ABD, G20’den telifli eserlerle yapay zekâ eğitimi için “adil kullanım” yaklaşımını desteklemesini istedi

ABD, G20 ülkelerinden yapay zekâ şirketlerinin kitap, müzik, sanat eseri ve diğer telifli yaratıcı içeriklerle model eğitmesine imkân verecek kurallar geliştirmelerini istedi. Washington’ın yaklaşımı, üreticilerin haklarını korurken yeniliğin önüne engel konulmaması gerektiği fikrine dayanıyor. Tartışmanın odağında ise ABD telif hukukundaki “adil kullanım” (fair use) doktrini bulunuyor. 1

ABD’nin G20’ye çağrısı neydi?

Kuzey Carolina’daki teknoloji odaklı G20 toplantısında ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, ülkeleri yapay zekâ modellerinin üreticilerin eserleriyle eğitilmesini mümkün kılan çerçeveleri benimsemeye çağırdı. Lutnick’e göre sanatçıları ve mucitleri koruyan, fakat yeni kuşak yenilikçilerin önünü kesmeyen bir denge kurulmalı. 1

Lutnick, belirli koşullarda telifli bir eserin izinsiz kullanımına izin verebilen ABD’ye özgü adil kullanım doktrinini özellikle vurguladı. Ancak bu dengenin ülkeler tarafından pratikte nasıl kurulacağına dair ayrıntı vermedi. İzin gerekip gerekmeyeceği, eser sahiplerine ödeme yapılıp yapılmayacağı ve korumaların nasıl uygulanacağı gibi temel başlıklar açıkta kaldı. 1

Bu belirsizlik önemli; çünkü telif hukuku ülkeden ülkeye değişiyor ve telifli materyalin yapay zekâ eğitimi için kullanılmasının hukuka uygun olup olmadığı hâlen yoğun biçimde tartışılıyor.

Eğitim verisi neden mahkemelik oldu?

Anthropic, OpenAI, Google ve Meta; yazarlar, yayınevleri, medya kuruluşları ve diğer üreticiler tarafından açılan davalarla karşı karşıya. Davacılar, eserlerinin yapay zekâ geliştirme sürecinde izinsiz kullanıldığını öne sürüyor. Şirketler ise model eğitimi amacıyla yapılan kullanımın hukuka uygun olduğunu savunuyor. 1

ABD Adalet Bakanlığı da OpenAI’ın The New York Times ve diğer gazetelerle yaşadığı telif anlaşmazlığında dikkat çekici bir görüş sundu: Bakanlık, mahkemeye yapay zekâ eğitiminin genel olarak telifli materyalin adil kullanımı sayıldığını bildirdi. 1

Bu görüş, tüm davalar için verilmiş nihai bir karar anlamına gelmiyor. Adil kullanım değerlendirmesi, her somut olayın koşullarına göre yargı sürecinde yapılıyor. Bu nedenle süren davalar hem yapay zekâ şirketlerinin iş modeli hem de üreticilerin eserleri üzerindeki denetim talebi açısından belirleyici olmaya devam edecek.

“Teorik zarar” yerine somut risklere odaklanma çağrısı

Telif tartışması, ABD’nin geniş kapsamlı yeni yapay zekâ düzenlemelerine karşı daha temkinli yaklaşımıyla birlikte gündeme geldi. Nvidia CEO’su Jensen Huang, G20 yetkililerine hükümetlerin “teorik zararlar” temelinde kural koymaktan kaçınmasını; bunun yerine teknolojinin yol açtığı somut, gerçek dünyadaki sorunlara odaklanmasını önerdi. 1

Bu yaklaşım, önleyici ve teknolojiye özgü geniş kısıtlamalar yerine, kanıtlanmış risklere göre kural oluşturulmasını savunuyor. Destekleyenler bunun yeniliği koruyacağını düşünüyor; eleştirenler ise zarar ortaya çıkana kadar beklemenin koruma boşlukları yaratabileceğini belirtebilir. G20 görüşmeleri bu temel anlaşmazlığı çözmedi.

G20 ortak metni yapay zekâ kuralları için ne söyledi?

G20’nin ortak açıklamasında, gelecekte çıkarılacak yapay zekâya özgü düzenlemelerin mevcut yasaların zaten ele almadığı “yeni hususlarla” sınırlı tutulması gerektiği ifade edildi. Halihazırda kapsamlı yapay zekâ düzenlemelerine sahip Çin de metne imza atan ülkeler arasındaydı. 1

Bu yönelim, kapsamlı kamu yükümlülüklerinin sektörün kârlılığını ve ürün planlarını etkileyebileceği endişesiyle de bağlantılı. Örneğin yeni model sürümlerinin gecikmesi veya şirketlerin güvenlik gerekçeleriyle ürünlerinin çalışma biçimini değiştirmek zorunda kalması, şirketlerin maliyetlerini ve ticari hedeflerini etkileyebilir. 1

Asıl çözülmemiş mesele: Üretici hakkı ile veri erişimi

G20’deki tartışmanın işaret ettiği uzlaşma arayışı açık: Yapay zekâ geliştiricilerine, adil kullanım ilkeleri çerçevesinde eğitim verisine erişim alanı bırakmak; buna karşılık sistemleri mümkün kılan eserlerin sahiplerini korumak.

Fakat lisanslama, ücretlendirme, rıza ve yaptırım konusunda net kurallar olmadan bu denge kurulmuş sayılmayacak. Sonuçta sınırlar, her ülkenin telif mevzuatı ve devam eden davalarda çıkacak kararlarla şekillenecek. 1