Trump yönetimi OpenAI’ın yanında: Yapay zekâ eğitiminde “adil kullanım” tartışması büyüyor

ABD’de Trump yönetimi, The New York Times’ın OpenAI ve Microsoft’a karşı açtığı telif hakkı davasında OpenAI’ın “adil kullanım” savunmasına güçlü bir politika desteği verdi. Ancak Adalet Bakanlığı’nın sunduğu bu görüş, mahkemeyi bağlayan bir karar değil. Davaya bakan Manhattan’daki federal yargıç Sidney Stein, telif hukukundaki adil kullanım ölçütlerini dosyadaki delillere göre kendisi uygulayacak. 13

Yönetimin temel savı ne?

Adalet Bakanlığı, büyük dil modellerinin (LLM) telifli metinlerle eğitilmesinin genellikle adil kullanım kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürdü. Bakanlığın yaklaşımına göre modeller, eserleri doğrudan yeniden yayımlamak için değil; dildeki ve metinlerdeki istatistiksel ilişkileri öğrenip yeni çıktılar üretmek için kullanıyor. Bu nedenle eğitim sürecinin dönüştürücü bir kullanım olduğu savunuluyor. 3

Bununla birlikte hükümet, iki konunun ayrı tutulması gerektiğini de vurguladı: Bir modelin ürettiği belirli bir yanıt telif ihlali oluşturabilir; ayrıca eğitim verisinin hukuka aykırı, örneğin korsan kaynaklardan edinilmesi de bağımsız bir ihlal sorunu yaratabilir. Eğitim faaliyetine ilişkin adil kullanım iddiası, bu ihtimalleri otomatik olarak ortadan kaldırmıyor. 314

Neden bilim, rekabet ve ulusal güvenlik vurgusu yapılıyor?

Yönetimin dosyadaki argümanı yalnızca telif hukukunun teknik yorumuyla sınırlı değil. ABD’nin güçlü bir yapay zekâ sektörüne sahip olmasının bilimsel ilerleme, ekonomik fırsatlar ve refah ile ulusal güvenlik açısından önemli olduğu belirtiliyor. İçerik sahiplerinden eğitimde kullanılan her eser için ayrı izin ya da ödeme alınmasının zorunlu kılınması hâlinde, ABD’li şirketlerin yabancı rakiplere karşı geride kalabileceği savunuluyor. 3

Adalet Bakan Yardımcısı Stanley Woodward, politika hedefini ABD yapay zekâ sektörünün rekabetçiliğini korumak olarak tanımladı. Ticaret Bakanı Howard Lutnick de benzer bir çizgide, ülkelerin yapay zekâ şirketlerinin yaratıcıların eserleriyle model eğitmesine izin vermesi; buna karşılık sanatçıları koruyacak yöntemler geliştirmesi gerektiğini söyledi. 125

New York Times ne diyor?

New York Times, OpenAI ve Microsoft’un milyonlarca gazete makalesini izin almadan modellerini eğitmek için kopyalayıp kullandığını öne sürüyor. Gazeteye göre bu ürünler Times içeriğiyle rekabet edebiliyor veya bu içeriği yeniden üretebiliyor; sonuçta gazeteciliğin ekonomik değeri ve içerik lisanslama pazarı zarar görüyor. 36

OpenAI ise modellerinin kamuya açık verilerle eğitildiğini ve bu kullanımın adil kullanım koruması altında bulunduğunu söylüyor. Şirket ayrıca bazı yayıncılarla gönüllü içerik lisanslama anlaşmaları da yaptı. 6

“Dönüştürücü kullanım” meselesi neden hâlâ net değil?

ABD mahkemelerinin yapay zekâ eğitimi konusunda esasa ilişkin ilk kararları tek ve evrensel bir kural ortaya koymuş değil. Anthropic’e karşı açılan kitap davasında Yargıç William Alsup, hukuka uygun şekilde edinilmiş kitaplarla model eğitimini “özünde dönüştürücü” olarak nitelendirdi. Buna karşılık, korsan kopyaların indirilmesi ve elde tutulmasının eğitimden ayrı bir telif ihlali oluşturabileceğini belirtti. 114

Diğer kararlar ise piyasanın ikame edilmesi ya da telif sahibinin uğradığı zarara dair kanıtlara daha fazla ağırlık verdi. Bir mahkeme, eğitimdeki analitik kullanımı dönüştürücü bulsa bile bunun mevcut veya gelişmekte olan lisans pazarlarına zarar verip vermediğini ayrıca inceleyebilir. 112

Bu dosyanın hukuki etkisi ne olacak?

Adalet Bakanlığı’nın sunduğu “menfaat beyanı”, bağlayıcı bir içtihat değil. Bu nedenle yalnızca bu belge, OpenAI lehine sonuç doğurmayacak ve başka mahkemeleri de zorunlu olarak yönlendirmeyecek. Buna rağmen, federal hükümetin yapay zekâ eğitimi konusunda açıkça şirketlerin adil kullanım tezine yaklaşması, OpenAI ve Microsoft’un yanı sıra Anthropic, Meta ve diğer geliştiricileri ilgilendiren geniş telif davaları dalgasında önemli bir gelişme. 13

Belirleyici olan, temyiz mahkemelerinden çıkacak kararlar olacak. Asıl soru da yalnızca yapay zekânın yenilikçi olup olmadığı değil: Model eğitimi için eserlerin topluca kopyalanması ve ortaya çıkan çıktıların veya pazar etkilerinin, her somut olayda adil kullanım şartlarını karşılayıp karşılamadığı. 13