Yapay zekâ çip rallisi, yüzde 20’lik ayı piyasası tanımını zorluyor

Wall Street’te yerleşik kural basit: Bir endeks yakın dönem zirvesinden en az yüzde 20 düşerse “ayı piyasası” bölgesine girmiş kabul edilir. Ancak yapay zekâ beklentileriyle hızla yükselen teknoloji ve yarı iletken hisseleri, bu tanımın tek başına ne kadar sınırlı kalabildiğini gösteriyor.

Çünkü bir endeks, olağanüstü sert bir yükselişin ardından yüzde 20 gerileyip teknik olarak ayı piyasasına girebilir; buna rağmen yılın başına kıyasla hâlâ ciddi artıda kalabilir. Böyle bir tabloda yüzde 20 etiketi, yaşananın normal bir düzeltme mi, geçici bir oynaklık şoku mu yoksa uzun soluklu bir düşüşün başlangıcı mı olduğunu tek başına açıklamaz.

Yüzde 20 eşiği neden tartışılıyor?

Geleneksel tanıma göre Philadelphia Yarı İletken Endeksi, bilinen adıyla SOX, haziran sonundaki rekorundan gerileyerek yüzde 20’lik eşiği aştı. 1

Asıl mesele ise düşüşün başladığı seviye. Temmuzdaki diplerinde bile SOX’un yıl başından bu yana yaklaşık yüzde 46, Güney Kore’nin KOSPI endeksinin ise yaklaşık yüzde 25 yukarıda olduğu bildirildi. 25 Yalnızca son zirveden ne kadar gerilediğine bakmak, öncesindeki yükselişin boyutunu gözden kaçırabiliyor.

Yapay zekâyla bağlantılı piyasalarda bu durum daha belirgin. Yapay zekâ yatırımlarına yönelik güçlü beklentiler çip üreticileri ve ilişkili teknoloji şirketlerinde çok hızlı fiyat artışları yaratabiliyor. Yüksek değerlemeler ve belirli hisselerde yoğunlaşan pozisyonlar ise ters yönlü hareketleri aynı ölçüde sertleştirebiliyor. Bu nedenle sabit yüzde 20 sınırı, birbirinden çok farklı iki olayı aynı başlık altında toplayabilir: Güçlü bir rallinin ardından gelen kısa vadeli fiyat ayarlaması ile şirket temellerindeki bozulmanın tetiklediği uzun süreli düşüş.

SOX ve KOSPI’ye “ayı piyasası” demek neden eksik kalabilir?

Teknik açıdan bu ifade doğru olabilir; iki endeks de geleneksel düşüş eşiğine ulaştı. Fakat bağlam sunulmadan kullanıldığında eksik, hatta yanıltıcı bir tablo yaratabilir.

Klasik ayı piyasası anlatısı genellikle yaygın ve kalıcı zayıflığa, ekonomik koşulların kötüleşmesine ya da şirket kârı beklentilerinin gerilemesine işaret eder. Buna karşılık, yıl başından beri hâlâ güçlü artıda olan bir endeksteki hızlı yüzde 20 geri çekilme, güçlü bir trendin yüksek oynaklığını yansıtıyor olabilir.

Bu ayrım, sektör ağırlığı yüksek endekslerde özellikle önemlidir. SOX yarı iletken hisselerini izler; KOSPI’de de büyük teknoloji ve çip şirketlerinin etkisi belirgindir. Bu endekslerdeki hareketler yapay zekâ talebi ve değerlemelere dair beklentilerin değiştiğini gösterebilir, ancak daha geniş ekonomi ya da tüm hisse piyasası için otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz. Reuters’ın görüştüğü stratejistler de mevcut etiketlerin bu koşullarda yanıltıcı olabileceğine dikkat çekti.

Etiketin yatırımcı davranışına etkisi

Piyasa tanımları, yatırım kararlarını etkiler. “Ayı piyasası” ifadesi, yatırımcıların risk algısının kalıcı biçimde değiştiği sonucuna varmasına; dolayısıyla savunmacı pozisyon almasına veya satış yapmasına neden olabilir.

Kâr beklentileri, kredi koşulları ve ekonomik faaliyet gerçekten bozuluyorsa bu tepki yerinde olabilir. Ancak düşüş ağırlıkla yüksek oynaklıklı bir geri çekilmeden ibaretse, sadece etikete göre hareket eden yatırımcılar zararı realize edip sonraki toparlanmayı kaçırabilir. Kritik soru, yüzde 20 eşiğinin geçilip geçilmediği değil; bunun piyasa trendi ve temel göstergelerde kalıcı bir kırılmaya işaret edip etmediğidir.

Tarihsel süreler de kısa süreli eşik ihlalini kesin teşhis gibi görmemek gerektiğine işaret ediyor. Hartford Funds verilerine dayanan hesaplamaya göre S&P 500’de 1928’den bu yana ayı piyasalarının ortalama süresi 289 gün, yani yaklaşık 9,6 ay oldu. 5

Ayı piyasasını değerlendirmek için daha kapsamlı çerçeve

Yüzde 20 kuralının yerine geçmiş, herkesin kabul ettiği tek bir standart yok. Bunun yerine analistler birkaç ölçütün birlikte değerlendirilmesini öneriyor.

1. Düşüşün süresi ve kalıcılığı

Yüzde 20’ye ulaşıp hızla toparlanan bir düşüş ile haftalarca ya da aylarca süren gerileme aynı anlama gelmez. Bazı stratejistler, bir ayı piyasasının teyidi için zayıflığın birden fazla hafta veya ay sürmesi gerektiğini savunuyor. 5

2. Endeksin normal oynaklığına göre düşüşün derinliği

Sabit bir oran, görece sakin bir piyasa ile doğası gereği sert hareket eden yarı iletken endeksini aynı risk profiline sahipmiş gibi değerlendirir. Önerilerden biri, düşüşü endeksin bir yıllık yıllıklandırılmış tarihsel oynaklığıyla karşılaştırmak.

Interactive Brokers stratejisti Steve Sosnick’in yaklaşımına göre SOX’un ayı piyasası sayılması için yüzde 20 değil, yüzde 44’ten fazla düşmesi gerekirdi. 3 Bu evrensel bir standart değil; fakat temel mesaj net: Bir varlık sınıfı için olağan sayılabilecek yüzde 20’lik hareket, başka bir piyasa için istisnai bir kırılma olabilir.

3. Teknik göstergelerle trend teyidi

Hareketli ortalamalar, zayıflığın geçici mi yoksa kalıcı mı hâle geldiğini değerlendirmede yardımcı olabilir. Endeksin yaygın izlenen hareketli ortalamaların altında kalıcı biçimde seyretmesi daha yerleşik bir düşüş trendine işaret edebilir. Buna karşılık hızlı toparlanma, satış baskısının geniş trendi değiştirmediğini gösterebilir.

Bazı işlemciler, büyük hareketlerin ardından olası destek ve direnç bölgelerini belirlemek için Fibonacci düzeltme seviyelerini de izler. Bu seviyeler tahmin değildir. Ancak bu bölgelerin korunamaması ve hareketli ortalamalardaki bozulmanın eşlik etmesi, teknik hasarın derinleştiğine dair ek kanıt oluşturabilir. Reuters, yatırımcıların büyük hareketler sonrası piyasaların sıkça yeniden test ettiği alanları belirlemek için Fibonacci düzeltmelerini kullandığını belirtiyor.

4. Şirket kârları, faizler ve ekonomik döngü

Fiyat hareketi, temel verilerle sınanmalı. Yatırımcılar şirket kâr tahminlerinin zayıflayıp zayıflamadığına, değerlemelerin yeniden fiyatlanıp fiyatlanmadığına, faizlerin kısıtlayıcı kalma olasılığına ve büyüme, kredi koşulları veya ekonomik döngüde bozulma işaretleri bulunup bulunmadığına bakabilir.

Fiyat düşüşünün yaygın kâr tahmini indirimleri, daha sıkı finansal koşullar ve ekonomik zayıflık belirtileriyle aynı döneme denk gelmesi, düzeltmenin yapısal olma ihtimalini artırır. Reuters’ın stratejistlerle yaptığı ankette, yüzde eşiğinin ötesinde temel oynaklık, düşüşün süresi ve ekonominin genel yönü önemli unsurlar olarak öne çıktı.

5. Piyasa genişliği ve genel sağlık

Son olarak yalnızca popüler yapay zekâ ve çip hisselerine bakmamak gerekir. Kalabalıklaşmış tek bir temadaki satış ile sektörler geneline yayılan katılım kaybı, azalan likidite ve yaygın kâr tahmini indirimleri aynı şey değildir. Piyasa genişliği, yüksek beklentili tek bir işlemin baskı altında olmasını, piyasa çapında güven kaybından ayırmaya yardımcı olur.

Sonuç: Yüzde 20 uyarıdır, kesin teşhis değildir

Yüzde 20 kuralı hâlâ yararlı bir alarm işlevi görüyor: Endeksin zirvesinden ciddi bir gerileme yaşandığını herkesin anlayabileceği biçimde anlatıyor. Fakat tek başına ekonominin veya piyasanın durumu hakkında kesin hüküm vermiyor.

Yapay zekâ etkisine açık ve oynak endekslerde daha sağlıklı değerlendirme; düşüşün süresini, normal oynaklığa kıyasla büyüklüğünü, teknik trend teyidini, kâr beklentilerini, faizleri, ekonomik koşulları ve piyasa genişliğini birlikte ele almayı gerektiriyor. Bu yaklaşım, yapay zekâ rallisi sonrasındaki sert bir düzeltmeyle kalıcı, yapısal bir gerilemeyi ayırmak için daha elverişli. 5