trump, Tayvan’ı ABD’nin yarı iletken işini “çalmakla” eleştirmişti. Tayvan ise bu nitelemenin adil olmadığını; çip sektöründeki konumunun kendi yatırımları ve uzmanlığıyla inşa edildiğini savunuyor. Bununla birlikte Tayvanlı üreticilerin ABD’de daha fazla üretim ve yatırım yapmasını da destekliyor.

Bu nedenle yeni 20 milyar dolarlık plan, yalnızca yapay zekâ talebinin yön verdiği ticari bir hamle değil. Aynı zamanda Tayvan sanayisinin ABD’nin üretim kapasitesine ve tedarik zincirlerine katkı sunduğunu gösteren, siyasi açıdan da anlam taşıyan bir mesaj niteliğinde. 12