Yapay zekâ veri merkezlerine tepki neden büyüyor? Teksas’taki siyasi dönüşüm ne anlatıyor?

Yapay zekâ veri merkezlerine yönelik itirazlar, ABD’nin yapay zekâ kapasitesini hızla büyütme hedefi ile bu tesislerin çevresinde yaşayanların gündelik maliyet kaygılarının çarpışmasından doğuyor. Eleştirmenler; daha yüksek elektrik ve su faturaları, elektrik şebekesinin güvenilirliği, gürültü ve ışık kirliliği, arazi dönüşümü ile az sayıda kalıcı istihdam sağlayan projelere verilen vergi teşviklerine dikkat çekiyor. Böylece konu, “Büyük Teknoloji şirketleri kamu desteği alırken bedeli haneler mi ödüyor?” sorusu üzerinden iki partinin de kullanabildiği güçlü bir seçim mesajına dönüştü. 34

Teksas neden tartışmanın merkezinde?

Teksas, yapay zekâ ve bulut bilişim için kurulan dev sunucu tesislerinin en hızlı büyüdüğü yerlerden biri. Eyaletin elektrik şebekesi işletmecisi ERCOT’un belgelerine ve Abbott’ın verdiği bilgilere göre, veri merkezleri ile diğer büyük enerji tüketicilerinin şebekeye bağlanma başvuruları 2023’te yaklaşık 48 gigavattan 474 gigavatın üzerine yükseldi. Bu ölçek, talebin ne kadarının gerçekçi ve finanse edilebilir olduğu ile şebekenin bu yükü güvenilir biçimde taşıyıp taşıyamayacağı sorularını büyüttü. 2

Greg Abbott, kısa süre önce Teksas’ı “yapay zekâ geliştirmesinin merkezi” olarak överken, yeniden seçilme kampanyasında veri merkezleri için kapsamlı sınırlamalar istemeye başladı. 17 Ağustos ayında, elektrik talebindeki sıçramanın şebeke güvenilirliğini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle yeni veri merkezi projelerinin şebekeye bağlantı onaylarını denetim tamamlanana kadar durdurdu. 5

Haberlere göre Abbott’ın sonraki talimatları yaklaşık 1.800 veri merkezi geliştirmesini geçici olarak durduruyor; bazı vergi teşviklerini sona erdiriyor, su ve enerji tüketimini sınırlamayı hedefliyor ve teknoloji şirketlerinden müşterilerin elektrik maliyetlerini düşürmeye yardımcı olmalarını istiyor. 6

Siyasî açıdan bu değişimin mantığı açık: Kırsal ve banliyö bölgelerinde yaşayanlar inşaatı, arazi kullanımındaki değişimi, su ihtiyacını, gürültüyü ve gece ışıklarını doğrudan görüyor. Buna karşılık, vaat edilen inşaat işleri, yerel vergi geliri ve kırsal yatırım gibi faydalar teşvik anlaşmalarına bağlı ve seçmenin gözünde daha soyut kalabiliyor. 34

Cumhuriyetçiler neden daha sert bir çizgiye kayıyor?

Abbott ve Teksas Başsavcısı Ken Paxton, daha geniş bir Cumhuriyetçi yönelimin parçası olarak moratoryum, daha sıkı onay koşulları, yerel yönetimlerin söz hakkı, elektrik faturası korumaları, su kullanımı sınırları ve vergi teşviklerine daha kuşkucu yaklaşım gibi başlıkları öne çıkarıyor. Bu tutum, adayların Demokratların “müteahhitlere ya da Büyük Teknoloji şirketlerine fazla yakınlık” eleştirisine karşı savunma yapmasına da imkân tanıyor. 146

Teksas’taki valilik ve Senato yarışlarında veri merkezleri, yalnızca Demokratların saldırı hattı değil, Cumhuriyetçi Parti içindeki bir kırılganlık alanı da haline geldi. Adaylar rakiplerini yüksek faturaları, yetersiz şebeke gözetimini veya şirketlere sağlanan ayrıcalıkları mümkün kılmakla suçlayabiliyor. Eldeki veriler, bu yarışlardaki her rakibin tek tip bir pozisyon aldığını göstermiyor; ancak konunun farklı Cumhuriyetçi grupları daha kısıtlayıcı söylemler kurmaya zorlayacak kadar merkezîleştiğini gösteriyor. 14

Bu eğilim yalnızca Teksas’la sınırlı değil. Michigan’daki Senato adayı Mike Rogers, Pennsylvania’daki valilik adayı Stacy Garrity ve Wisconsin’deki valilik adayı Tom Tiffany duraklatma çağrıları yaptı ya da gevşek izin süreçlerine karşı kampanya yürüttü. Michigan Temsilciler Meclisi üyesi Tom Barrett ise yerel denetimin güçlendirilmesini savundu. 4

Pennsylvania örneği, tepkinin partiler üstü niteliğini de gösteriyor: Demokrat Vali Josh Shapiro, daha önce hızlı geliştirmeyi desteklemiş olsa da sonrasında veri merkezleri için daha sert standartlar getirdi. 4

Trump’ın ulusal hedefi ile yerel siyasetin gerilimi

Başkan Donald Trump, veri merkezi inşaatını Çin’le yapay zekâ rekabetini kazanmak için gerekli görüyor. Buna rağmen Cumhuriyetçi adaylara belirli projelere karşı çıkma konusunda geniş bir alan bıraktı. Abbott’ın yavaşlatma kararını hata olarak nitelemesinin ardından bile, bir Cumhuriyetçinin veri merkezine karşı olmasının “sorun olmadığını” söyledi. 4

Bu, ulusal ve yerel öncelikler arasındaki gerilimi ortadan kaldıran bir politika uzlaşması değil, seçim dönemine özgü bir esneklik. Ulusal düzeyde hız, işlem kapasitesi, yatırım ve stratejik rekabet vurgulanırken; yerelde adaylar yeni üretim, iletim, su altyapısı ve çevresel önlemlerin maliyetini hanelerin değil şirketlerin üstlenmesini talep ediyor. 45

Seçim reklamları ve harcama yarışı

Veri merkezleri kısa sürede kenarda kalan bir konu olmaktan çıktı. NPR’ın AdImpact verilerine dayanan analizine göre kampanyalar ve dış gruplar, ocaktan bu yana valilik, Temsilciler Meclisi ve Senato yarışlarında veri merkezlerinden söz eden reklamlara 45 milyon doların üzerinde harcama yaptı. 3

Reklamlar çoğu zaman yapay zekâ tesislerini artan elektrik faturalarıyla ilişkilendiriyor. Bu saldırı hattı Teksas’ın yanı sıra Michigan, Wisconsin ve Pennsylvania’daki rekabetçi Temsilciler Meclisi yarışlarında da kullanılıyor. 4 En etkili mesaj ise genellikle “yapay zekâyı yasaklayalım” değil; “fatura ödeyenleri koruyalım, suyu koruyalım, yerel karar hakkını koruyalım ve maliyeti geliştiricilere yükleyelim” biçiminde kuruluyor. Bu yaklaşım, Cumhuriyetçilere hem büyüme ve Çin’e karşı rekabet söylemini koruma hem de yerelde tepki çeken projelerden uzaklaşma imkânı veriyor. 456

Teknoloji şirketleri ve yapay zekâ yanlısı siyasal gruplar ise aday harcamaları, savunuculuk faaliyetleri ve veri merkezlerinin yatırım, inşaat, vergi geliri ve kırsal kalkınma faydalarını anlatan reklamlarla genişlemeyi sürdürmeye çalışıyor. Ancak şirketler, kendi enerji ve su ihtiyaçlarının maliyetini üstlenmeleri yönündeki baskıyla karşı karşıya. 36

Verilen kaynaklar, yapay zekâ sektörünün siyasî harcamalarının kayda değer ve yükselişte olduğunu doğruluyor; fakat veri merkezlerine özgü ara seçim reklamlarında şirketlerin 300 milyon doların üzerinde harcadığı iddiasını doğrulamıyor. Bir haberde rakip yapay zekâ bağlantılı grupların yaklaşık 24 milyon dolar harcadığı ve 100 milyon doların üzerinde ek harcama sözü verdiği aktarılırken, diğerinde tüm kampanya ve dış grup veri merkezi reklam harcamaları 45 milyon doların üzerinde gösteriliyor. 38 Dolayısıyla savunulabilir sonuç, yapay zekâ ve teknoloji parasının büyük ve artan bir etkiye sahip olduğu; ancak 300 milyon dolarlık rakamın daha geniş seçim taahhütlerini, süper siyasi eylem komitelerinin kaynaklarını veya veri merkezi reklamları dışındaki harcamaları da içeriyor olabileceğidir.